پروسه مشورتی نهادهای جامعه‌ی ‌مدنی برای کنفرانس بین‌المللی افغانستان در بن و نقش کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان

۳۴ تن نمایندگان منتخب نهادهای جامعه‌ی مدنی افغانستان شامل انجمن‌ها، اتحادیه‌ها، سازمان‌های جوانان، رسانه‌ها، افراد دارای معلولیت، نهادهای چتری و مؤسسات غیر دولتی به کنفرانس بن شرکت می‌کنند. از جمله ۳۴ تن نمایندگان ۲ تن آن‌ها (یک زن و یک مرد) پیام نهادهای جامعه‌ی مدنی و مردم افغانستان را به کنفرانس اصلی، که وزرای حدود 90 کشور در آن شرکت دارند، ارائه می‌کنند.

پروسه‌ی انتخاب ۳۴ تن نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی افغانستان و ترتیب مسوده و متن نهایی پیام نهادهای جامعه‌ی مدنی افغانستان طی یک پروسه‌ی شفاف، فراگیر، و دموکراتیک صورت گرفت که از مدت ۵ ماه بدین‌سو توسط کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در کابل تسهیل می‌گردد.

پروسه چطور آغاز شد؟

در تاریخ ۶ سرطان ۱۳۹۰ (مطابق ۲۳ جون ۲۰۱۱) طی کنفرانس گروه تماس بین‌المللی (ICG) که در مقر وزارت امور خارجه‌ی افغانستان در کابل دایر شده بود، آقای مایکل اشتاینر نماینده‌ی خاص کشور فدرالی آلمان برای افغانستان و پاکستان از خانم داکتر سیما سمر، رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، تمایل کشورش را مبنی بر شرکت نمایندگان نهاد های جامعه‌ی مدنی افغانستان در کنفرانس بین‌المللی افغانستان در بن ارائه کرد و تقاضا کرد تا کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان با تسهیل یک پروسه‌ی مشورتی زمینه‌ی شرکت نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی افغانستان را فراهم سازد تا آنها پیام خویش را در کنفرانس مذکور با حضور فیزیکی خویش ارائه کنند.1 خانم سیما سمر با پشتیبانی از اصل مشارکت نهادهای جامعه‌ی مدنی در کنفرانس بن، حمایت و آمادگی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان را در مورد ابراز داشت.

اولین مجلس هماهنگی با کمیسیون

اولین مجلس هماهنگی با شرکت نمایندگان سفارت محترم جرمنی در کابل و مؤسسات غیردولتی جرمنی ((HBF, FES, KAS و کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در تاریخ ۱۴ سرطان (مطابق ۴ جولای) در دفتر مرکزی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان دایر گردید تا روی مشارکت فعال نهادهای جامعه‌ی مدنی افغانستان و نحوه‌ی پروسه‌ی مشورتی و سازوکارهای کاری قدم‌های بعدی عملی برداشته شود. تفاهم روی این اصل در مرحله‌ی اول صورت گرفت که پروسه‌ی مشورتی (شناسایی و دعوت نهادهای فعال جامعه‌ی مدنی و تدویر کنفرانس‌های مشورتی) در داخل افغانستان از طریق کمیسیون مستقل حقوق بشرافغانستان صورت گیرد، و فعالیت‌های متمم (سفر، لوژستیک و محل بود و باش) در خارج کشور از طریق نهادهای جرمنی صورت گیرد. خاطر نشان شد که مصارف پروسه مشورتی از طریق سفارت جرمنی در کابل تمویل می‌گردد.2

چرا کمیسیون مستقل حقوق بشرافغانستان؟

یکی از سوالاتی که همیشه مورد پرسش قرار می‌گرفت این بود که چرا کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان من‌حیث تسهیل‌کننده‌ی چنین پروسه‌ی مشورتی‌ای برای نهادهای جامعه‌ی مدنی برگزیده شده است؟ مخالفت‌ها و موافقت‌هایی از طرف نهادهای مختلف در این زمینه ابراز می‌شد و استدلال می‌شد که در صورت موجودیت نهادهای چتر و سایر نهاد‌های جامعه‌ی مدنی در کشور چرا کمیسیون که یک نهاد دولتی است باید چنین مسؤولیتی را عهده‌دار شود؟ دوستانی استدلال داشتند که کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان همواره در راستای تقویت و حمایت نهادهای جامعه‌ی مدنی و فعالان حقوق بشر کوشیده است و فعالیت‌های آن زمینه‌ساز دستاوردهای نهاد های جامعه‌ی مدنی و رسانه‌های آزاد می‌باشد. گزارش‌های کمیسیون (چه در مورد کنوانسیون‌ها و معاهدات بین‌المللی و چه در موارد مختلف مانند شکنجه، تلفات ملکی، فساد و بی‌عدالتی، تسریع روند اصلاحات سیستم قضایی و عرصه‌ی خدمات مؤثر اجتماعی، و...) نشان‌دهنده‌ی خواست مردم و صدای جامعه‌ی مدنی افغانستان بوده است.

