د بشري حقونو پراختيا

د بشري حقونو موضوع څه په نړيواله کچه او څه زموږ دهيواد په کچه په سياسى، ټولنيز او فرهنگي برخوکې دورځې د مهمو موضوعاتو څخه بلل کېږي.

دملگرو ملتونو د عمومي ټولنى لخوا د بشري حقونو د نړيوالى اعلاميې په تصويب سره (1327 لمريزکال دليندۍ ١٩ مه / 1948 زيږ ديزکال د دسمبر لسمه) د بشر لخوا پر خپلو حقونو دلاسرسۍ، د توپيرونو، زور زياتو او شخړو دپاي ته رسيدو او کمښت په اړه يو مهم گام پورته شو. د بشري حقونو د نړيوالى اعلاميې د تصويب حياتى اغيز او د دغې اعلاميې دگټو دپلى کولو لپاره د حکومتو نو ژمنې د انسانانو پرټوليز ژوند او پر سياسي، ټولنيز وضعيت روښانه او څرگندې دي.

د بشري حقونو د نړيوالى اعلاميې له تصويب څخه د چې څه باندې نيمه پيړۍ تيريږي، او سنې سياسى، اجتماعۍ بهير او د نړۍ عمومي افکار له پخوا څخه لازيات چمتو دي چې د دغې اعلاميې دگټو او منځپانگې د تحقق لپاره ليوالتيا ښکاره کړي او کارورته وکړي.

هغه مخ په زياتيدونکي بشري بدلونونه او پراختياوې چې زموږ په هيواد کې رامنځته شوي، د سياسي اوټولنيز و غوښتنو کچه يې لوړه کړيده او دا د دې مانا ورکوي چې زموږ د خلکو غرښتنې د دموکراتيک نظام د ټينگښت د دموکراسۍ د ارزښتو نود تحقق او گډژوند لپاره پراخ او بيلابيل اړخونه په گوته کوي. له هغه ځايه چې د (دموکراسۍ) مفهوم او منځپانگه د بشري حقونود نړيوالى اعلاميې نړيوال ارزښتونه ځان سره رانغاړي، په يوه متقابله اړيکه کې، ويلاى شوچې په ټولنه کې د بشري موضوعاتو پر اختيا اوژورتيا د دموکراتيکو ارزښتونو د پراختيا او ژورتيا مفهوم هم په ډاگه کوي.

په بله وينا، نن د دغې اعلاميې ارزښتونه او مفهومونه د نړيوالو ارزښتونو او مفهومونو په توگه مطرح دي، بشري حقونه د نړيوال حقوقى نظام په منل شويو ارزښتونو بدل شوي او دهيوادونو په سياسي او ټولنيزو بهيرونو کې ځان څرگندوي. که څه هم تريو بريده د بشري حقونو نړيوال کيدل اړه نيسي د ملگرو ملتونو د سازمان د عمومي ټولنې لخوا د بشري حقونو د نړيوالى اعلاميې او له هغه وروسته د نوروتړونونو تصويب سره چې اجرايى ځواک ترلاسه کوى. دا لومړنې نړيوال قانون گڼل کېږي چې اتفاق ته نږدى غړي هيوادونه موظف شول چې خپل کورني قوانين له دغى اعلاميې سره همغږي کړي اويا په يو ډول ورسره په تضاد کې رانشي، ځکه د بشري حقونو نړيوال رعايت به هغه وخت شونې شي چې د غه اعلاميه د هيوادونو په ملى او کورنې کچه هم د رعايت وړوگرځي، او که چيرې داسى ونشي نو پوره باور دې چې بشري حقونو به يوازى ديوه شعار په بڼه پرته له اجرايي ضمانت څخه پاتى شي. هغه بشري تجربي چې د خوږو او ترخو پيښو څخه ترلاسه شوي، د دې څرگندونه کوي چې بشري حقونه د انساني ټولنو دغوښتنو په پوره کيدوکې چورليزه ونډه لري او سترگى پرې پتيډاى نشي.

