د نریوالی سولی په لور

بشر له پيل څخه تر معاصر دوران پورى، دژوند کولولپاره بې شميره تجربې لاسته راوړي دي. له دې شميرې څخه ويلاې شوچې د زورزياتي او جگړې تجربې ډيرې کړاوونکي اوتر خې دي. د دوونړيوالو جگړو پيښيدنه چې دمليونونو انسانانو ژوند يې واخيست او پراخه و يجاړتيا وې يې پرځاى پريښودې او د بشر علمي او صنعتي برياوې يې تر يوښتنې لاندې راوستي، دټولوڅخه زيات د بشر ژوندانه لپاره ترخې شيبې بلل کيږي.

خود بشر هوډ ديوه سوله ييز او سوکاله ژوند لپاره له دې ډيرځواکمن ووچې داسې خنډونه هغه نهيلي کړي. د ټوليزو او هراړخيز و هڅو په پايله کې د نړيوالې سولى د تحقق، د انساني ارزښتونو او کرامت دساتنې، د ملتونو او هيوادونو دشتون دساتنې، د زورزياتي او ناپايه جگړو دپاى ته رسيدو لپاره کوټلي گآمونه پورته شول.

ددويمي نړيوالې جگړې له پاى ته رسيدو يوه مياشت وروسته د 1945زيږديزکال د اکتبر په 24 مه د ملگرو ملتونوټولنې دشتون اعلام د داسې يومنشور په تصويب او تنظيم سره چې 111 مادى او 19 فصلونه يې لرل او د غړو هيوادونو د مشرانو لخوا لاسليک شو، په دغه لاره کې يو مهم او ارزښتناک قدم گڼل کيداې شي.

د ملگرو ملتونو ټولنې دشتون فلسفه د غړو دولتونو له لارې بشري ټولنې ته خدمت کول دي، دغه بنسټ په خپل ډول کې يوازنې بنسټ دې چې د نړيوال غړيتوب په لرلوسره، نړيواله بڼه لري چې د بشري حقونو په اړه مهم اقدامات هم سره رانغاړي. په دغه باورسره د ملگروملتونو دټولنې منشور يو ازې او يو ازې يوه  وسيله نه ده، بلکې ددغې ټولنې منشور د انسان د ارزښت او حيثيت دساتنې، بشري حقونوته د درناوې، دښځې او نارينه ترمنځ د برابرو حقونو او د ټولنيز پرمختگ او نړيوال امنيت د تامين لپاره يوه معتبره سرچينه بلل کېږي. دهمدې امله ملگري ملتونه د ټولې نړۍ دخلکو د اړتياوو د تامين لپاره دهيلو او اميدونو ديوې مرجعى په توگه خپل ځانگړې ځاى لري.

د اعلام شوي منشور له مخې، دملگروملتونو د ټولنې موخه، په نړيوالو اړيکوکې د نويو اصولو رامنځته کول او په ورځينو چاروکې د کيفى تو پيرونو ټنگښت دې. لکه چې د منشور په لومړۍ ماده کې د غه موضوع روښانه شويده، په سوله ييز دودسره د شخړواو اختلافونو اوارول، د بشر پاله او اقتصادي، ټولنيزو او فرهنگي مسايلو د ډله ييز حل نوښت او په کلي توگه د عدالت او نړيوالو حقونو د اصولو سره سم، د چلندونو دودويدل.

دملگرو ملتونو د ټولنې له جوړيدو درى کاله وروسته د بشري حقونو د نړيوالى اعلاميې (1948 کال  د دسمبر په لسمه) په تصويب سره چې موخه يې د ټولو خلکو د برابرو حقونو او از اديو تضمين دې، د سوله ييزو موخو د تامين په لاره کې يو بل مهم گام پورته شو. که څه هم د ملگرو ملتونو د ټولنې د جوړيدو او د بشري حقونو د نړيوالې اعلاميې له تصويب سره سم يو لړغټى ننگونې را دمخه شوې، داسې چې لاتراوسه نړيواله ټولنه نه ده توانيدلې چې د جگړي او زورزياتي له لومو خلاصون ومومي او بيا لا داچې په وروستيو لسيزوکې جگړو او تاوتريخوالي لازوراخيستى دې. خو بيا هم ويلې شوچې د دغو ننگونو په وړاندې بنسټيزگامونه پورته شويدي. د ملگروملتونو ټولنې د منشور او د بشري حقونو د نړيوالې اعلاميې شتون و کړاې شول چې نړيوالې سولې ته لاسرسۍ لپاره باورونه، نظرونه او هوډونه سره همغږي کړي.