به رصورت مقامات کشور فدرال آلمان اظهار داشتند که یگانه دلیل اهم نزد آن‌ها بی‌طرفی و مسلکی بودن کمیسیون از یک‌سو، و عدم داشتن علاقمندی خاص کمیسیون به داشتن نماینده به نمایندگی از نهادهای جامعه مدنی افغانستان بوده است. زیرا موقف کمیسیون نزد آنها تثبیت شده است.3  کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان همواره از شفافیت و مشارکت فعال زنان در پروسه‌های دموکراتیک حمایت و پشتیبانی کرده است.

اولین نشست مشورتی نهادهای جامعه‌ی مدنی و ایجاد کمیته‌ی کاری نهادهای جامعه‌ی مدنی

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان یک نشست مشورتی را با بیش از 50 نهاد فعال جامعه‌ی مدنی در کابل روز دوشنبه ۲۰ سرطان (۱۱ جولای) در دفتر ساحوی کابل کمیسیون برگزار کرد. در این نشست نمایندگان سفارت جرمنی در کابل، نهادهای جرمنی و بخش حقوق بشر دفتر یوناما نیز به عنوان ناظر حضور داشتند.

کمیسیون با ارائه‌ی اهداف و مقاصد کاری این نشست مشورتی تأکید کرد که در این روند به عنوان یک حامی و تسهیل‌کننده نقش خواهد داشت، آن‌هم در صورتی که نهادهای جامعه‌ی مدنی توافق داشته باشند. یکی از مسؤولان نهادهای چتر یادآوری کرد که آن‌ها از نقش کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در این پروسه حمایت همه‌جانبه می‌کنند، زیرا هر نهاد جامعه‌ی مدنی (شامل نهادهای چتر) رقابت‌های کاری خویش را در این زمینه خواهند داشت و هرکس تلاش خواهد کرد تا نمایندگان بیشتری را از جانب خود معرفی کند. با ابراز موافقت شرکت‌کنندگان در مورد پیشنهاد شد تا از بین نمایندگان حاضر و نهادهای فعال جامعه‌ی مدنی که در نشست حضور ندارند یک کمیته کاری ۱۲ نفری انتخاب شوند تا مشارکت سایر نهادهایی مانند انجمن‌های جوانان و افراد دارای معلولیت را تأمین کرده و با درنظرداشت بعد جنسیتی و شفافیت پروسه، امور بعدی را سازماندهی کند.

طی این نشست مشورتی یک کمیته‌ی کاری به شرکت نمایندگان نهادهای شبکه‌ی زنان افغان (AWN)، مجما(ACSFo) ، اتحادیه‌ی ملی کارکنان افغانستان(IMKA)، نیروی هماهنگی مؤسسات افغانی (ANCB)، گروه هماهنگی عدالت انتقالی (TJCG)، شبکه‌ی حقوق بشر و جامعه‌ی مدنی (CSHRN)، آرمان شهر، دفتر دادخواهی ائتلاف زنان (AWAC)، مرکز توسعه‌ی جامعه‌ی مدنی (CSDC)، دفتر هماهنگی جنوب غرب و بلوچستان (SWABAC)، کمیته‌ی مشارکت سیاسی زنان (WPPC) و کمپاین 50% زنان ایجاد شد.

با معرفی اعضای کمیته‌ی کاری، چنین فیصله به عمل آمد تا کمیته‌ی کاری اولین جلسه‌ی هفته‌وار خود را در تاریخ ۲۳ سرطان (مطابق ۱۴ جولای)  در دفتر مرکزی کمیسیون برگزار کند. کمیته‌ی کاری روی دو اولویت کاری مجالس منظم خود را دایر و امور مربوط را به پیش می‌بردند:

1- شناسایی نهادهای فعال جامعه‌ی مدنی و اطمینان از مشارکت‌شان در مراحل مختلف پروسه‌ی مشورتی؛

2- تهیه‌ی مسوده‌ی پیام جامعه‌ی مدنی بر بنیاد سه اولویت کنفرانس بن:

الف: پروسه‌ی انتقال؛

ب: تعهد درازمدت جامعه‌ی بین‌المللی؛

ج: پروسه‌ی سیاسی و ادغام مجدد.