داټکى بايد هير نکړو چې د بشري حقونو مساله څه په نړيواله کچه، څه په ډيرو پر مختللو هيوادونو او په تيره بيا زموږ په هيواد کې ديو لړجدي ننگونو سره مخ ده، دغه ننگونې له يوه اړخه اړه نيسي د ټولنې د ذهني، معرفتى باورونو او د بله اړخه اړه نيسي د سياسي ټولنيز وضعيت د وروسته پاتيوالي سره چې په خپل وارد بشري حقونو پر مساله اغيز کوي او ننگونې رامخکې کوي. دغه ننگونې په تيره بيا په ناوده او درييمى نړۍ په هيوادونوکې چې هوډ يې کړيدې د بشري حقونو دموخو د تحقق لپاره گام پورته کړي داټکل وړدي.

خود خبرو اصلي زړى دادې چې د تاريخي او ټولنيز تجربو پر بنسټ، د دموکراتيک نظام تحقق ياني سياسي او ټولنيزه ازادي، د بيان آزادي، د ځورونې مخنيوې د ښځو او نارينوو ترمنځ حقوقي برابري او پر نورو د موکراتيکو غوښتنو لاسرسۍ دبشري حقونو د گټوله رعايت پرته ناشوني ښکاري. برسيره پردې د دموکراتيک نظام د ټينگښت لپاره يو لړنور قدمونو اړين دي او هغه داچې د بشري حقونو د غوښتنو او دهغه په وړاندې د ننگونو دلېرې کول په اړه بايد په ژوره توگه سوچ وشي، دا يوه تاريخي او ټولنيزه اړتيا ده چې زموږ د ټولنې راتلونکې ورپورې تړلې ده.

زنان افغان در چنگال خشونت

 زن جوانی كه از درد های زندگی اش به ستوه آمده است، گلنه‌ی تیل را بر داشته، به روی خود ریخته و خود سوزی می كند. و زنی هم برای پركردن شكم فرزندان یتیمش، و قتی تمام در ها را به رویش بسته می بیند؛ تنش را به ذلت فروش می گذارد. زنی هم با پیكر خون آلود و آماس كرده از ضربات شوهرش، بر روی چپركت شفانه، انتظار مرگش را می كشد. و باز هم زنی كه با چشم های اشك آلود از دروازه‌ی خانه‌ی شوهرش رانده شده و به دروازه‌ی خانه‌ی پدری كه روزی او نیز به زور بیرونش كرده بود بر می گردد. و بالاخره زنی دشنام می شنود و زنی هم با دروغ گویی شوهرش رو به رو می شود. زنی از وجود همباغش رنج می برد و زنی هم از تهمتی كه بر او زده شده درد می كشد.

این ها، همه، مواردی است كه می توان از آن‌ها به عنوان نمونه هایی از خشونت علیه زنان تعبیر نمود.

ارقام تكان دهنده‌یی در باره‌ی خشونت علیه زنان، در سراسر جهان، به خصوص، در كشور های جهان سومی دیده می‌شود، ولی با وجود آن، خشونت علیه زنان و تبعات زیانبار ناشی از آن، پنهان نگه داشته می شود. اعمال خشونت و پرهیز زنان از واكنش فعال نسبت به آن؛ یكی از مشخصات خشونت علیه زنان در تمام جوامع است.

در فرهنگ سنتی موجود، زنان کشور ما تا به اصطلاح "كارد به استخوانشان نرسد" لب به اعتراض باز نمی‌كنند. در نظام فكری مردسالار، اشكالی از خشونت مردان در خانواده، طبیعی محسوب می‌شود و این باور را كه زن با لباس سفید به خانه بخت می‌رود و با كفن سفید از آن بیرون می‌آید، تقریبا به همه تفهیم شده است.

مطابق آماری كه از ریاست حقوق وزارت امور زنان، به دست آمده است بیشتر از 45% زنان به دلیل تبعیض، رسیدگی و فیصله غیر عادلنه و پیامد‌های آن، از تعقیب عدلی و قضایی شكایتشان، می گذرند.