داچې زموږ هيواد دژوند په نويوشيبو کې دې، داپخپله د ملگروملتونو ټولنې د منشور او د بشري حقونو د نړيوالې اعلاميې يوه غټه بريا بلل کيداې شي چې په هيواد کې يې د څولسيزو جگړو او ناامنيوته يې د پاى ټکې کيښود، که څه هم د هميشني ټيکاو رسيدو لپاره لااوږد مزل مخکې دې.

لا تراوسه په بشري ټولنه کې د غه احساس ځواکمن دې چې بشري گډو موخوته د رسيدو لپاره بايد انساني رسالت تر سره شي، اړينه ده دادرک کړو چې د ملگرو ملتونو ټولنه د کومو موخو او د کومو کسانو لپاره رامنځته شويده؟ نړيوالې سولى ته د لاسرسۍ او د تاوتريخوالي او زورزياتي د نښو د ورکيدو لپاره بايد دغو پوښتنوته ځوابونه د ټولنې په ټوليزو افکارو او ذهنونو کې بنسټيز شي او پراختيا و مومي. د اعلام شويو موخو په وړاندې د يولړ ننگونو او نه برياليتوب سره سره. بشري ټولنه بايد هڅه وکړي چې د ملگرو ملتونو ټولنې منشور او د بشري حقونو نړيواله اعلاميه، بشري ټولني ته د يوه هميشني او مثبت ځواک او انگيزې په توگه بدل شي، د نننۍ نړۍ ذهني او عيني شرايط د بل هر څوک څخه لازيات چمتودي چې د ملگرو ملتونو ټولنې د منشور او د بشري حقونو د نړيوالې اعلاميې له گټو ځخه هرکلى وکړي.

دست‌های كوچك و گمشده در انبوه تارها

 م.ع. بشارت

 گزارشی از وضعیت كودكان قالینباف كه با رضایت والدین شان در اختیار دلالان كار قرار گرفته و در بیرون از كشور برده می شوند.

"دیگه خوش ندارم به آنجا برگردم، در آنجا همه آدم ها، قهرند، با ما درست رفتار نمی كنند، بهانه می گیرند و لت وكوب می كنند، آنجا جای خوبی نیست ما باید از اول ملا اذان صبح تا نیمه های شب كار كنیم".

لطیفه دختر ده ساله كه تازه از كار در كارگاه های قالین بافی در پشاور برگشته ، با پدرش درد دل می كرد.

دست های كوچك و ترك خورده او یكجا با رنگ زرد چهره لاغر و استخوانی اش، نشان گویایی از رنج و دردی بود كه او در پشت كارگاه های قالین تجربه نموده و چهار سال تمام دنیای بیرونش را از لابلای تار های دستگاه قالین تماشا نموده است.

همراه با لطیفه برادر بزرگتر او علی یاور كه دوازده سال عمر دارد نیز در پشاور برده شده و در برابر سی هزار افغانی كه قبلا والدین آنان از طرف صاحب كارگاه دریافت نموده بود مجبور بودند یك سال تمام را كار كنند.

این دو كودك خورد سال تنها كسانی نیستند كه باید یك سال، دوسال و یا حتی پنج سال تمام را به دور از خانواده و والدین شان در شهر دیگری و حتی در كشور دیگری، تحت شرایط خاص و طاقت فرسا، كار در كارگاه های قالین بافی را تحمل نموده و مجبور به ادای قروض باشند كه والدین شان قبلا، به خاطر سیر نمودن شكم دیگر اعضای خانواده از صاحبان این كارگاه ها گرفته اند.

این كار، دلالان خاص خودش را دارد كه كار گران كوچك را از سراسر افغانستان جمع آوری می نمایند كسانی كه عمدتا با وعده های واهی و كذایی خانواده ها را فریب داده و كودكانش را درقمار قرض خانوادگی اجیر می كنند.

بخش اعظم این كارخانه ها در ایالت "سوبه سرحد" پاكستان و بطور خاص، پشاور و منطقه "اتك" قرار دارند. كار خانه هایی كه یا به شكل مستقل و یا در یكی از اتاق های خانه های مسكونی قرار دارند.

