معرفی کمیسیون

معرفی مختصر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان و برنامه‌ها و فعالیت‌های آن


معرفی مختصر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان:

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان یک نهاد ملی حقوق بشر است که بتاریخ ۱۶ جوزا ۱۳۸۱ بر اساس توافقنامه بن و فرمان رئیس‌جمهور افغانستان تشکیل گردید و سپس در سال ۱۳۸۲ با تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان در ماده ۵۸ به منظور نظارت بر رعایت حقوق بشر در افغانستان و بهبود و حمایت از آن، تسجیل و مبنای قانونی یافت.

ماده ۵۸ قانون اساسی چنین حکم می‌نماید. "هرشخص می‌تواند در صورت نقض حقوق بشری خود، به این کمیسیون شکایت نماید. کمیسیون می‌تواند موارد نقض حقوق بشری افراد را به مراجع قانونی راجع سازد و در دفاع از حقوق آن‌ها مساعدت نماید."

قانون تشکیل، وظایف و صلاحیت‌های کمیسیون در سال ۱۳۸۴ در ۴ فصل و ۳۵ ماده توسط رئیس جمهوری اسلامی افغانستان تصویب گردید. بر این اساس کمیسیون دارای ۹ عضو می‌باشد که هر کدام به نام کمیشنر یاد می‌گردند و برای پنج سال از سوی رئیس‌جمهور تعیین می‌گردد. رئیس کمیسیون از میان اعضا از طرف رئیس‌جمهور تعیین می‌گردد. کمیسیون دارای یک معاون بوده که از میان اعضای آن توسط خود آنها انتخاب می‌گردد.

اعضای فعلی کمیسیون:

داکتر سیما سمر، رئیس کمیسیون

داکتر ثریا صبحرنگ، عضو

احمد ضیا لنگری، عضو

سترجنرال ایوب اصیل، سرپرست معاونت کمیسیون

مولوی عبدالرحمن هوتک، عضو

حوا علم نورستانی، عضو

قدریه یزدانپرست، عضو

همچنان کمیسیون به منظور پیش‌برد امور اداری، دارای دارالانشاء می‌باشد که در راس آن رئیس اجرایی قرار دارد. محترم محمدموسی محمودی رئیس اجرایی فعلی کمیسیون است.

اهداف کمیسیون:

کمیسیون به منظور تحقق اهداف ذیل فعالیت می‌نماید.

نظارت بر رعایت حقوق بشر در کشور.

تعمیم و حمایت از حقوق بشر.

نظارت بر وضعیت و چگونگی دسترسی افراد به حقوق و آزادی‌های بشری.

بررسی و تحقیق از تخلفات و موارد نقض حقوق بشر.

اتخاذ تدابیر به منظور بهبود و انکشاف وضعیت حقوق بشر در کشور.

فعالیت‌ها و برنامه‌های کاری کمیسیون:

فعالیت‌های کمیسیون توسط برنامه استراتیژیک و برنامه عمل کمیسیون تنظیم می‌گردد. برنامه استراتژیک فعلی کمیسیون سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ را تحت پوشش قرار می‌دهد. فعالیت‌ها و برنامه‌های کمیسیون معطوف به چهار هدف استراتژیک ذیل می‌باشد:

۱-رهبری ۲-توسعه حقوق بشر ۳-توانمندسازی ۴-حمایت و نظارت بر حقوق بشر.

قابل ذکر است که برنامه عمل کمیسیون سالانه بر اساس برنامه استراتیژیک تهیه می‌گردد.

دفاتر کمیسیون:

برنامه‌ها و فعالیت‌های کمیسیون توسط دفتر مرکزی در کابل، هشت دفتر ساحوی و شش دفتر ولایتی در سطح کشور اجرا و تطبیق می‌شود. هریک از دفاتر ساحوی کمیسیون چندین ولایت را تحت پوشش قرار میدهد. دفاتر ساحوی و ولایتی کمیسیون نظر به موقعیت قرار ذیل است:

  • دفتر ساحوی ننگرهار؛
  • دفتر ساحوی بلخ؛
  • دفتر ساحوی هرات؛
  • دفتر ساحوی کندهار؛
  • دفتر ساحوی بامیان؛
  • دفتر ساحوی کندز؛
  • دفتر ساحوی گردیز؛
  • دفتر ولایتی بدخشان؛
  • دفتر ولایتی دایکندی؛
  • دفتر ولایتی فاریاب؛
  • دفتر ولایتی هلمند؛
  • دفتر ولایتی ارزگان؛
  • و دفتر ولایتی غور.