فریبا جان، مدیر عمومی حمایت های حقوقی این ریاست، با تأیید این موضوع می گوید: "در سال 2006 بیشتر از ششصد خانم به این ریاست مراجعه نموده و عمدتا از خشونت شكایت داشته اند، ولی از این مجموعه صرف 331 نفر آن به تعقیب قانونی قضیه، حاضر شده و ثبت این دفتر شده اند."

مبتنی بر تعاملات و عرف منطقوی، زن حق داد خواهی را نداشته و برای او بسیار بد است كه برای ستاندن حقش به محكمه مراجعه نماید.

هما سلطانی، مسوول بخش حمیات از حقوق زنان كمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان می گوید: ما گزارش هایی داریم كه در سال جاری تنها در یك ولسوالی، 16 مورد تجاوز جنسی صورت گرفته؛ كه حتا یكی از آن موارد هم گزارش نشده و به جایی ارجاع داده نشده است.

لت و كوب یكی از واقعیت‌هایی است كه متأسفانه، اكثر زنان ما با آن مواجه بوده و بیشترین بسامد را در لیست خشونت علیه زنان با خود دارد.

گزارش بخش حمایت ازحقوق زنان كمیسیون مستقل حقوق بشر، نشان می دهد كه در تمام ولایات كشور بیشترین كسانیكه به این دفتر مراجعه نموده‌اند آن‌هایی بوده اند كه مورد لت و كوب قرار گرفته اند؛ به عنوان نمونه، از مجموع 409 نفر مراجعه كننده به دفتر كابل این كمیسیون، 154 نفر آن مورد لت و كوب قرار كرفته اند. مطابق این گزارش نزدیك به 30 درصد از خشونت علیه زنان را لت و كوب تشكیل می دهد.

هما سلطانی، مسوول این بخش، سخنانی بسیار تكان دهنده‌یی را در این زمینه دارد او با اشاره به اینكه اكثر خانم ها در خانه و از طریق نزدیكان مذكرش (شوهر، پدر و برادر) مورد لت و كوب قرار می گیرد، اضافه می كند: " گاهی اتفاق افتاده كه این لت و كوب منجر به قتل خانم ها شده است."

فرار از منزل یكی از پسایند های این گونه رفتار با زنان و دختران است كه در گزارش بخش حمایت از حقوق زنان كمیسیون، تنها در سال جاری میلادی، 54 مورد آن ثبت شده است.

هما سلطانی، مهم ترین عامل این نوع از خشونت ( خشونت خانگی و خانوادگی ) را عدم آگاهی كافی مردم از حقوق شان دانسته و تأكید می كند كه افزایش آگاهی زنان سهم بسیار زیادی؛  در كاهش خشونت‌های خانگی دارد. از آنجایی كه غالباً زنان به علت عدم شناخت كافی از حقوق خود، عدم تسلط به مهارت‌های ارتباطی، مهارت‌های حل مسأله و مهارت‌های زندگی، خشونت پذیر می شوند، آموزش زنان در این ابعاد بسیار مهم تلقی می‌گردد.

در بسیاری از فرهنگ‌ها، به خصوص فرهنگ مردم ما، نه تنها خشونت خانگی تأیید می‌شود؛ بلكه پنهان كاری زن از طرف جامعه مورد ستایش قرار گرفته؛ به مردی که دست به انجام این عمل می زند با وقار خاصی نگرسته می شود.

 حقوقدانان معتقدند عمده ترین علت خشونت علیه زنان، عدم آگاهی آنان از حقوق‌شان می باشد. در عین حال روانشناسان معتقدند، مهمترین علت؛ عدم آموزش قبل از ازدواج و یادگیری مهارت های ارتباطی می‌باشد.¹ لذا روانشناسان ضمن اهمیت دادن به آموزش، معتقدند مردانی که لت و کوب می کنند و هم زنانی که مورد لت و کوب قرار می گیرند؛ هر دو به درمان نیاز دارند.