عوض علی، یكی از كسانی كه از نزدیك با این كار خانه ها آشنایی داشته و درتماس بوده است می گوید:

"در این كار خانه ها كودكان مجبورند كه بیشتر از 18 ساعت پشت دستگاه قالین نشسته و شانه بزنند. آن ها از تعلیم و تربیت و حتی رفتن به بیرون و امكانات تفریحی محرومند. در تماس های آن ها با دیگر دوستانش در كارخانه ها محدودیت های جدی وجود دارد و صاحبان كارخانه به خاطر ترس از این كه مبادا كارگر كوچكش كارخانه او را ترك گفته و به جای دیگری برود، عمدتا این محدودیت ها را بوجود می آورند. هیچ گونه معیار اخلاقی در روابط با این كودكان مهم نبوده و موارد زیادی اتفاق می افتد كه این كارگران كوچك و خسته تحت تأثیر داروهای نشئه آور و مجبوریت هایش، مورد تجاوز و استفاده های جنسی قرار می گیرند".

در میان این كودكان كسانی هم دیده می شوند كه به اعتیاد و استفاده از مواد مخدر، كشانده شده و در بد ترین وضعیت زندگی به سر می برند.

اگرچه به صورت دقیق نمی توان در مورد تعداد این كارگران كوچك حرف زد، ولی به نظر می رسد خانواده های زیادی وجود دارد كه مبتنی بر فقر ومشكلات اقتصادی به این كار تن داده اند.

عبدالحكیم یكی از باشندگان منطقه دشت برچی شهر كابل:

"تعداد این كودكان بیشتر از هزارها نفر است، تنها كسانی را كه من می شناسم و عمدتا از فامیل ما است بالاتر از بیست نفرند كه پنج نفر آنان برادران و خواهر خودم است. سن كوچك ترین برادرم پنج سال و بزرگترین آن ها شانزده سال است. خواهرم نه سال دارد و همراه با آن ها در یكی از گارگاه ها در پشاور است.

آن ها تمام وقت را در كارخانه بوده غذای خودش را در همان جا می خورند و شب را هم در همان جا، كنار دستگاه می خوابند".

بیشترین تعداد این كارگران كوچك كمتر از ده سال عمر داشته و در بد ترین شرایط زندگی به سر می برند. ساعت یا زمان تفریح یا آزادی آنها در این كارخانه ها فقط به اندازه زمانی است كه نان می خورند.

در بیدار نگهداشتن این كودكان و سركار نگهداشتن آنها در یك زمان طولانی روش های متعدد به كار گرفته می شود كه شایعترین آن، استفاده از دارو ها و معجون های كم كننده خواب است.

 فقر اولیای، خانواده ها را مجبور می كند تا كودكان خود را رضایتمندانه در اختیار كسانی قرار دهند كه بیشتر از سلامتی و زندگی این كودكان، كارش را می خواهند

عوض علی:

استفاده از داور ها و موادی كه خواب را كم می كند در این كارخانه ها بسیار رایج است و قتی تو داخل یكی از این كار خانه شده و ببینی كه یك كودك كار گر، از ساعت 3 صبح تا 12 شب را چه قدر راحت و بی مشكل كار می كند، درك خواهی كرد كه تاثیر این دارو ها چه قدر زیاد است.

مهم ترین عاملی كه در آواره نمودن این كودكان نقش داشته و آنها را در وضعیت مخوف كار شبانه روزی در كارگاه های قالین گرفتار نموده است، فقر اقتصادی خانواده هاست. این فقر اولیای، خانواده ها را مجبور می كند تا كودكان خود را رضایتمندانه در اختیار كسانی قرار دهند كه بیشتر از سلامتی و زندگی این كودكان، كارش را می خواهند. عمدتا، جریان معامله به گونه است كه والدین این كودكان، مبلغی را از دلالان كار قبلا دریافت نموده و كودك خود را برای یك دوره زمانی مشخص، مثلا یك سال، دوسال و یا حتا پنج سال در اختیار این دلالان قرار می دهند. مبتنی بر تعامل، در جریان این مدت زمانی هیچ یكی از این كودكان حق ندارند از اصول و خواسته های كسانیكه قبلا پول را به خانواده های آنان پرداخته اند عدول نمایند. آن ها مجبور اند كه بیشتر از توان خود كار نموده و قروض والدین شان را بپردازند.