کمیته‌ی کاری نهادهای جامعه‌ی مدنی و تسریع پروسه‌ی مشورتی

کمیته‌ی کاری در مرحله‌ی نخست پروسه‌ی مشورتی را با طیف وسیعی از نهادهای جامعه‌ی مدنی و مؤسسات غیر دولتی غرض شناسایی نخبه‌ترین نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی با در نظرداشت تجربه‌ی کاری در عرصه‌های دادخواهی، آگاهی‌دهی، ظرفیت‌سازی، و تأثیر کاری در عرصه‌ی ارائه‌ی خدمات اجتماعی و توسعه‌ای آغاز کرد. هم‌زمان با این فعالیت کمیته‌ی کاری، نهادهای جامعه‌ی مدنی سه گروه کاری فرعی را از بین اعضای موجود خویش ایجاد کرد تا نظریات و پیشنهادهای متنوع و موجود را در موارد: 1. پروسه‌ی انتقال؛ 2) تعهد درازمدت جامعه‌ی بین‌المللی، و؛ 3) پروسه‌ی سیاسی و ادغام مجدد، جمع‌آوری و طی یک مسوده به کمیته‌ی کاری ارائه کند. کمیته‌ی کاری به خاطر ترتیب مسوده‌ی مقدماتی برای جمع‌آوری معلومات لازم تماس‌های کاری را با نهادهای تحقیقاتی، مرور گزارش‌های و اعلامیه‌های مطبوعاتی نهادهای مختلف، تماس با نهادهای دولتی، دفاتر ملل متحد (بالاخص دفتر یوناما) و سایر نهادهای بین‌المللی، و مشوره با صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران امور خدمات اجتماعی و توسعه‌ای را روی‌دست گرفت.4

همزمان به مجالس هفته‌وار کمیته‌ی کاری، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان جلسه‌های هماهنگی و توضیحی منظم را با نهادهای ناظر و همکاران تکنیکی جرمنی و سفارت جرمنی در کابل نیز به پیش می‌برد.

کمیته‌ی کاری به خاطر مشورت بیشتر و مؤثرتر یک کنفرانس مشورتی را به شرکت بیش از ۸۰ تن از نمایندگان فعال نهادهای جامعه‌ی مدنی در ولایت کابل سازماندهی کرد که در تاریخ ۲۹ سنبله (مطابق ۲۰ سپتمبر) در شهر کابل برگزار شد. در این کنفرانس مشورتی محترم ناصر ضیا، رئیس بخش اروپا به نمایندگی از حکومت و وزارت امور خارجه کرده بود بود.

طی این کنفرانس مشورتی، شرکت‌کنندگان در گروه‌های کاری مختلف تقسیم شده و روی غنامندی بیشتر مسوده‌ی پیام جامعه‌ی مدنی بحث‌های کاری خود را دنبال کردند. همچنین شرکت‌کنندگان پیشنهادهای خود را در مورد معرفی و شناسایی نمایندگان فعال نهادهای جامعه‌ی مدنی در ولایات به کمیته‌ی کاری ارائه کردند. شرکت‌کنندگان کنفرانس وعده دادند که نام کسانی را که لازم می‌بینند به کنفرانس ملی مشورتی از ولایات شرکت کنند از طریق ایمیل به کمیته‌ی کاری ارسال کنند.

جریان کنفرانس مشورتی کابل طی یک کنفرانس مطبوعاتی به آگاهی عامه رسانده شد.5

کمیته‌ی کاری نهادهای جامعه‌ی مدنی، روند شناسایی شرکت‌کنندگان ولایتی، و ملاقات‌ها با مقامات افغانی و جرمنی

کمیته‌ی کاری با ختم اولین کنفرانس مشورتی در کابل با فهرستی بیش از ۵۰۰ نام نمایندگان روبه‌روشد. به خاطر شناسایی و اطمینان از فعالیت نام‌های ارائه‌شده کمیته‌ی کاری از طریق نهادهای چتر، دفاتر ساحوی و ولایتی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، دفتر یوناما، دفاتر نهادهای ناظر جرمنی تماس‌های متنوعی کاری را با ولایات ایجاد کرد. بالاخره کمیته‌ی کاری توانست تا از هر ولایت دو نماینده (یک زن و یک مرد) را شناسایی کند.

