کتاب، راهی به زندگی

محمدعارف خراسانی

 

اشاره

کتاب یکی از وسایل ضروری زندگی است که در طی قرون و اعصار مختلف و با دگرگونی زندگی پدید آمده است. انسان همانگونه که توانست آتش را کشف کند، در مرور زمان توانست یاد بگیرد که دانستههای خود را برای انتقال ثبت کرده و به دیگران انتقال بدهد. کتاب مجموعه‌ای از صفحات نوشته‌شده، مصور، چاپ‌شده یا صفحات خالی (صفحه سفید و نانوشته)؛ ساخته‌شده از جوهر، کاغذ (ورق)، پوست حیوانات یا مواد دیگر(چسب، نخ و...) است که معمولاً از یک طرف یا سمت به یکدیگر محکم شده یا متصل می‌گردند. هرصفحه در کتاب، ورق و هرسمت یا روی هر ورق، صفحه نامیده می‌شود.1

 

سرانه مطالعه

اهمیت بررسی سرانه مطالعه در کشورها به رشد فرهنگی آنها و به‎طور گسترده‎تر به توسعه انسانی در هرکشور مربوط می‎شود. شاخص توسعه انسانی (HDI) مفهومی فراگیر دارد. سازمان ملل متحد با استفاده از معیار توسعه اقتصادی، اجتماعی، شاخص توسعه انسانی را این‎گونه تشریح کرده است:

«استاندارد زندگی که از تطبیق درآمد سرانه با هزینه زندگی به دست می‎آید، امید به زندگی در بدو تولد و سطح آگاهی جامعه که با نرخ باسوادی و سال‎های میانگین تحصیل سنجیده می‎شود. این شاخص از صفر تا حداکثر یک، درجه‎بندی می‎شود. کشورهای با درجه 5/0 یا کمتر از شاخص توسعه انسانی پایینی برخوردارند، در حالی که درجه بالاتر از 5/0 نشان‎دهنده سطح بالایی از توسعه انسانی است. به‎طور میانگین می‎توان گفت سرانه مطالعه کتاب در دنیا 45 دقیقه در روز است. سرانه بالای مطالعه در کشورهای توسعه‎یافته‎ای نظیر جاپان با سرانه 90 دقیقه مطالعه در روز یا انگلیس با حدود 55 دقیقه در روز نشان از شاخص بالای توسعه در این کشورهاست. آمار سرانه مطالعه در کشورهای دیگر مانند هند 10/7 ساعت در یک هفته در تایلند 4/9 ساعت در یک هفته در چین 8/0 ساعت در هفته و در فیلیپین 7/6 ساعت در هفته است.2

آمارهای دیگر حاکی از آن است که آمریکایی ها به طور متوسط در سال 4 کتاب می‎خوانند و کشورهای شیلی و آرژانتین 3 کتاب در سال.3

تعداد کتابفروشی‎ها، آمار نشر و سرانه مطالعه از موارد مهم توسعه فرهنگی به حساب می‎آید. همانطور که نشر و سرانه مطالعه نشانه توسعه و رشد فرهنگی است، وجود یک کتابفروشی معتبر و با کیفیت نیز در هرشهری جنبه مهمی از منظر فرهنگی برای آن شهر محسوب می شود. به عنوان مثال در کشور جرمنی به ازای هر 667/16 نفر یک کتابفروشی وجود دارد.4


کتاب و فرهنگپذیری

کتاب محصول صد درصد فرهنگی است که نقش زیادی در توسعه و پرورش جوامع دارد. مطالعه هم برای فرد و هم برای جامعه بسیار مهم و سودمند است و موجب ارتقاء شناخت افراد می‎شود.5

مطالعه اعم از کتاب، مجله و یا روزنامه باعث بالارفتن شناخت و آگاهی‎های انسان می‎شود. بالارفتن شناخت در هر زمینه و سطحی اثرات زیادی بر سلامت شخصیت و چگونگی هویت انسان و حتی پیشرفت در زندگی می شود.6