علی رضا یكی از این كودكان است، او چهار سال مدوام را در پشت دستگاه قالین نشست و شانه زد تا قروضی را ادا نماید كه والدینش قبلا از صاحب كارخانه گرفته بود. او تازه از كارگاه قالین بافی برگشته و همراه با خانواده اش در اتاقی كوچك و تاریكی زندگی می كند كه در برابر هزار افغانی در ماه، به كرایه گرفته شده است. او تصمیم ندارد دو باره به پشاور برگردد. زیرا در آنجا مشكلاتی زیادی را تجربه نموده و بار بار، مورد لت و كوب صاحب كارش قرار گرفته است. علی رضا دستگاهی را در گوشه اتاق كه زندگی می كنند، نصب نموده و به كارش دراین جا و در خانه خودش، همراه با برادر و خاهر كوچكتر از خودش ادامه میدهد.

صالحه دختر 13 ساله:

او سه سال را در این كارخانه ها به سر برده و یك سال قبل به خانه اش برگشته است. صالحه خاطرات زیادی برای گقتن دارد. او به یكی از خاطراتش اشاره می كند كه به سال های اول اقامتش در این كارگاه ها ارتباط می گیرد.

وقتی دومین قالینی را كه بیشتر از دو ماه بالای آن كار نموده بودیم به صاحب كار تسلیم می دادیم، بیشترین خوشی ما به این بود كه با پول آن می توانیم هم برای خود مان لباس تهیه كنیم و هم مبلغی از آن را به خانواده خود در مناطق مركزی بفرستیم. چه روز هایی را كه با این خوشی دل خوش بوده و همراه با برادرم كه با من یكجا كار می كرد خیال خرید لباس های نو را در سر می پروراندیم.

شاید باور تان نشود ولی وقتی لحظه گرفتن پول اجرت دو ماه كار شبانه روزی ما، رسید صاحب كارخانه خیلی راحت و بی خیال ما را جواب داده و از دادن پول به دلیل كه همه می دانیستیم بی مورد، است خود داری نمود. او بسیار ساده به ما گفت "شما مستحق پول اجرت خود نمی شوید چون قالین را خراب كار كرده اید".

بدون شك صالحه و برادرش تنها یكی از ده ها كودكی است كه در این كارخانه ها به بهانه های مختلف از حقوق شان محروم می شوند.  در موارد زیادی آن ها با برخورد های تند و حتا تنبه بدنی صاحبان كارخانه ها رو به رو هستند.

وكیل علیجان، یكی دیگر از باشندگان دشت برچی، كسی كه از نزدیك، شاهد برخورد های تند و ظالمانه صاحیان كارگاه ها بوده است اظهار می دارد.

"من در یكی از این كارخانه ها كودكی را دیدم كه وقتی كسی نزدیك او می شد، نا خود آگاه و بی آن كه خودش متوجه باشد به شكل بسیار جدی واكنش نشان داده و سعی می كرد خودش را پنهان نماید، وقتی در این مورد با مسوول كار خانه كه خانمی بنام ماهگل بود صحبت نمودم، داستانی غم انگیزی را از آزار و اذیت این كودك توسط صاحب كار خانه كه قبلا این كودك در آنجا كار می كرد، برایم قصه نمود".

نام این كودك دوست محمد بوده و او مجبور بوده است تا در اولین ساعات روز از خواب برخواسته و كار خودش را آغاز كند. او حق نداشته است كه دیر از خواب برخیزد و همین گونه زود به خواب برود زیرا او باید مقدار از كاری را كه قبلا از طرف صاحب كار خانه معین می شد انجام دهد. كاری كه اگر پس می ماند او مجبور بود تا صبح بیدار بوده وكارش را تكمیل نماید.

واكنش این كودك دقیقا ناشی از ستم می تواند باشد كه بر او در جریان كارش در این كارخانه ها تحمیل شده است. او همواره مورد لت وكوب قرار داشته و از بس این عمل تكرار شده بود، به او این باور را یقینی ساخته بود كه اگر كسی به او نزدیك شود، حتما قصد لت كردن او را دارد.

موارد هم گفته می شود كه بعضا این كار گران كوچك در نتیجه لت و كوب صاحبان كارخانه ها جانش را از دست داده اند.

عوض علی :

"در دو مورد من خودم متوجه بودم كه برخورد های خشن صاحبان كار خانه سبب مرگ این كودكان شده بود. در یكی از این موارد زخمی، باعث مرگ كودكی می گردد، كه توسط صاحب كارخانه در اثرضربت شانه ی قالین بافی به سرش به وجود می آید.

_ این وضع تا چه وقت ادامه خواهد یافت؟!!

در این شكی نیست كه آینده‌ی هر كشوری مربوط و منوط به سطح آگاهی و تعلیم و تربیت مؤثر اتباع آن است. بی دلیل نیست كه درس و تعلیم امروز اطفال، سرمایه گذاری برای فردای مطمأن و روشن می باشد.