همزمان با روند شناسایی و ارزیابی معلومات لازم در مورد شرکت‌کنندگان ولایات، کمیته‌ی کاری مشوره‌ها، مجالس توضیحی و مجالس تصمیم‌گیری خود را در مورد اصلاح و غنامندی مسوده‌ی پیام جامعه‌ی مدنی بر بنیاد پیشنهادهای کنفرانس مشورتی کابل (۲۹ سنبله) ادامه می‌داد.

کمیته‌ی کاری با اعتقاد کامل مبنی بر نقش متمم و مکمل نهادهای جامعه‌ی مدنی بالای حکومتداری خوب و تحکیم حاکمیت قانون و اصل پاسخ‌دهی، مجالس هماهنگی و توضیحی خویش را با نماینده‌ی حکومت با نهادهای جامعه‌ی مدنی که آقای جاوید لودین، معین سیاسی وزارت امور خارجه، سازماندهی می‌کرد. اولین مجلس در دفتر کاری آقای جاوید لودین در تاریخ ۱۸ میزان (مطابق ۸ اکتوبر) با شرکت ۶ تن اعضای کمیته‌ی کاری صورت گرفت. طی این نشست معلومات همه‌جانبه در مورد روند و نکات اهم مسوده‌ی پیام نهادهای جامعه‌ی مدنی به آقای لودین ارائه شد. سپس یکی از اعضای کمیته‌ی کاری اعلامیه‌های مطبوعاتی و معلومات روند مشورتی را ضم یک دوسیه که با سمبول‌های نهادهای کمیته‌ی کاری چاپ شده بود به ایشان تقدیم کرد.

اعضای کمیته‌ی کاری نهادهای جامعه‌ی مدنی ملاقات تعارفی و معلوماتی با جناب کرستیان ولف، رئیس جمهور کشور فدرال آلمان، حین سفرشان به کابل در سفارت جرمنی در تاریخ ۲۴ میزان (۱۶ اکتوبر) انجام داد. در این ملاقات از تلاش‌های کمیته‌ی کاری بر بنیاد تأکید روی اصول شفافیت، مشارکت، و بعد جنسیتی (جندر) پروسه قدردانی به عمل آمد.

کنفرانس ملی مشورتی نهادهای جامعه‌ی مدنی

با تشخیص نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی ولایات (از هرولایت دو نماینده: یک زن و یک مرد)، کمیته‌ی کاری کنفرانس ملی مشورتی نهادهای جامعه‌ی مدنی را با شرکت بیش از ۱۵۰ نماینده در سطح کابل و ولایات در شهر کابل در تاریخ ۲۸ میزان (مطابق ۲۰ اکتوبر) برگزار کرد.

در این کنفرانس ملی مشورتی، شرکت‌کنندگان با مرور مسوده‌ی پیام جامعه‌ی مدنی نظرها و پیشنهادهای تکمیلی خود را به صورت کتبی به کمیته‌ی کاری ارائه کردند. در مرحله‌ی بعدی طرزالعمل انتخاب ۳۴ تن از نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی مورد بحث و ارزیابی قرار گرفت. کمیته‌ی کاری از سهم اختصاصی ۶ کرسی برای اعضای نهادهای چتر و کمیته‌ی کاری صرف‌نظر کرده و از سهم خود به نفع مؤسسات غیر دولتی و چتر و اتحادیه‌ها و انجمن‌ها گذشتند. به این ترتیب، ترکیب زیر با رأی‌گیری سری و مستقیم مورد اجماع کنفرانس قرار گرفت:

انتخاب نمایندگان بر بنیاد معیارهایی که مورد قبول شرکت‌کنندگان کنفرانس صورت گرفت. قابل یادآوری است که از جمع ۳۴ نماینده‌ی انتخابی ۱۶ تن آن‌ها زن می‌باشند.

همزمان با انتخاب ۳۴ نماینده‌ی نهادهای جامعه‌ی مدنی از کابل و ولایات، نهادهای ناظر و مسؤول جرمنی با نمایندگان منتخب به منظور آگاهی در مورد ویزه و طرزالعمل‌های کاری آن به تماس شدند. در این مورد تلاش‌های مؤسسات HBF و GIZ قابل ستایش است.

کمیته‌ی کاری نهادهای جامعه‌ی مدنی جریان کنفرانس ملی مشورتی را طی یک کنفرانس مطبوعاتی که در دفتر شبکه‌ی حقوق بشر و جامعه‌ی مدنی (CSHRN) در تاریخ ۱۲ عقرب (مطابق ۱ نومبر) برگزار شد به آگاهی عامه رسانید.