آدمی برای داشتن یک زندگی سعادتمند، نیازمند بینش و آگاهی است و آموخته‎هایی که از طریق مطالعه کسب می‎شوند، مقدمه‎ای برای زندگی‎اند. مطالعه یکی از مهم‎ترین راه‎های زندگی سعادتمندانه است. انسان برای موفقیت و نیل به سعادت در زندگی، به الگوهای رفتاری نیازمند است. وجود حس همانند سازی در انسان و نیاز به الگوهای رفتاری، ایجاب می‎کند که به الگوهای شایسته‎ای دسترسی داشته باشد تا بدین وسیله شخصیت و رفتار خود را شکل دهد. الگوهایی که به وسیله کتاب معرفی می‎شوند، نقش مهمی را در شکل دادن به شخصیت انسان ایفا می کنند. به لحاظ تأثيری که الگوهای برجسته اخلاقی در شخصیت انسان دارد، مطالعه زندگینامه بزرگان مشاهیر و فرزانگان می‎تواند بسیار مؤثر واقع شود.

به گفته اکثر جامعه‎شناسان، اقوام و مللی که با مطالعه مأنوس بوده و کتاب و کتابخوانی در میانشان رواج بیشتری داشته است، توانسته‎اند فرهنگی ماندگارتر و پویاتر از خود به جای بگذارند و میراث فرهنگی و گنجینه‎های معارف و دست‎آوردهای عالمان و فرهیختگان خود را به نسل‎های دیگر منتقل کنند.7

 

راههایی برای افزایش مطالعه

افزایش زمان مطالعه یک مسأله ساده نیست بلکه به عوامل زیادی بستگی دارد که مهم‎ترین عامل آن ایجاد زمینه عمومی برای گرایش به کتاب و مطالعه است. بزرگان هر ملت الگوی مردم خود به شمار می‎روند. اگر قرار باشد شور و شوقی برای مطالعه ایجاد شود، باید بزرگان و دولت مردان به علم و دانش ارزش قایل باشند. در زمانه‎ای که دولتمردان فقط به دنبال تأمین منافع خود می‎باشند امکان گرایش به دانش، مطالعه و کتابخوانی وجود ندارد. از این جهت در جامعه ما مهم‎ترین مشکل فضای عمومی جامعه است که باید اصلاح شود. در کنار این عامل مسایل زیر نیز می‎تواند در گرایش به کتابخوانی نقش داشته باشد:

1. ایجاد کتابخانه عمومی: در کشور ما حدود 82 کتابخانه وجود دارد که منابع بسیار محدودی به شمار می‎روند. امروزه در کشورهای همسایه ما در هر محله شهری یک کتابخانه وجود دارد اما در تمام کشور ما فقط 82 کتابخانه وجود دارد که برخی از آن‎ها فعال نبوده و فقط اسما کتابخانه محسوب می‎شوند. دولت می‎تواند با استفاده از امکانات مکاتب، مراکز دانشگاهی و ادارات دولتی کتابخانه‎های جدیدی ایجاد کرده و فضای کتابخوانی را گسترش بدهد.

2. انتشار کتاب‎های مناسب: با یک نگاه کوتاه می‎توان دریافت شمار کتاب‎هایی که ارزش مطالعه داشته باشند در کشور ما بسیار محدودند. اگر سرانه مطالعه کم است باید گفت که در حال حاضر اصلاً کتاب قابل مطالعه‎ای در بازار نیست و ما همیشه محتاج کشورهای همسایه‎ایم.

3. توجه و تشویق اهل علم و دانش: تشویق اهل علم و دانش از وظایف مهم دولت‎مردان است تا جوانان به علم‎آموزی گرایش یابند. توجه بیش از حد به مادیات و تلاش جدی برای دست یابی به شغل‎های سودآور، یکی از مشکلات اساسی جامعه ما در شرایط فعلی است که در نهایت موجب عقب‎ماندگی بیشتر ما خواهد شد.

4. برگزاری مسابقه‎های کتابخوانی: برنامه مسابقه کتابخوانی از جمله عوامل گرایش جوانان و خصوصاً کودکان به کتاب می‎باشد که بهتر است با برنامه‎ریزی مناسب و توسط مراکز مختلف دنبال شود.