مطابق بررسی‌ها، فشار و خشونت در زندگی زنان كشور، به حدی سنگین و طاقت فرساست، كه در موارد زیادی این فشار باعث شده است كه زن اقدام به خود كشی و یا خود سوزی نموده، از این طریق از فشار و زجر رهایی یابد.

در گزارش سال 2007 بخش حمایت از حقوق زنان كمیسیون، در حالیكه هنوز سال به پایان نرسیده است، دیده می شود كه از میان 1834 قضیه كه ثبت این دفتر شده است 146 مورد مربوط به كسانی است كه از طریق خودسوزی و 329 مورد از طریق مسموم ساختن خود توسط تریاك و 59 مورد دیگر كه اشكال و روش های متفاوت و متنوعی را داشته است، اقدام به نابودی خود نموده اند.

مسلم است كه این فشار عوامل مختلف و متعدد داشته است، عواملی كه از ازدواج های اجباری و از دست دادن حق انتخاب همه، شروع شده تا به قضیه ی عدم پرداخت نفقه، ممانعت از فعالیت های اجتماعی، لت و كوب، "بد" دادن، طلاق دادن، اخراج از منزل و... می انجامد.

در این گزارش 214 مورد ازدواج اجباری، 188 مورد عدم پرداخت نفقه و 25 مورد ممانعت از فعالیت های اجتماعی 20 مورد اخراج از منزل و 35 مورد "بد" دادن گزارش شده است كه در حقیقت می تواند نمای روشنی از وضعیت بد زنان داده و قابل توجه باشد.

معلولان، در سایه روشن های زندگی

 "تنها چیزی را كه به یاد دارم، صدای مهیب و فشاری است كه از ریزش آوار بروی دست چپم احساس می كردم. وقتی بیشتر به خود آمدم دستم را شكسته و خون آلود دیدم. همه جا خاك بود و دود سیاه آزار دهنده. خانه‌ی ما ویران شده بود و تعدادی از اعضای خانواده هم مجروح. تعداد زیادی از مردم محل را می دیدم كه به این طرف و آن طرف می دویدند، حالت خاصی بود. هركسی بی آنكه بی داند چه كار می كند، به سویی می دوید و فریاد می كشید. دراین میان زجه ها و گیریه های كودكان و زنان از همه بیشتر محسوس بود. هنوز هم تعدادی از مردم نمی دانستند، چه رخ داده است. صدای یكی از بزرگان منطقه را شنیدم كه به مردم دستور می داد، تا در پناه سنگ ها و درخت ها پنهان شوند، او با صدای بلند ادامه داد: "قریه را بمب باران می كنند باید زود تر از این جا دور شوید و در جاهای امنی مخفی شوید" لحظه‌ی بعد در حالی كه به روی دست های پدرم قرار داشتم از منطقه دور شدیم.

 بخشی از صحبت های محمد علی افضلی، كارمند مركز اجتماعی معلولان.