انتخاب ۲ سخن‌گوی نمایندگان منتخب نهادهای جامعه‌ی مدنی

از این‌که قرار بر این بود تا ۳۴ تن نماینده‌ی منتخب نهادهای جامعه‌ی مدنی از بین خود، ۲ تن را (یک زن و یک مرد) انتخاب نمایند تا به نمایندگی از آن‌ها پیام نهادهای جامعه‌ی مدنی را به کنفرانس بین‌المللی افغانستان در بن که در تاریخ ۱۴ قوس (مطابق ۵ دسمبر) در شهر بن، آلمان، دایر می‌شود، قرائت کنند. بنابراین، کمیته‌ی کاری با تفاهم با نهادهای ناظر و سفارت جرمنی گردهمایی نمایندگان منتخب نهادهای جامعه‌ی مدنی را در کابل برای دو روز سازماندهی کرد.

طی این دو روز تلاش بر این بود تا این نمایندگان با یک‌دیگر آشنایی بیشتر پیدا کنند تا آن‌ها بتوانند بهترین‌ها و نخبه‌ترین‌های خود را برگزینند. برای هر شرکت‌کننده وقت کافی داده شد تا خود، فعالیت‌ها و حوزه‌ی تخصصی کاری خود را به دیگران بازگو و معرفی کند.

در روز دوم با توافق بر سیستم رأی‌گیری مستقیم و سری، نمایندگان انتخابی برای انتخاب ۴ تن نامزد مرد و ۲ تن نامزد زن رأی‌گیری کردند، طوری که هر رأی‌دهنده حق استفاده از ۲ رأی را داشت. شمارش آرا توسط اعضای کمیته‌ی کاری که شامل اعضای انتخابی نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی نبودند، در حضور همه‌ی نمایندگان صورت گرفت و نتیجه‌ی آن در همان روز اعلان شد که خانم سیلی غفار و آقای باری سلام به عنوان سخنگویان انتخابی ۳۴ تن نمایندگان منتخب نهادهای جامعه مدنی معرفی شدند.

سپس سخنگویان انتخابی از حسن اعتماد نمایندگان منتخب نهادهای جامعه‌ی مدنی بالای‌شان اظهار سپاس کرده و خاطرنشان ساختند که آن‌ها نهایت تلاش خویش را خواهند کرد تا پیام نهادهای جامعه‌ی مدنی را به بهترین و مؤثرترین نحو ممکن به کنفرانس بن و نمایندگان جامعه‌ی بین‌المللی ارائه کنند.

قابل یادآوری است که سخنگویان منتخب نمایندگان جامعه‌ی مدنی در تاریخ ۲۴ عقرب (مطابق ۱۵ نومبر) به دوازدهمین مجلس گروه بین‌المللی تماس در شهر آستانه کشور قزاقستان شرکت کردند.

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان شرکت نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی و ارائه‌ی پیام‌شان را پایان کار این روند ندانسته، بلکه آغاز فعالیت‌های نو و پرچالش نهادهای جامعه‌ی مدنی مبنی بر نظارت و اطمینان از تعهدات دولت اسلامی افغانستان و جامعه‌ی بین‌المللی که در کنفرانس بین‌المللی افغانستان در بن صورت می‌گیرد، دانسته و خود را متعهد می‌داند تا همکاری‌ها و حمایت همه‌جانبه‌ی خود را در این روند مسؤولانه ادامه دهد.

پی‌نوشت‌ها:

1- International Contact Group (ICG).

2- Heinrich Boll Foundation (HBF), Friedrich Ebert Stiftung (FES), Konrad Adenauer Stiftung (KAS).

3- طور مثال در کنفرانس لندن که در اوایل سال 2010 در لندن دایر شد و از طرف دفتر ACBAR تسهیل و رهبری می‌گردید، اعضای عالی‌رتبه‌ی حکومتی را (به سطح معینان و رؤسای عمومی) تحت نام نمایندگان نهادهای جامعه‌ی مدنی به کنفرانس معرفی و اعزام کردند.

4- اولین کنفرانس مطبوعاتی کمیته‌ی کاری نهادهای جامعه‌ی مدنی در دفتر مجما (ACSFo) در تاریخ ۷ سنبله (مطابق ۲۹ اگست) برگزار شد.

5- دومین کنفرانس مطبوعاتی کمیته‌ی کاری نهادهای جامعه‌ی مدنی در دفتر مرکزی توسعه‌ی نهادهای جامعه‌ی مدنی (CSDC) در تاریخ ۱۲ میزان (مطابق ۴ اکتوبر) برگزار شده بود.