بخش‌های کمیسیون:

  • بخش مطبوعات؛
  • بخش روابط عامه،
  • بخش آموزش حقوق بشر؛
  • بخش نظارت و بررسی تخطی‌های حقوق بشری؛
  • بخش نظارت بر عملکرد پولیس؛
  • بخش حمایت و انکشاف حقوق زنان؛
  • بخش حمایت و انکشاف حقوق کودکان؛
  • بخش حمایت و انکشاف حقوق اشخاص دارای معلولیت؛
  • بخش عدالت انتقالی؛
  • بخش نظارت، ارزیابی و گزارش دهی؛
  • بخش تحقیق و مطالعات حقوق بشری؛
  • بخش نظارت ویژه (نظارت بر رعایت حقوق بین‌المللی بشردوستانه در جریان منازعات مسلحانه) و؛
  • بخش نشرات.
  • واحدهای زیر نیز جزو بخش‌های حمایتی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان می‌باشند:
  • مشاوریت حقوقی؛
  • بانک اطلاعات؛
  • تکنولوژی معلوماتی؛
  • منابع بشری و؛
  • بخش مالی

شماری از مهم ترین کارهایی که کمیسیون در راستای دستیابی به اهداف استراتیژیک مندرج در قانون تشکیل، وظایف و صلاحیت های کمیسیون و نیز اهداف برنامه استراتیژیک خود، انجام می دهد و در برنامه عمل کمیسیون نیز درج گردیده است عبارتند از:

برگزاری سیمینارهای علمی و کنفرانس های مطبوعاتی و نشر اعلامیه های و بیانیه های مطبوعاتی در رابطه به وضعیت و رخدادها و مناسبت های حقوق بشری در طول سال؛

راه اندازی گفتمان ها و کنفرانس های ملی، منطقوی و بین المللی در زمینه بحث و بررسی مسایل مهم حقوق بشر؛

نظارت مداوم بر رسانه ها به منظور بررسی بازتاب موضوعات حقوق بشری و ارزیابی افکار عمومی و رسانه ها در رابطه به مسایل حقوق بشری و تهیه خبرنامه و نشر آن؛

راه اندازی تحقیقات ملی در مورد موضوعات و مسایل حادّ حقوق بشری در سطح کشور و جمع آوری، دسته بندی و تحلیل داده های آن و نشر گزارش تحقیقی در مورد آن و طرح و ارایه پیشنهادات و سفارشات مشخص به مراجع مسوول و پی گیری آن ها؛

مرور، بررسی و ارزیابی قوانین، پالیسی ها، فرامین، سیاست ها و برنامه های نهادهای دولتی در مطابقت با موازین حقوق بشر و ارایه سفارشات به مراجع مربوطه؛

تدویر جلسات ربعوار با مقامات حکومتی، اعضای شورای ملی، شوراهای ولایتی، ارگان های عدلی و قضایی، اداره ملی محیط زیست، اداره عالی مبارزه با فساداداری و نهادهای ملی و بین المللی و ارایه پیشنهادات به آن ها به منظور بهبود وضعیت حقوق بشر، محیط زیست، مبارزه با فساد اداری و غیره؛

اشتراک فعال در جلسات سالانه کمیته بین المللی هماهنگی نهادهای ملی حقوق بشر(ICC)  و مجمع آسیا-اقیانوسیه نهادهای ملی حقوق بشر(APF)  و دیگر کنفرانس ها و جلسات منطقه ای و بین المللی؛

اشتراک فعال در جلسات، سیمینارها، کنفرانس ها، محافل و مراسم که توسط نهادهای دولتی، نهادهای مدنی و سایر مراجع برگزار می شوند؛

اشتراک و به عهده گرفتن نقش رهبری شبکه های دادخواهی حقوق بشر در سطح محلی و ملی و نیز اشتراک در شبکه ها و کمیته های موجود حقوق بشر در سطح بین المللی به منظور ایفای نقش رهبری کمیسیون و ارایه سفارشات، پیشنهادات، گزارش ها و بیانیه ها در آن ها؛