 او، یكی از هزاران معلولی است كه در اوان كودكی، وقتی كه تازه هشت سالش بود قربانی جنگ و بمب باران رژیم كمونیستی وقت شده و احساس دست چپش را از دست داد. او كه اینك 39 سالش است بدون تردید 21 سال از زندگی اش را با رنج و دشواری های طاقت فرسا گذرانده و بسی درد ها را در این دوره از عمرش تحمل نموده است. وقتی از او در مورد دشواری های روزگار گذشته اش می پرسم، با تأثر بسیار واضح و نگاهی كه گویا به دور دست های روزهای گذشته اش در كذر بود، با گلوی گرفته و شمرده شمرده آغاز می كند: "نمی دانم از كجایش بگویم. از چه و از كدام دردی كه هر یكی مرا بیشتر از دیگری آزار داده است. شاید از این جا بهتر باشد. آری! روز های اول معلولیتم بود كه متوجه شدم برخورد خیلی از نزدیكانم با من فرق كرده است و تقریبا همه به این باور رسیده بودند كه من دیگر توانایی های لازم، برای یك زندگی عادی و طبیعی را ندارم. برای همین هم اغلباً با من رفتاری خوبی نداشتند و گاه گاهی به من توهین می نمود. برایم خیلی دشوار بود وقتی به من می گفتند" تو دیگر سرباری زندگی ما شده یی" این جمله سخت مرا آزار می داد و برای همین هم هیچ گاه آن را فراموش نمی كنم. گویا حرف های این جمله در تمام دنیا با من همراه بوده و مرا می آزارد. اما در كنار این همه دردی كه من داشتم باز هم كاملا تنها نبودم، من كسی را همراهم داشتم كه تمام توانایی های امروزم، مدیون كمك و همكاری های اوست. او باعث شد كه من تعملیمات ابتدایی خودم را با موفقیت به سر رسانم. با انگیزه های كه او به من داده بود، من قادر به آن شدم كه زبان انگلیسی را بیاموزم و كار با كامپیوتر را  بلد شوم. و هم امروز نیزاوست كه من به عنوان یك محصل در دانشگاه كاردان در رشته‌ی انگلیسی درس می خوانم. او كسی جز پدرم نیست كه واقعاً مرا دوست داشته است. اگر مبالغه نكنم او تمام انگیزه های لازم برای یك زندگی شرافتمندانه، انگیزه ها و قدرت خاصی را به من داد كه تمام موفقیت های امروزی ام مدیون همان قدرت است."

آقای افضلی باتمام مشكلات و چالش های فرا راه زندگیش امروز در عین حالی كه محصل رشته‌ی زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه كاردان است، به عنوان مسوول دفتر مركز اجتماعی معلولین در ناحیه‌ی سیزدهم (دشت برچی) كار می كند. او زمانی را هم در ایران و پاكستان به عنوان مهاجر گذرانده است كه به عنوان مشقت بار ترین روز های زندگیش از آن یاد می نماید: "من در این دوران مجبور بودم برای این كه نان خوردنم را پیدا كنم، كار نمایم. كاری كه حتما دو تا دست نیاز دارد كه من نداشتم. به هر حال روز گاری بود كه گذشت، من باتمام تقلایی كه می نمودم موفق شدم در یكی از این مقاطع كار چوپانی را انجام داده و در مواردی هم با آشپزی و كار های از این قبیل كه داشتن دو تا دست در آن خیلی ضروری نیست، روز گار می گذراندم.

افضلی تأكید می كند: "از درآمد ناشی از كارم در این دوران، من قادر شدم با شركت در كورس های آموزشی انگلیسی و كامپیوتر، توانایی هایم را در این دو مورد تقویه نمایم."

آقای افضلی تنها به این قناعت نه نموده و سعی كرد تا با تدریس در دوره های انگلیسی و كامپیوتر، هرچه بیشتر زبان انگلیسی و دانش استفاده از كامپیوتر را در خود تقویت نماید.

در لحظات آخر این گفتگو، آقای افضلی تأكید می كند. "می خواهم به تمام هموطنان خود بگویم: معلولیت یك عیب نه، بلكه یك مشكل بوده و یك معلول قادر به انجام تمام كار هایی است كه یك انسان سالم می تواند آن را انجام دهد."

آمنه‌ی عظیمی خواهری كه در ده سالگی یك پایش را در نتیجه‌ی انفجار یك راكت در حوالی خانه خودش از دست داده و با پای مصنوعی و عصا جوب راه می رود، دوست دیگری است كه قصه های درد و اندوهش را با ما در میان می گذارد.

او دوازده سال قبل (1374) در انفجاز یك راكت كه از كوه های اطراف كابل فیر شده بود، درحالی پایش را ازدست داد كه از یك مهمانی به طرف خانه بر می گشت.

"آنروز من همرا با مادر و پدرم در حال برگشت از خانه‌ی یكی از دوستان بودیم كه یك دفعه جرقه و شراره یك آتش بزرگ را در برابرم دیده و صدای بسیار وحشتناكی را شنیدم. وقتی به خود آمدم تمام بدنم خونین بود و پاهایم شكل دیگری را پیدا كرده بودند. حالت عجیبی داشتم. نمی توانستم باور كنم. ولی این یك واقعیت بود. یكی از پاهایم آویزان و شبه یك تكه كهنه‌ی پاره پاره شده بود و پای دیگرم نیز به شدت آسیب دیده بود. آخرین چیزی را كه از این ماجرا به یاد دارم لحظاتی است كه به روی دست های پدرم قرار داشته و به طرف شفاخانه انتقال داده می شدم.