5. ارزانی کتاب: از دیگر عواملی که در سال‎های اخیر باعث کاهش سرانه مطالعه شده است گرانی مواد قابل مطالعه(کتاب، مجله و ...) است. این مهم بر عهده دولت است تا با اجرای‌ سیاست‌‎های‌ اقتصادی‌ دقیق و حساب‌‎شده‌‌، تغییری‌ در وضع‌ اقتصادی‌ طبقات‌ مختلف‌ مردم‌ به وجود آورد.

6. ایجاد سهولت در دسترسی به کتاب: برای تشویق مردم و عمومی کردن گرایش به کتاب در بین جوانان باید آثار مناسب را به‎راحتی در اختیار افراد قرار داد. دسترسی آسان عامل بزرگی در ترویج کتابخوانی می‎باشد.

7. تبیین جایگاه کتاب در خانواده: به نظر می‎رسد امروزه در خانواده بیشترین وقت به رسانه‎های الکترونیکی (تلویزیون، ماهواره، اینترنت و بازی با موبایل) اختصاص می‎یابد. مطالعه امری اکتسابی است و گرایش به آن را می‌توان از دوران کودکی پروراند و تقویت کرد، خوبست گاهی والدین مبلغی برای خرید کتاب برای کودک خود هزینه کنند. اگر کتابخوانی در کودکان ادامه‎دار باشد، کودکان از همان ابتدای زندگی به کتابخوانی عادت پیدا می‌کنند و با تقویت، این عادت به رفتار تبدیل می‌شود. وقتی فرد لذت مطالعه را چشید و به آن احساس نیاز پیدا کرد، دیگر کتاب و کتابخوانی را رها نخواهد کرد.

8. توجه رسانه‎ها: برای‌ آگاه‌‎سازی‌ افراد و ترویج‌ فرهنگ‌ مطالعه‌ باید بستر‎سازی‎هایی‌ از سوی وسایل‌ ارتباط‌ جمعی‌ صورت‌ گیرد تا نسل‌ های‌ آینده‌، نسل‌ هایی‌ کتابخوان‌ باشند.

 

وضعیت چاپ و نشر در افغانستان

وضعیت کتاب، مطالعه، نشر و چاپخانه در کشور ما بسیار خراب است. زیرا بر اساس آمارهای موجود تعداد کتابخانه‎های عامه در سراسر کشور ۸۲ کتابخانه می باشد که از میان آن‎ها تعداد ۷۴ کتابخانه فعال است. تعداد کتاب‌‎های کتابخانه عامه کابل حدود ۱۰۰ هزار جلد است و تعداد کتاب‎های کتابخانه‌های کل کشور حدود ۲۶۰ هزار جلد. افغانستان ۲۱۴ مطبعه رسمی دارد. ۲۵ مؤسسه انتشارات به شمول ۵ مؤسسه در سال ۱۳۹۱ و ۱ مؤسسه در سال ۹۲ از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ مجوز فعالیت گرفته‎اند. کتابهای نشر شده توسط ناشران کشور بسیار اندک میباشد و این جای تأسف فراوان دارد.11

 

چاپ کتاب در افغانستان

افغانستان در زمینه چاپ کتاب شرایط دشواری داشته است. در گذشته‎ها محدودیت و سانسور مانع تولید آزاد کتاب بوده است. به همین دلیل آمار ارائه‎شده از چاپ کتاب در این کشور تأسف‎برانگیز و غیرقابل باور است. زیرا بر اساس آمارهای رسمی حسین نایل با استناد به اسناد رسمی، تخمین زده است که از هنگام ورود ماشین چاپ به افغانستان در اواخر قرن 19، تعداد کتاب‎های مطبوع به زبان دری در داخل کشور _ بدون کتب درسی_ تخمیناً به 2000 عنوان بالغ می‎گردد. او خود از آن جمله عنوان 1200 کتاب را فهرست کرده است. شاید از دوره حکومت کمونیستی هم بشود یک فهرست از کتاب های چاپ‎شده تهیه کرد، ولی کاملاً واضح است که از 1992 تا حالا هیچ کس از وضعیت کتاب در کشور خبر دقیقی ندارد.

