پوهه، غښتلتيا ده!

د سياست او ټولنې په ډگرکې نننې ځانگړتيا، پرمختيا ته پاملرنه ده. د پر مختيا مفهوم پردې بنسټ ولاړدې چې پرمختيا د بدلون يو ډول دې، هغه بدلون چې په اړه يې سوچ شوې وي، نوپردې اساس پرمختيا يو اتفاقي امر نه دې، هغه بهير دې چې له يوه ټکي څخه راپيل، خپل واټن وهي او پريوټکي پاي ته رسيږي. پر مختيا ډله ييزه کړنه ده چې ټول خلک په هغه کې ونډه لري، هغه ټولنه پر مختگ کولاى شي چې په خپل چاپيريال کې پراته ځواکونه مهارکړي اوگټه ترې واخلي. پر مختگ د تحقق وړدې او ديوې عيني، فرهنگي، سياسي، اقتصادي او ټولنيزې پديدې په توگه بلل کيږي.

دسياسي او ټولنيزو نظامونو د پرمختيايي پايلوڅخه داجويتږي، هغه ټولنې د غه بهير په بريالي توگه و هلې شي چې پرمختگ يې د پوهى پرمحور څرخي، دپوهې پرمحور ولاړه ټولنه، علم او پوهه، تخصص او نوښت د خپلي ټولنې د پرمختگ اصلي محرک گڼي، د غې ټولنې ته يولړځانگړتياوې ورکولاى شو: په بيلابيلو برخوکې د ټولو اتباعو، د ښځو او نارينوو گډون، د پوهى دلاسته راوستو او د زده کړوپه پراختيا کې پانگونه، د ځاني (فردى) اوټولنيزو استعدادونو پياوړتيا، پر اړتياوړ زده کړو د ټولو لاسرسۍ.

دعلم، فرهنگ او اړيکو زده کړه هغه مهم ټوکي دي چې د پرمختگ رښتينو موخوته ديوې ټولنې پرلاسبرې ټينگارکوي.

ښځې د بشري ټولنې د جمعيت بنسټيزه برخه جوروي، لکه چې مخکې مو يادونه وکړه، پرمختيا او پرمختگ هغه وخت شونې دې چې د ټولو اتباعو حضور (نارينه او ښځو) په گډون چمتووي. دغه غوښتنه هغه وخت ترلاسه کيداې شي چې دپوهې او ځانخبرې پرعنصر ولاړه وي.

افغانستان چې اوس د تورو او ويرونکو دورو پړاو شاته پريښې او راتلونکې قدم يې د بيارغونې په لور پر نويو ارزښتونو او مفهوممونو ايښى، ددې غوښتنه لري چې داقدم د ټولو له گډون او حضور سره مله وي. په بيا رغونه، دټيکا و په تحقق او دهيواد په پرمختياکې د ښځو پر جوړونکې ونډې سترگې نشي پټيداى. پرخپلو بنسټيزو حقونو د ښځولاسرسي هغه وخت شونې ده چې هغوې پر خپل وجودي ارزښت پوهې وي او پرخپلو ذاتي غښتلتياوو باورولري.

څرگنده ده چې هر انسان د ځانگړي استعداد او نوښت خاونددې چې کولاى شي په ټوليز او فردي ژوندکې له هغه سره مرسته وکړي. ددې لپاره چې ښځې وکړاى شي د پوهې ټولنې پردغه عمده شاخص لاسبرى شي بايد په بيلابيلو برخوکې او په بيلا بيلو وختونوکې د هغوې د فرهنگي و دي او د زده کړو د پراختيا لپاره پراخه هلې، ځلې وشي.

په دې اړه برسيره پرحکومت او دهغه پراړوندو ادارو، د نورو مدني ټولنو او فرهنگي ټولنيزوسازمانونو ونډه اغيزمنه ده، داهغه موضوع ده چې د هيواد په اساسي قانون او په نورو د بشري حقونو په نړيوالو تړونونوکې چې افغانستان هغه ته ژمن دې، ټينگار شويدې. د ښځو د ټوليزې خبرتيا او پوهې لپاره د برنامو په جوړولوکې بيړنې او رغنده هڅې، د نورو ټولنو او بنسټونو سره په همغږې کې، د ښځو د نړيوالې ورځې (د مارچ اتمه) موخې او شعارونه له محوري ارزښت څخه برخمن کيږي. له همدې لامله د ښځو د نړيوالې ورځې د رښتنې لمانځې لپاره د پوهه، غښتلتيا ده! د شعار غوره کول يوه ټوليزه بلنه او د نړيوالو هيلو د پوره کولو لپاره دواقعيتونو پربنسټ يو پرځاى گام دې.