ماده‌ی 43 قانون اساسی افغانستان تأكید می‌نماید كه تعلیم و تربیت حق تمام اتباع افغانستان است و دولت مكلفیت دارد تا در تأمین تعلیمات متوسطه‌ی اجباری برنامه‌ها و پروگرام‌های موثری را روی دست گیرد. چنانچه، طبق ماده‌ی 49 قانون اساسی كشور، كار شاقه‌ی اطفال‌ جایز نمی باشد، امید می‌رود تا اطفالی‌ كه آینده‌سازان كشور‌ند، از مفاد قانون اساسی بهرمند گردیده، دولت به مكلفیت‌های خود در این زمینه بوجه احسن عمل نماید.

د ملگرو ملتونو د ماشوم د حقونو د تړون په لومړۍ ماده کې راغلي چې ماشوم هغه څوک دې چې عمريې له  اتلس کلو لږوي خو داچې ديو هيواد ملي قانون د بلوغ عمر لږټاکلې وي.

د روزنې د پوهانو په آند ماشوم هغه څوک دې چې دماشوم توب په لومړيو پړاوونوکې کړه وړه يې دلويا نو له کړووړو سره توپيرلري او دژوند په ډکر کې يې پوهه او تجربه ډيره محدوده او دژوند چاپيريال يې له ريښتين والي او پاکى څخه ډک وي. ددې پوهانو په اټکل د ماشوم توب دوره د انسان دژوند د نورو په پرتله خورا مهمه، پيچلې او حساسه دوره ده، ځکه چې په همدې دوره کې د انسان د شخصيت دبنسټ دبره ايښودل کيږي. دوى په دې باوردي چې ماشومان د ټولنې هغه قشردى چې دژوند په لومړيو پړاوونوکې د ژوند داړتياو د بسيا کولو پوره ځواک اوتوان نلري او څرنگه چې ښايې، دوې نشى کولاې چې خپل ذاتې او طبيعي واکونه او ځواکونه په سمه توگه و کاروي، نوله دې امله دوې د ژوند په بهيرکې دلويانو مرستې، لاس نيوي او رغنده لارښوونو ته اړتيالري. له بلې خوا، که څه هم په دې دوره کې ماشوم لږه او محدوده تجربه لري، خود وخت په تيريدو سره دا تجربې پياوړې کيږي او پراختيا مومې او ورورو داتوان پيداکوي چې د ټولنې واقعيتونه درک او په ټولنه خپل ځاى ا و دريځ و ټاکي.

    پرته له شکه چې ماشومان ځانگرې طبيعى جوړښت او فطرت لري او دوخت په تيريدو سره کولاې شي د سالمې لارښوونې له لارې دټولنې ديوه سالم غړي په توگه دتولنې ګټورځواک شي، که چپري په سالم چاپيريال کې دهغوې اړتياوو او حقونو ته پاملرنه وشي او دژوند په لارو چاروکې دژوند وړ اړتياوې ورپه برخه شي، نوپه راتلونکې کې به د ټولنې ديوسالم غړى په توگه هم ځان او هم ټولنې لپاره گټوروي.

د ماشوم حقونو د تړون په شپږمه ماده کې راغلي چې ژوند دهرما شوم طبيعى حق دى او هيوا دونه ژمن دى چې دماشوم دژوند پايښت او پالنه تضمين کړي، داحقونه هغه حقونه دي چې الهى اديان، پوهان او په ځانگړى ډول د ملګرو ملتونو سازمان هغه دماشوم د طبيعى او ذاتى حق په نامه پيژني او هيوادونه ژمن کوي چې دغه حقونه په رسميت و پيژني او د پلې کولو په لاره کې يې رغنده ګامونه
او چت کړي. که څه هم چې اوس مهال په نړيواله کچه د ماشوم د حقونو خونديتوب ته پاملرنه کيږي. خوله بده مرغه چې بيا هم په ځينو هيوادونو په تيره بيا زمونږ په جنگ ځپلى هيواد کې د ماشومانو ژوند او ددوې دحقونو خوند يتوب ته دومره پاملرنه نه کيږي او د ماشومانو په وړاندې له تاوتريخوالي او غير انساني چال چلند څخه کار اخيستل کيږي.

په هغه رپوټ کې چې څه موده وړاندي د نړيوال بانک لخوا خپورشو راغلي چې په ټوله نړۍ کې له