مشکل دیگری که در کشور وجود دارد نابودی همین آثار اندک است که در هر دوره حکومت موجود تلاش کرده است با نابود کردن کتاب‎های مخالف افکار خود، زمینه حاکمیت و تداوم اندیشه خود را فراهم کند اما با تأسف هیچ‎یک از این حاکمیت‎ها نتوانسته‎اند خود در کشور یک جریان جدید فرهنگی را ایجاد کرده و با تولیدات علمی به دنبال گسترش افکار خود باشند. این حاکمان تنها مخرب بوده و به تخریب آثار فرهنگی و علمی دست زده‎اند. نمونه آشکار این رفتار در سه دوره معاصر افغانستان دیده شده است:

دوره اول، کمونیست‎ها با رسیدن به حاکمیت نه فقط به ممنوع کردن آثار دینی پرداختند که آثار علمی و فکری چاپ شده در کشورهای دیگر را نیز جمع‎آوری کرده و با تمام توان خود دست به نابودی تمام کتاب‎ها و مطبوعاتی زدند که مخالف افکار خود تشخیص می‎دادند.

دوره دوم، پس از سقوط حکومت کمونیستی و شروع بحران، گذشته فرهنگی و تاریخی کشور توسط کسانی نابود شد که خود از خواندن و نوشتن عاجز بودند اما در شعارهای خود حاکمیت الهی را به مردم وعده می‎دادند. در این دوره تمام آثار تاریخی، فرهنگی، کتابخانه‎ها و موزه‎ها یا غارت شد یا به آتش کشیده شد. اما عمده دلایل نابودی کتابخانه‎ها بی‎سوادی عناصری بود که اولاً منجر به آتش زدن کتابخانه‎ها برای گرم‎شدن و استفاده‎های دیگر شد و ثانیا فروختن آثار فرهنگی در بدل چند پول سیاه!

دوره سوم، با حاکمیت طالبان تمام آثار باقی‎مانده از دوره‎های قبلی را به آتش کشیده و به نابودی کشانده شد. دوره طالبان یکی از بدترین دوره‎های تاریخی کشور ماست که در آن دوره تولید، نشر، چاپ و انتشار آثار فرهنگی کاملاً متوقف شد اما با این وجود فرهنگ مطالعه مخفیانه ادامه یافت.

این دوره‎های تاریک و جنگ‎های مداوم باعث شد به کتابخانه‎های کشور آسیب زیادی وارد شود. بسیاری از کتاب‎های قدیمی افغانستان دیگر حتا در کتابخانه عامه و کتابخانه دانشگاه کابل هم یافت نمی‎شوند. ولی خوشبختانه گروهی از استادان دانشگاه نیویارک از سال 2003 به این‎سو در حال اجرای طرحی هستند به نام «کتابخانه دیجیتال افغانستان» که کتاب‎هایی را که میان سال‎های 1871 تا 1930 در افغانستان چاپ شده‎اند جمع‎آوری کرده و اسکن می‎کنند و بعد آن ها را در انترنت برای استفاده عموم قرار می‎دهند. این طرح را رابرت مک چسنی استاد متقاعد آن دانشگاه و مترجم آثار فیض‎محمد کاتب به انگلیسی رهبری می‎کند. تا کنون بیش از 400 کتاب قدیمی کشور به شمول سه جلد اول «سراج التواریخ» در سایت کتابخانه قرار داده شده‎اند.12

 

چاپ کتاب در دوره جدید

دوره جدید در افغانستان که از سال 1380 شمسی آغاز شده است، یک دوره نوین برای کشور ما به حساب می‎آید. در این دوره قانون اساسی جدیدی نوشته شده و معیارهای بین‎المللی به رسمیت شناخته شده است. به رسمیت شناخته شدن آزادی فردی و اجتماعی و تلاش برای تغییر و تحول از دیگر خصوصیات مهم دوره جدید است. در این دوره آموزش عمومی گسترش یافته و مراکز تحصیلی دولتی و خصوصی برای با سواد ساختن مردم به میدان آمده‎اند، اما تلاش‎های گوناگون نتوانسته است تأثير زیادی در زندگی مردم داشته باشد. برای نمونه با وجود ثبت مطبعه‎های و مراکز انتشاراتی جدید در کشور و فعالیت آن‎ها: «سال گذشته در افغانستان دو عنوان کتاب درسی از طرف یک نهاد خصوصی با رعایت معیارهای بین‎المللی، چاپ شده‌اند. خاطرات، داستان، مجموعه شعر، مجموعه‎مقالات و تعداد انگشت‎شمار رساله علمی هم در سال گذشته در افغانستان، به چاپ رسیده است. اما بهبود در وضعیت کتاب و صنعت آگاهی دراین کشور، نیازمند مدرن شدن تمامی عرصه های زندگی و افزایش استفاده از آگاهی برای زندگی است و به نظر می‎رسد افغانستان راه دوری را باید تا آن مقصد طی کند.»13