بررسی وضعیت حقوقی زنان

م. ذره
 امسال درحالی به پیشواز هشتم مارچ (روز بین المللی زن) می رویم  كه چنین به نظرمی رسد با سپری شدن شش سال و اندی از شكست طالبان و به وجود آمدن حكومت جدید، چالش ها و موانع بسیار مهمی در برابر رشد و توسعهی حقوقی زنان خودنمایی نموده و به نگرانی های جدی دراین در این زمینه دامن زده است.

 مادهی هفتم قانون اساسی بر رعایت منشور ملل متحد، معاهدات بین المللی، اعلامیهی جهانی حقوق بشر و میثاق های بین المللی از سوی دولت افغانستان صراحت دارد ؛ هم چنین  مادهی بیست و دوم این قانون به رفع هر نوع تبعیض بین اتباع افغانستان (زن و مرد) اشاره دارد ؛  اما هنوز مشكلات زیادی در رعایت وتحقق مفاد مواد یاد شده به چشم می خورد.

وضعیت حقوقی زنان به تناسب سال‌های قبل از ادارهی آقای كرزی بسیار بهتر شده است. هم از لحاظ موقف اجتماعی و هم از لحاظ موقعیت سیاسی آنان در كشور. به طور مثال اگر ما وضعیت تعلیم و تربیت دختران را در افغانستان در نظر بگیریم، اكنون به صورت قانونی هیچ كسی نمی تواند مانع تحصیل دختران ‌گردد ، در حالی كه در زمان طالبان تعلیم و تربیت دختران به صورت قانونی از طرف دولت منع شده بود. ولی امروزه، هیچ مانع قانونی در برابر تعلیم و تربیت دختران وجود ندارد. اما هنوز تقریبا 35% دختران به تعلیم و تربیت دسترسی ندارند. یكی از عمده ترین دلایل این وضعیت ، عدم موجودیت امنیت در نقاط مختلف كشور است. همچنان عدم موجودیت نیروی انسانی كارامد حرفهیی و امكانات سخت افزاری و نرم افزاری لازم در حوزهی تعلیم و تربیت، به عنوان نمونه مكتب، معلم وسایرضروریات ونیازمندی ها در این حوزه. امروزه، هرچند تعداد زیادی از دختران را در پوهنتون افغانستان مشاهده می‌كنیم ، اما در واقع در صد جمعیت دختران، هنوز هم كمتر از نصف جمعیت پسران در پوهنتون گزارش می‌شود.

دلیل دیگر این كه زنان، هنوز در عرصهی صحت بامشكلات زیادی رو به رو می‌باشند. كمبود كلینیك ها و فاصلهی مراكزصحی ازمناطق مسكونی مردم یا عدم موجودیت كارمندان صحی زنانه در كلنیك‌ها از مهم ترین موارد مشكلات د راین زمینه است.

حضورزنان درعرصهی سیاست كمرنگ بوده و به وضاحت می‌توان گفت كه تعداد زنان در پارلمان و یا در پست‌های دولتی خیلی اندك بوده و نظر به میزان جمعیت زنان در كشور، بسیار ناچیزمی باشد.

بنابراین با وجود پیشرفت‌هایی كه در رابطه به وضعیت حقوقی زنان صورت گرفته است، هنوز هم  راه بسیارطولانی را باید طی كنیم تا برابری زنان و مردان به واقعیت تبدیل شده و ما یك جامعهی عادلانه داشته باشیم. هنوز در افغانستان دختران به فروش می ‌رسند و یا در عوض جرم پدر، برادر، حتا كاكا و پسر كاكا به "بد" داده می شوند. قتل‌های ناموسی، ازدواج‌های ‌اجباری و ازدواج اطفال بخش مهمی از موارد نقض حقوق بشری را دركشورتشكیل می‌دهتد و مجرمین این اعمال با معافیت تمام و آزادانه به سر می‌ برند."