حمایت و پشتیبانی از نهادهای آموزشی، نهادهای جامعه مدنی، فعالین حقوق بشر و حقوق زنان، ژورنالیستان و قربانیان نقض حقوق بشر؛

تدویرکارگاه های آموزشی ارتقای ظرفیت در زمینه حقوق بشر و شیوه های آموزش و دادخواهی آن برای فعالان مدنی، دانشجویان دانشگاه ها، منسوبین نیروهای امنیتی، مقامات قضایی و سارنوالی، مأموران محلات سلب آزادی، وکلات مدافع و غیره و نیز برنامه های ویژه از قبیل راه اندازی برنامه های آموزش طفل به طفل و غیره؛

برگزاری جلسات هماهنگی ربعوار با سازمان های جامعه مدنی و رسانه ها به منظور ایجاد هماهنگی میان آن ها و دریافت و رسیدگی به مشکلات و مطالبات حقوق بشری آن ها؛

تهیه و نشر برنامه های تلویزیونی و رادیویی از تلویزیونها و رادیوهای ملی و محلی در رابطه به موضوعات حقوق بشری، نشر ماهنامه حقوق بشر و نشر دیگر مطالب حقوق بشری در وبسایت کمیسیون و ایجاد کتاب خانه های اختصاصی در دفاتر کمیسیون در رابطه به حقوق بشر؛

تهیه و نشر کتاب ها و دست نامه های تحقیقی و آموزشی در زمینه حقوق بشر؛

گنجاندن برنامه های تدریس موضوعات حقوق بشر در برنامه های درسی مراکز آموزشی عالی، نیمه عالی، مراکز آموزش تخصصی و مکاتب طی امضا تفاهم نامه های ویژه با مسوولان آن ها و شامل ساختن اصطلاحات، مفاهیم و موضوعات حقوق بشر در نصاب تعلیمی مکاتب؛

انجام ارزیابی سالانه از اجرا و تطبیق پلان عمل سالانه کمیسیون و سایر امور اداری و مالی مرتبط با پلان استراتیژیک و پلان عمل در تمام سطوح و ارزیابی سالانه کارمندان، نظارت مداوم بر عملکرد آنها و بازنگری و اصلاح سیستم ها، طرزالعمل ها و لوایح مربوط به امور مالی و اداری کمیسیون؛

فراهم آوری زمینه های ارتقای ظرفیت و آموزش و تحصیل کارمندان کمیسیون در داخل و خارج از کشور؛

تهیه و نشر گزارش های تحقیقی سالانه و موضوعی در رابطه با موضوعات مختلف حقوق بشر برای بررسی وضعیت حقوق بشر در سطح کشور، و ارایه پیشنهادهای مشخص به مراجع مسوول و پی گیری آن ها؛

تهیه گزارش سایه UPR و ارسال آن به مراجع بین المللی و سایر گزارش های سایه؛

انجام ماموریت های نظارت ساحوی حقوق بشر، نظارت ساحوی اطفال، نظارت از حقوق زنان، نظارت از وضعیت حقوق اشخاص دارای معلولیت و غیره به منظور نظارت از میزان دسترسی شهروندان به حقوق بشری شان؛

نظارت از میزان دسترسی شهروندان به عدالت به منظور بهبود دسترسی آنان به عدالت در مراجع عدلی و قضایی؛

نظارت از مراکز و محلات سلب آزادی به منظور بهبود دسترسی اشخاص سلب آزادی شده به حقوق بشر شان؛

انجام مأموریت نظارت مرزی به منظور نظارت بر حقوق مهاجران و عودت کنندگان؛

نظارت بر روند انتخابات های ریاست جمهوری، شورای ملی و شوراهای ولایتی، ولسوالی و شاروالی ها و تهیه و نشر گزارش از آن‌ها؛

نظارت بر تظاهرات و گردهمایی‌ها و اجتماعات عامه و تهیه گزارش‌های اختصاصی در باره آن‌ها؛

نظارت مداوم بر مخاصمات مسلحانه و تلفات ملکی ناشی آن‌ها و تهیه گزارش‌های سالانه در مورد آن؛