چهار روز را در بخش عاجل شفاخانه بودم و مدام درد، بی حسی، عملیات و باند پیچی. با خارج شدن از این بخش كمی بیشتر متوجه موقعیت خود شدم آنجا بود كه باور نمودم دیگر یك پایم را از دست داده و پای دیگرم نیز سخت مجروح شده بود و بیم آن می رفت كه قطع شود. كاملا مأیوس از زندگی شده بودم. هیچ دلم نمی خواست با این وضعیت زنده بمانم . ظاهرا در فكر این بودم كه چه طور می توان به این زندگی پایان داد. كاملا منزوی شده و خوشم نمی آمد تا با كسی حرف بزنم. مادرم اولین كسی بود كه وضعیت مرا درك نموده و در تلاش شد تا به شكلی، مرا از این وضعیت روحی بیرون نماید. او همیشه به من از توانایی های دیگرم حرف می گفت و هیچ وقت نمی گذاشت به پاهایم كه در آن وقت به طرز بسیار وحشتناكی باند پیچی شده بود نگاه كنم. پدرم خیلی با مهر و الفت با من برخورد می كرد و همیشه می گفت دخترم تو نباید به خاطر پاهایت این قدر غصه بخوری، تو كه هنوز مرا داری. او به من قول می داد كه تا آخرین لحظات با من خواهد بود. باور كنید تنها چیزی كه مرا باز هم به بودن و یا زنده ماندن امید وار نمود این ها بودند. دلگیری و تسلی كه پدر و مادرم از من می نمودند."

او از تلخ ترین خاطرات روز های بعد از بهبودی نسبی خودش می گوید. از روز هایی كه دو باره به مكتب بر می گردد و از روز های تأسف و تألم كه هنوز هم با خود همراه دارد: "در اولین روزی كه دو باره به مكتب رفتم خیلی برایم سخت گذشت. انگار همه‌ی چشم ها به من دوخته شده و مرا می پاییدند. با نگاهی خاص و غیر طبیعی. نگاهی كه در خود هم نوعی ترحم را داشت و هم تحقیر. نگاهی كه هم مرا دلداری می داد و هم توهین. نگاهی كه هم از عشق نشانی داشت و هم از نفرت. نگاهی كه حرف از دو رنگی و دو دلی داشته و مرا در تاریكی ابهام و تردید رها می نمود.

نمی دانستم از كسی كه با ترحم دلداریم می داد خفه باشم یا خوش. او را دوست بدارم یا ازش نفرت كنم. در آغوشش بگیرم یا طردش كنم. حالت عجیبی داشتم دو دل و خوش نا خوش. گذشته هایم را به یاد می آوردم كه با چه احساسی به هم صنفی هایم سخن می گفتم. شوخی می كردم همدیگر را تیله می دادیم. قایم باشك بازی می كردیم و گرگ و گوسفند. یاد آن روز ها بخیر چه زود گذشت. و من، و من چه قدر تنها و خسته بودم! ساعت ورزش بود و من نشسته بر روی چوكی تماشا می كردم كه دختركان خورد سال می دویدند و همدیگر را تعقیب می نمودند. آن ها چه قدر خوش بودند و فرورفته در دنیای شاد خود شان. جیغ می زدند دست می تكاندند. می نشستند و می دویدند و باز هم خنده می كردند. و من تنها كاری كه می توانستم، این بود كه روی چوكی ام نشسته و به آن ها بنگرم ."

با تمام این درد ها، خانم عظیمی، تعلیمات خود را تا وقتی ادامه می دهد كه دروازه های مكاتب در تهاجم سیاه طالبان بسته شده و ا&#