***

برای بهبود بخشیدن به وضعیت حقوقی زنان راهكار های زیادی وجود دارد كه مهم ترین آن‌ها به قرارزیرمی باشد :

1_ تعهد دولت مداران به تقویت حضور و تأمین حقوق زن در افغانستان به این معنا كه نباید از حضور زنان در عرصهی و حوزه‌های مختلف به شكل نمایشی استفاده صورت گیرد.

ما امید واریم كه تمام دولت مردان ما با تعهد سیاسی قوی برای تقویت، ترویج و توسعهی فرهنگ دموكراسی و حقوق بشر تلاش نموده و با اعتقاد كامل به توانایی زنان و ضرورت حضور آنان در عرصه های مختلف عمل نمایند.

2_ توسعهی تعلیم و تربیت؛ دسترسی به تعلیم و تربیت حق ابتدایی و اساسی هر انسان است. جهت بالا بردن ظرفیت وتوانایی زنان باید به تعلیم و تربیت آن‌ها توجه جدی صورت گیرد، تا زنان از حقوق خویش آگاهی یافته، بتوانند از آنان دفاع نمایند . تحقق یافتن این هدف  تنها با رشد آگاهی زنان و بالا بردن ظرفیت علمی آنان ممكن خواهد بود.

2_ تقویت بنیهی اقتصادی زنان؛ تربیت زنان در بخش‌های مسلكی و حرفهیی با هدف فراهم نمودن زمینه های كاریابی و كمك به رهایی آنان از وابستگی های مالی - اقتصادی و درنهایت تحقق استقلال و پشتوانهی اقتصادی لازم زنان در راستای فعالیت‌ها، تصمیم گیری‌ها و تصمیم سازی‌های آنان.

3_ دسترسی به صحت؛ دسترسی به این موضوع ، بخصوص صحت باروری و بارداری از اساسی ترین حقوق هر زن محسوب می گردد . خانم‌ها بایستی از جامعه، تأمینات اجتماعی (به مثابهی یك حق)، كنترل خانواده ورعایت فاصله میان تولد فرزندان آگاهی كافی داشته، بتوانند در این زمینه، خود تصمیم بگیرند. من معتقدم  در حالی كه یك زن 10 طفل داشته باشد ، فرصتی برای فعالیت اجتماعی نخواهدداشت  و مهم تراینكه صحت وی كاملا در معرض خطر قرار می‌گیرد.

4_ دسترسی به عدالت؛ هنوز اكثریت زنان در كشور ما از سواد محروم هستند و در صورت قرار گرفتن در معرض خشونت و تخطی از حقوق شان توانایی دفاع از خود را ندارند، اكثریت مطلق شان در مقابل ظلم و خشونت صرفا، صبوری می‌كنند و به پولیس و محاكم مراجعه هم نمی‌نمایند. اگر مراجعه هم در مقابل شان برخورد غیر تبعیض آمیز صورت نمی‌گیرد. این موضوع ضرورت تربیت بیشتر پولیس زن، سارنوال و قضات زن را برجسته می سازد تا خانم‌ها آزادانه وبدون هراس به مراجع قانونی مراجعه نموده، مشكلات خویش را بیان نمایند.

5_ تطبیق قوانین؛ در قانون اساسی  هر تبعهی افغانستان (زن و مرد) از حیثیت و جایگاه مساوی برخورداراست. این بخش ازقانون اساسی باید به حقیقت و واقعیت جامعهی معاصر بدل گردد. هنوز درتطبیق قوانین، مشكلات بسیار جدی وجود دارد، متأسفانه، در اكثرموارد قوانین از طرف حاكمیت و یا محافظان قانون نقض می‌گردد. تعدادی زیادی از افراد زورگو وجود دارد كه فراتر از قانون عمل می‌نمایند، من توقع دارم تا افرادی كه در مقابل زنان خشونت می‌نمایند، جزا داده شوند؛ خوب است كه به هدف ایجاد سهولت های بیشتر در این زمینه، قوانین بهتری به نفع زنان وضع شده، عملا در جامعه تطبیق گردد.