ارایه خدمات و مساعدت های حقوقی به قربانیان نقض حقوق بشر و خشونت علیه زنان و دفاع از حقوق بشری آن ها درمراجع عدلی و قضایی؛

ثبت، رسیدگی و پیگیری قضایای نقض حقوق بشری اقشار مختلف جامعه و توسط ارگان های مختلف به منظور بهبود دسترسی و برخورداری شهروندان از حقوق بشر؛

حمایت از افراد آسیب پذیر، قربانیان خشونت علیه زنان و اطفال، معتادین، افراد بی بضاعت و غیره از طریق معرفی آنان به مراجع و نهادهای حمایت کننده؛

اشتراک فعال در کمیته های تدوین و تعدیل قوانین و ارایه پیشنهادات برای گنجاندن موازین حقوق بشر در متن قوانین کشور؛

نظارت از تطبیق سفارشات سازمان ملل متحد توسط دولت افغانستان و تهیه گزارش در رابطه با آن؛ [4]

قابل یادآوری است که برنامه استراتژیک کمیسیون مبتنی بر نتیجه بوده و داراي 11 پیامد و 28 بازده است که براساس آن 110 فعالیت در برنامه عمل کمیسیون در نظر گرفته شده است. برنامه استراتژیک توسط برنامه های عمل سالانه و یک بودجه، تقویت و تکمیل می شود.] 5[

دستاوردهای عمده کمیسیون:

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در طی بیش از 13 سال فعالیت خود دست آوردهای بزرگی در راستای ترویج، حمایت و انکشاف حقوق بشر در کشور داشته است.

براساس معلومات گزارش سالانه کمیسیون در سال 1392، برخی از عمده ترین دستاوردها و فعالیت‌های کمیسیون از آغاز تشکیل تا سال متذکره عبارت بوده است:

بیش از 500.000 (پنج صد هزار) نفر در زمینه حقوق بشر آموزش دیده اند که 44 درصد آنان را زنان تشکیل می دهند؛

بالغ بر 163.229 دقیقه برنامه ها رادیویی، و 49330 دقیقه برنامه های تلویزیونی توسط کمیسیون تهیه و نشر شده است؛

بالغ بر 3.933.998 نسخه ماهنامه حقوق بشر، جزوات و نشرات آموزشی چاپی چاپ و توزیع شده است؛

حدود 27372 مورد شکایت مبنی بر نقض حقوق بشر در کمیسیون ثبت و رسیدگی شده است؛

حدود 29947 مورد قضیه خشونت علیه زنان در کمیسیون ثبت و رسیدگی شده است؛

حدود 15859 بار از محلات سلب آزادی در سطح کشور بازدید و نظارت شده است؛

بالغ بر 5651 نفر زندانی غیرقانونی با حمایت، دادخواهی و مداخله قانونی کمیسیون از زندان ها رها شده اند؛

در 50 مورد زندان شخص با مداخله قانونی کمیسیون مسدود شده است؛

92 مورد گور دسته جمعیِ قربانیان سال های جنگ توسط کمیسیون شناسایی و مورد نقد و بررسی مقدماتی قرار گرفته است؛

بالغ بر 65 عنوان گزارش تحقیقی، موضوعی و نظارت توسط کمیسیون تهیه و به نشر رسیده است؛

یک مشوره ملی در باره جرایم جنگی و موارد نقض حقوق بشر در سه دهه گذشته انجام شده است؛

سه تحقیق ملی گسترده در سطح کشور در باره قتل ناموسی و تجاوز جنسی، رسم بچه بازی و حوادث ترافیکی و قتل های هدفمند انجام شده و گزارش آن ها منتشر شده است؛] 6[