دولت افغانستان برای هشتاد بنگاه انتشاراتی کتاب مجوز فعالیت صادر کرده، اما تعداد انگشت شمار این بنگاه‌ها حالا فعال هستند. فعالیت این ناشران هم در حال رکود است و شماری از ناشران فعالیت‌های‎شان را به دلایل مختلف متوقف کرده‌اند. در بیشتر از یکسال گذشته انتشار کتاب توسط ناشران افغان تا پنجاه درصد کاهش یافته است.

وسیم امیری، مدیر انتشارات امیری می‌گوید که فراز و نشیب زیادی را در یک و نیم دهه گذشته تجربه کرده است. او پس از سرمایه‌گذاری روی انتشارات کتاب، در فکر بازاریابی افتاد؛ تا اندکی قامت راست کرد، وضعیت کلی در افغانستان تغییر کرد. آقای امیری حالا در فکر بستن مرکز انتشاراتش شده، به دلیل رکود این بخش و بیم از آینده نامعلوم.

شیراحمد سعیدی، مدیر انتشارات سعید، می‌گوید بیشتر جوانان تحصیل‌کرده «مهاجر» شده‌اند و تحصیل‌کرده‌های حاضر هم متاثر از فقر اقتصادی هستند و توان خرید کتاب را ندارند. سعیدی می‌گوید چندین مرکز انتشارات به دلیل رکود بازار کتاب و مشکلات مالی بسته شده و شماری هم کتاب‌های خود را یا با تخفیف فروخته یا به حراج می‌گذارند.

هنگامی که از نجیبه مرام، رئیس اداره نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ، سوال می‎شود  که در سال ۱۳۹۳ در افغانستان چند جلد کتاب چاپ شده است؟ می‎گوید آمار دقیقی از طبع و نشر کتاب ندارد اما برای ۸۰ مرکز انتشارات مجوز داده شده است.14

وضعیت حاکم بر نشر کتاب در افغانستان سبب می‎شود که پیامد‌های ناخوشایندی برای این صنعت نوپا در این کشور در حال حاضر و در آینده در پی داشته باشد. این پیامدها می‌تواند شامل رکود و ایستایی در عرصه نشر کتاب شود که تفکر و تولید اندیشه را در تمام زمینه‌ها، زمین‎گیر می‎کند.15

در شرایط فعلی یکی از مسایل دیگر که در رکود کتاب نقش دارد و جامعه را با مشکل مواجه می کند، چاپ یا کاپی کتاب‎های دیگران است که در افغانستان رونق زیادی دارد. در این حالت ناشر بدون هزینه‎های بیشتر آثار مورد نیاز را تهیه کرده و در اختیار علاقه‎مندان قرار می‎دهد و نبودن قوانین شفاف به این مشکل دامن می‎زند:

«در حال حاضر شمار زیادی از کسانی که دست اندرکار چاپ و نشر کتاب هستند، به گونه غیرقانونی دست به چاپ و انتشار کتاب‌های مختلف می‌زنند و معمولاً آن‎ها را در پاکستان با کیفیت نازلی چاپ و به بازارهای داخلی افغانستان عرضه می‌کنند. این امر حتی شامل انتشار کتاب‌های درسی مدارس دولتی هم می‌شود.»16

 