6_ امنیت ؛ داشتن امنیت از اساسی‌ترین حقوق انسان‌هاست . متأسفانه در جامعهی ما بیشترین قربانیان ناامنی را زنان و افراد آسیب پذیر جامعه مانند افراد معلول و اطفال تشكیل می‌دهند. بنابراین، باید توجه جدی دربارهی امنیت و مسایل امنیتی كه زمینهی  احیای حقوق افراد نیاز مند جامعه می باشد صورت گیرد. من امید وارم این امنیت در كنارعدالت بوده و به این ترتیب پایداری خود را ضمانت نماید.

7_ فقر: آزادی از فقر، حق هر انسان است. باتأسف، افغانستان از جملهی فقیرترین كشورهای جهان بوده نیز، فقیرترین افراد در جهان و در افغانستان زنان هستند. بنابراین تلاش در جهت فقرزدایی در افغانستان از اولویت اول برخوردار بوده، ضروری است كه  دراین زمینه زنان نیز به عنوان نیمی از جامعه، اشتراك داده شود كه متأسفانه تاكنون در این زمینه‌ها زنان نقش بسیار برازندهیی نداشته اند.

8_  بالاخره سهم گیری زنان در پست‌ها و موقف‌های مهم تصمیم گیری؛ در افغانستان هنوز فضای حاكم بر ارگان‌های تصمیم گیرنده مردانه بوده، اشتراك زنان تقریبا نامأنوس است. اگر یك زن هم حضور داشته باشد بیشتر شكل نمایشی دارد تا تصمیم گیرندهی واقعی باشد.

درپایان باید یادآوری نماییم كه هنوز ما راه طولانی در پیش داریم . باید در این راستا تلاش و كار بسیار جدی صورت گیرد. من باور دارم كه هیچ جامعهیی در جهان بدون اشتراك زنان به پیشرفت و توسعه نایل نیامده‌است. در افغانستان هم دموكراسی، احترام به حقوق بشر، عدالت اجتماعی و توسعهی همه جانبه و متوازن، بدون اشتراك زنان ناممكن بوده و هر باوری غیر از این غلط ونادرست خواهد بود.

خوشبختانه ما تغییراتی زیادی را در عرصه‌ی حقوق زنان در افغانستان بعد از شكست طالبان می بینیم. سهم 12% زنان در لویه جرگه‌ی اضطراری، شركت در كنفرانس های بین المللی، اشتراك در لویه جرگه‌ی قانون اساسی و تسجیل ماده‌ی 22 این قانون، كه تساوی مرد و زن را در بر دارد، ایجاد وزرات امور زنان -كه نخستین گام های عملی و مهم آن را خانم دوكتور سیما سمر با مشقات زیادی برداشته و زیر بنای یك تشكل، بسیار مهمی را با امكانات و تجهیزات مدرن در جریان تقریبا شش ماه در اینجا گذاشت - احداث ریاست های این وزارت در تمام ولایات كشور، تقرر یكی از خانم ها به مقام ولایت (ولایت بامیان) و دو خانم به مقام  سفارت (سفرای افغانستان در آلمان و بلغاریا) ، حضور زنان در پارلمان، اردو و پولیس ملی و نیز اشتراك آنان در تمام ادارات دیگر دولتی و سایر نهاد های ملی و خصوصی، در مجموع می توانند نمایانگر سهم زنان در حیات سیاسی جامعه بوده و در حقیقت نوعی تأمین حقوق آنان در جامعه محسوب می گردد.

به همین ترتیب گام های بسیار مهمی برداشته شده تا زنان كشورهرچه بیشتر به حقوق اساسی خود دست یافته و موارد نقض حقوق آنان بیشتر از پیش كمتر گردد.

در این راستا علاوه بر مواردی كه ذكر شد ما می توانیم از ایجاد اتحادیه‌ی زنان افغانستان و امریكا نیز به عنوان موردی یاد كنیم كه می تواند در راستای كمك به بهبودی حقوق زنان مؤثر باشد. با تلاش ما و این اتحادیه، امروزه زنان تجارت پیشه‌ی كشور به موقعیت خوبی در كشور دست یافته و از جایگاهی بهتری در این زمینه برخوردار گردیده اند. امروز در نتیجه‌ی فعالیت های این دسته از زنان بوده است كه بازارهای خوبی در داخل  و خارج كشور برای فعالیت های تجارتی زنان به وجود آمده است.