حقوق بشر هم اکنون به عنوان یک موضوع مرکزی شناخته شده و جزء گفتمان ملی می باشد. درک مردم از حقوق بشر و مسائل مربوط به آن افزايش یافته است. بر بنیاد یک گزارش تهیه شده از سوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در سال 2011، تقریباً 49 % مصاحبه شوندگان از سطح درک خوب نسبت به مسائل حقوق بشر برخوردار بوده اند. دسترسی مردم به تعلیم و تربیه و تسهیلات صحی بیشتر بهبود یافته است. مردم از حق آزادی بیان بهره مند می باشد، «قتل ناموسی» و قضایای «تجاوز جنسی» دیگر تابو شمرده نمی شود، قربانیان و خانواده های شان در مورد این مسائل صحبت می کنند. زندا نهای شخصی اکنون بسته شده اند(تاكنون در مورد فعالیت زندان های شخصی كدام خبري شنیده نشده است(. کاهش چشمگیر قضایای شکنجه در سراسر کشور به مشاهده می رسد. تعداد محبوسان غیرقانونی کاهش قابل ملاحظه یافته است. در سال 2010 ، 434 محبوس غیرقانونی وجود داشت، در سال2011  این تعداد به 308 نفر کاهش یافت، در حالی که 263 محبوس غیرقانونی در سال 2012 وجود داشت. این یک کاهش 39 % را درجریان سه سال  (2010 – 2012) نشان می دهد.  مردم، سازما نهای جامعه مدنی، گروه های مدافع حقوق بشر و رسانه ها به صورت مکرر در مورد عدالت انتقالی صحبت می کنند. مردم حکومت افغانستان را ترغیب می کنند که از نامزد شدن جنگسالاران و خاطیان حقوق بشر در هرانتخابات آینده جلوگیری کند. به همین ترتیب، گروه های هماهنگی و قربانیان از آرمان عدالت انتقالی دادخواهی می کنند و خواهان انتشار گزارش ترسیم منازعه از سوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان می باشند. ] 7[

کمیسیون با ارگان های مختلف دولتی، سازمان های جامعه مدنی، علمای دینی، رسانه ها و نهادهای بین المللی به منظور اجرای وظایف و صلاحیت های خود همکاری و رابطه حسنه دارد. اجرائات کمیسیون به افزایش همکاری نهادهای دولتی مانند پولیس، سارنوالی، محکمه، امنیت ملی، پارلمان و دیگرنهادهای دولتی وابسته است و همیشه خواستار افزایش رابطه با آن ها بوده است. کمیسیون با نهادهای جامعه مدنی نیز ارتباط کاری نزدیک دارد و در ارتقای ظرفیت آن ها کوشش کرده و برخی فعالیت های مشترک را با آن ها انجام داده است. ] 8[

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در سطح بین المللی، یکی از اعضای با اعتبار مجمع آسپا-پاسفیک(APF) می باشد. این مجمع یک نهاد مستقل منطقه ای متشکل از 15 نهاد ملی حقوق بشر از کشورهای حوزه یادشده می باشد. کمیسیون با کسب درجه اعتباری A به عنوان یکی از نهادهای ممتاز ملی حقوق بشر شناخته شده است.

کمیسیون عضویت کمیته بین المللی نهادهای ملی حقوق بشری(ICC)  را نیز دارا می باشد. این کمیته در مورد بهبود کار نهادهای ملی حقوق بشر در راستای حمایت و انکشاف حقوق بشر سفارشات ارایه و مطابقت کار نهادهای ملی حقوق بشر را با اصول پاریس ارزیابی می کند. این کمیته در نوامبر سال 2008 بعد از بررسی ویژه، درجه اعتباری A کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان را تأیید کرد. [9] کمیته اعتباربخشی به تاریخ 7 نوامبر2014  درجه اعتباری A کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان را برای یک دوره پنج ساله دیگر نیز تمدید کرد. ] 10[

 

منابع:

 [1] قانون اساسی افغانستان (1382). ماده 58.

 [2] قانون تشکیل، وظایف و صلاحیت های کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان (1384). ماده 5.

 [3] همان. ماده 21.

 [4] کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان (1393). برنامه عمل کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان 1393-1397(2014-2018).

 [5] کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان (1393). گزارش شش ماهه 1393(سرطان تا قوس مطابق با اگست تا دسامبر 2014). ص 3.

 [6] کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان (1393). گزارش سالانه 1392. ص 5-8.

 [7] کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان (1393). برنامه استراتیژیک 1393-1397(2014-2018). ص 6.

 [8] کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان (1393). گزارش سالانه 1392. ص 5.

 [9] کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان (1393). گزارش سالانه 1392. ص 5

[10]. کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان(1393). گزارش شش ماهه 1393(سرطان تا قوس مطابق با اگست تا دسامبر 2014). ص 16.