آب پاک، غذای سالم، حق بشری برای زندگی

آب پاک و غذای سالم از حقوق مسلم بشری برای برخورداری از یک زندگی انسانی تعریف و به رسمیت شناخته شده است. این حق در زیرمجموعه حق سلامت در اعلامیه جهانی حقوق بشر(ماده بیست و پنجم) و نیز میثاق بین المللی حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی(ماده یازدهم) نیز تصریح و تاکید گردیده است.

اصول یادشده کم از کم دو موضوع بنیادی را روشن می‌سازد. نخست این‌که تمامی حقوق بشری با هم پیوسته و باهم‌ وابسته هستند . بدین لحاظ نمی‌توان حق دسترسی به آب پاک و غذای سالم را به طور مستقل از سایر حقوق بشری مورد توجه قرار داد. دوم این‌که دولت‌ها با پذیرش اعلامیه جهانی حقوق بشر و کنوانسیون‌های بین المللی و حقوق بشری و نیز قوانین ملی متعهد‌ند که برای تامین نیاز غذایی سالم و نیز آب آشامیدنی پاک، در راستای تأمین مجموع حق بشری شهروندان، از هیچ اقدامی کوتاهی نکنند. آنان بایستی برنامه ریزی‌ها و تدابیرلازم را برای عمل به تعهدات خویش و ارایه تسهیلات ضروری انجام دهند. مورد دیگری را که باید در اینجا روشن ساخت و برآن تاکید ورزید اینست که حق دست‌یابی به آب پاک و غذای سالم، یعنی این‌که دولت‌ها باید مطمین شوند که شهر‌وندان‌شان از حق دسترسی به آب آشامیدنی پاک و غذای سالم و کافی برخوردار هستند. زیرا حق برخورداری از آب پاک و غذای سالم یک حق بشری جهانی است که هر انسانی باید در هر زمانی به لحاظ کیفی و کمی به آنان دسترسی داشته باشد. نکته دیگر این‌که بروز بیماری و گرسنگی و سوءتغذیه تنها از نبود غذا ناشی نمی‌شود، بلکه می‌تواند از فقر ، نابرابری درآمدها ، نبود مراقبت‌های بهداشتی، نبودآموزش، نبود آب شرب سالم و شرایط نامناسب زندگی نیز ناشی شود. بنابراین دولت‌ها مسئولیت دارند که زمینه دسترسی به این حقوق اساسی را بدون تبعیض فراهم سازند.

اما، واقعیت‌های موجود در جوامع و نیز گزارش‌های گزارشگران و ناظرین حقوق بشری و سازمان ملل متحد مبتنی برآن نشان می‌دهد که میان وضعیت عینی زندگی مردم و آن‌چه در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق‌های بین المللی تاکید شده و دولت‌ها آن را پذیرفته اند٬ فاصله بسیار وجود دارد.

در این باره می‌توان به وضعیت حق دسترسی به آب پاک و غذای سالم در کشور خود توجه نماییم. بر بنیاد یکی از آخرین گزارش‌های مقام‌های بهداشتی کشور، آمارهای رسمی نشان می‌دهد که بیش از 60 درصد جمعیت کشور از امنیت غذایی محروم اند. هم چنین بیش از ۵۰ درصد کودکان زیر پنج سال دچار اختلال رشد و ۳۰ درصد کمبود وزن دارند که هر دو می‌تواند ناشی از تغذیه ناسالم و نامناسب باشد. این در شرایطی است که تحقق امنیت غذایی از اهداف سند توسعه هزاره سوم سازمان ملل متحد است و افغانستان نیز بدان متعهد شده است تا سال ۲۰۲۰ آن اهداف را عملی سازد، اما آمار یاد شده میزان فاصله را بخوبی نشان می‌دهد.

در مورد دسترسی به آب پاک نیز شرایط بهتری از این وجود ندارد. با آن‌که گفته می‌شود افغانستان یکی از کشورهایی است که از منابع نسبتا غنی آب برخوردار است و آب‌های فروانی از دل کوهساران آن از مناطق مرکزی، شمال و شمال شرق می‌جوشد، اما زمینه بهره برداری سالم و مفید برای آشامیدن و برای زراعت وجود ندارد. هرچند بنابه گفته مسئولان تلاش‌هایی برای ایجاد بندهای آب و برخورداری شهروندان از آب سالم آشامیدنی صورت گرفته است؛ ولی با توجه به ظرفیت‌ها و نیازهایی که وجود دارد، این تلاش‌ها بسنده نمی‌باشد. زیرا واقعیت عینی و گزارش‌های صحی اذعان می‌دارند که برای دسترسی به آب پاک هم در شهرها و هم روستاها مشکلات فراوان و حتا موانع جدی وجود دارد. برخی دریافت‌ها نشان می‌دهند که حدود چهل و هشت درصد مردم در سراسر کشور به آب صحی آشامیدنی دسترسی دارند. این آمار بخودی خود شرایط نامطلوب عدم دسترسی شهروندان به آب آشامیدنی پاک را بعنوان محروم از یک حق بشری و شهروندی را حکایت می‌کند. بنابراین ضرورت و نیازمندی دسترسی به آب پاک و غذای سالم-که شرط حیات است- می‌طلبد که دولت، نهادهای اجتماعی و خدماتی و مردم باید در کوشش هماهنگ و جدی وارد اقدام گردند.


بازنشر این مطلب