 تغییرات دیگری نیز به وجود آمده است مثلا ایجاد تعدیل در قانون جزا كه در حال اجراست و همچنان قانون مدنی و سایر قوانینی كه در مجموع، با پیشنهاد  و تحت نظارت ما در حال انجام می باشند.

از طرف دیگر امروزه، زمینه ها و فرصت هایی به وجود آمده است كه ما می توانیم با تكیه بر آن ها دور نمایی بهتر از این را برای زنان جامعه خود پیش بینی نماییم. به عنوان نمونه ما سعی نموده‌ییم تا در عرصه‌ی تربیت وكلای مدافع برای زنان، تلاش‌هایی را در هماهنگی با وزارت محترم تحصیلات عالی و بعضی از نهادهای مستقل و فعال دراین زمینه، انجام دهیم. تشكیل كمیسیون محو خشونت علیه زنان به اشتراك 12 ارگان مهم كشور كه شامل معینان هشت وزارت خانه‌ی مهم، استره محكمه، لوی سارنوالی، شورای ملی  و كمیسیون مستقل حقوق بشرافغانستان،  از مواردی است كه می تواند دست آوردهای خوبی را در این زمینه محسوب می گردد.

***

"درموردراهكار های عملی جهت بهبود هرچه بیشتر وضعیت حقوقی زنان دقیقا همان چیز هایی است كه ما (وزارت امور زنان) تا كنون انجام داده‌ییم . كارهایی كه دوست دارم برخی از آنان را یاد آوری نمایم:

1- شروع كمپاین تبلیغاتی توسط وزارت امور زنان از مجرای مكاتب، ادارات دولتی و مساجد در سطح كشور به هدف بالا بردن میزان آگاهی مردم از حقوق زنان.

2- بازدید منظم و دوامدار از محلات سلب آزادی و زندان به هدف فراهم نمودن دستیابی به وكلای مدافع برای زنان و تأمین وضعیت صحی و سلامت آنان، جداسازی محابس زنان و مردان از یكدیگر به هدف تأمین آرامش بیشتر روحی زنان از كارهایی است كه وزارت امور زنان در جهت عملی نمودن آن تلاش دارد.

3- ایجاد مراكز ارجاع در تمام ولایات كشور به هدف كسب معلومات از مشكلات زنان و اقدام در جهت رفع آن ؛ كه هم اكنون یكی از آن ها را در ولایت ننگر هار ایجاد نموده‌ییم.

4- ایجاد كلینیك های صحت روانی برای زنان و كودكان در تمام ولایت های كشور.

5- ایجاد مراكز آموزش و توان بخشی حرفوی و فنی برای زنانی كه دراثرفشارهای  اقتصادی است مجبوربه گدایی در جاده ها و كوچه ها اند. در این مراكز در مرحله‌ی اول از این زنان خواسته می شود تا داوطلبانه دست از گدایی برداشته و دراین مراكز ثبت نام نمایند ، در مرحله دوم آن عده از زنانی كه داوطلبانه حاضر به این برنامه نمی شوند به صورت اجبار از سرك ها جمع آوری شده و به این مراكز انتقال داده می شوند. كاری كه در نهایت به برچیده شدن فرهنگ گدایی از كشور منجر خواهد شد.

6- در هماهنگی با برنامه های وزارت امور زنان تلاش نموده است تا مراكزی را ایجاد نماید تا آن عده از دختر های كه از امتحان كانكور بازمانده اند بتوانند آموزش های حرفوی را آموخته و عملا در جامعه‌ی خود دارای شغل و حرفه‌یی  مشخص باشند.

7- تقویت صنایع دستی در ولایت یكی از برنامه های است كه  تلاش داریم در همكاری با سایر وزارت خانه ها آن را به انجام برسانیم.

8- وزارت امور زنان این روز ها تلاش دارد برنامه‌یی را تهیه و تدوین كند كه می تواند در عرصه‌ی حمل و نقل برای زنان سهولت های خاصی را ایجاد نماید. این سهولت ها شامل تعیین چوكی های مشخص برای زنان در موتر ها و همچنان نگران ها و درایورهای زن می باشد. چیزی كه می تواند تأمیناتی برای زنان داشته باشد.

ماهنامه:

با توجه به بعضی از موضوعاتی كه در زمنیه‌ی عدم موفقیت وزارت امو