وضعیت کتاب در ولایات

بررسی وضعیت نشر کتاب و مطالعه در سراسر کشور ناامید‎کننده است اما وقتی از کلی گویی خارج شده و به درون ولایت‎های مختلف برویم با شرایط سخت‎تری مواجه خواهیم شد. در این شرایط دیدن فیلم‎های سینمایی، کانال‎های ماهواره و بازی‎های الکترونیکی رونق زیادی دارد اما کتاب در بین مردم بسیار غریب است. در این وضعیت بازی با موبایل و به دست گرفتن گوشی‎های گوناگون موجب افتخار جوانان است اما به دست گرفتن کتاب و مطالعه موجب شرمندگی به حساب می‎آید. در مقابل اگر شما به کشور چاپان بروید متوجه خواهید شد که در مراکز عمومی آن کشور مطالعه مهم‎ترین و ارزشمندترین فعالیت مردم آن مردم به شمار می رود به صورتی که اگر در وسایل عمومی آن کشور اگر کسی کتاب یا مجله یا روزنامه ای برای مطالعه نداشته باشد، با نگاه تحقیر‎آمیز مردم مواجه خواهد شد. در مقابل توکیو، کابل را اینگونه می‎توان توصیف کرد:

«کابل، شهری است که چندین دانشگاه در آن می‎توان یافت اما یافتن دانش سخت است. این شهر دانشجو دارد اما کتاب نه. اینجا شهری است فاقد کتاب. ویترین‏‌های کتاب‏‌فروشی‏‌ها را کتاب‏‌های‏ «ملا نصرالدین» و «فال حافظ» پر کرده است. پررفت‎‎و‎آمد‎ترین کتاب‏‌فروشی، به جای کتاب، نوشت افزار می‎فروشد.»17

و قندهار به عنوان دومین شهر بزرگ کشور شرایط اسفناکی دارد: «در یک بررسی‎اي که دو ماه زمان برد، دانشگاه قندهار توانست ۱۸۵ هزار و ۷۶۲ عنوان کتاب را ثبت کند که ۸ هزار عنوان آن، تنها مربوط به کتابخانه عامه ولایت قندهار است.»18

در ننگرهار کتاب موجود ناشناخته است: «در ننگرهار دو کتابخانه‌ بزرگ دولتی وجود دارد، یکی کتابخانه دانشگاه ننگرهار و دیگر کتابخانه ریاست اطلاعات و فرهنگ این ولایت. هم چنین در شهر جلال‌آباد می‌توان از کتابخانه انتشارات مومند و کتابفروشی گودر یادآوری کرد.»19

بلخ البته به عنوان یکی از تاریخی‎ترین شهرهای کشور که زادگاه مولانا، ابن سینا و هزاران بزرگ دیگر به شمار می‎رود، کتابخانه‎های اندکی دارد: «از چنددهه پیش بلخ دارای چندین کتابخانه عامه بوده. مثل کتابخانه مولانا خسته، کتابخانه فردوسی مربوط به ایران. در گذشته تنها یک کتابفروشی در بلخ وجود داشت به نام «کتابفروشی بیهقی» اما امروز بلخ دارای کتابفروشی‌های متعدد و بزرگی مثل کتابفروشی سعادت، حاجی قیوم، ثقافت و ام البلاد است. اما با وجود رشد روزافزون کتابخانه و کتابفروشی، هنوز هم نمی‌توانید به آسانی کتاب مورد نیازتان را در بلخ بدست آورید.»20

وقتی وضعیت کتابخوانی در ولایات بزرگ چنین باشد، شرایط مطالعه، نشر، کتابخانه و مراکز فرهنگی در ولایات کوچک و محرومی چون بامیان، غور، فاریاب، تخار، بدخشان، نیمروز، فراه، سرپل و ... مشخص است.

 

کودک و کتاب

در کشورهای همسایه در کنار ناشرانی که برای بزرگ سالان کتاب منتشر کرده و توزیع می‎کنند، مراکزی وجود دارد که این وظیفه را برای کودکان و نوجوانان به انجام می‎رسانند. ناشران کودک کتاب‎های خاصی را برای کودکان آماده کرده و به چاپ می‎رسانند تا افکار آنان را هدایت کنند. این مسأله در رسانه‎های تصویری و چاپی هم نقش مهمی دارد اما به نظر می‎رسد که در کشور ما این نقش به فراموشی سپرده شده است. کودکان موجودات فراموش شده‎ای‎اند که در گرداب «برهوت فرهنگی» رها شده‎اند. طبیعی است که کودکان ما در این وضعیت نمی‎توانند تربیت یافته محصولات «خودی» باشند.

 

نتیجه

نشر و پخش و خصوصاً مطالعه کتاب نقش زیادی در شناخت و گسترش آگاهی انسان دارد. انسان قبل از رسیدن به آگاهی حیوانی است که حرف می زند اما با آگاه شدن، یاد گرفتن و یاد دادن می تواند خود را برتر از دیگر موجودات بداند. مطالعه ارتباط زیادی با آشنایی با قوانین مختلف دارد و یگانه راه برای تغییر و تحول در یک کشور است. در کشورهای پیشرفته نه فقط تقریباً تمام مردم با سوادند که همه با مردم با حقوق خود، حقوق دیگران و حقوق متقابل دولت و ملت آشنایی دارند و سعی می‎کنند در رفتارها و اعمال خود آن را رعایت کنند.

گسترش سوادآموزی تنها راه برای تغییر است که با نهادینه شدن مطالعه در کودکی به دست می‎آید و خانواده در آن نقش زیادی دارد. سازمان‎های حقوقی و بین‎المللی نمی‎توانند به تغییر رفتار و نگرش بزرگسالان امیدوار باشند اما اگر این تلاش‎ها بر روی کودکان متمرکز شده و برای آنان برنامه‎ریزی شود، کم‎کم تغییرات پدید آمده و به مرور زمان جامعه را دچار تغییر خواهد کرد. این در حالی است که در شرایط فعلی مراکزی برای کودکان دیده نمی‎شود و اگر فعالیتی وجود دارد بسیار کند و غیر اثر‎گذار است.

 

منابع:

1. حجازی، آرش، فرهنگ واژگان و اصطلاحات صنعت نشر (نسخه الکترونیکی) چاپ ویراست اول، تهران انتشارات کاروان، ۱۳۸۶

2. کتاب هفته. کتاب، همچنان محصول محبوب جهانیان، شماره 227 سال 1389

3. منادی، مرتضی، جامعه شناسی خانواده، تحلیل روزمره گی و فضای درون خانواده، تهران، نشر دانژه، 1385

4. آرون، ریمون  مراحل اساسی اندیشه در جامعه شناسی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1370

5. سولسو رابرت، ال، روانشناسی شناختی، ترجمۀ فرهاد ماهر، تهران، انتشارات رشد، 1381

6. سید حسینی رضا، مکتب های ادبی، جلد اول، چاپ شانزدهم، تهران، موسسۀ انتشاران نگاه، 1389

 7. گلمن دانیل، هوش هیجانی، توانائی های محبت کردن و محبت دیدن، ترجمة نسرین پارسا، تهران، انتشارات رشد، 1380

8. فدایی، غلامرضا، کتاب وکتابخانه «مدیریت وتوسعه»، تهران، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی،۱۳۷۰. مجله پیوند، اسفند1380 شماره 269 .

9. آذرنگ، عبدالحسین، شمه ای ازکتاب: کتابخانه و نشرکتاب، تهران، کتابدار، ۱۳۷۸. فصلنامه كتاب،1369، نشريه كتابخانه ملي ايران، شماره اول.

10. بامفیلد، بریان، آیاکتاب مهم است، ترجمه میترا میرشکار سیاهگل، تهران، کویر،۱۳۸۱.

11. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/04/130423_zs_khalida_khorsand_bookreading_experience.shtml

12. http://www.dw.com/fa-af/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/a-15996517

13. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/04/130422_k04_afg_world_day_book_gharji.shtml

14. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/04/160423_k02-book-day

15. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/01/130117_zs_afghan_publishing_industry.shtml

16. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2011/04/110427_k02-world-book-day-afg.shtml

17. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/04/130421_k04_afg_world_day_book_naaji.shtml

18. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/04/130423_k03_afg_world_day_book_kandahar_libraries_status.shtml

19. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/04/130423_zs_bookreading_nangarhar.shtml

20. http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/04/130423_k04_afg_world_book_day_anwari.shtml
 


بازنشر این مطلب