|
د افغانستان د بشری حقونو خپلواک کمیسیون
مطبوعاتی خبرتیا!
د قانون نه سر غړونکی ماشومان د اصلاح وړ دی یا د جزا!
کابل: د ۱۳۸۷ ام کال د چنګاښ پنځمه ۲۰۰۸ ز کال د جون ۲۵مه
دافغانستان د بشری حقونو خپلواک کمیسیون په یوه اوږد رپوټ
کی چی د قانون څخه د ماشومانو د سرغړونو په هکله باندی
څیړنه کړی ده او د افغانستان په ۲۲ ولایتونو کی کی یی په
ډاګیزه توگه په لاس راوړی دی، خپروی. پدی رپوټ کی کی د
۲۴۷ د قانون څخه د سرغړونکو ماشومانو سره مرکه شوی ده.
دا رپوټ راښیی چی په ا فغانستان کی د قانون څخه سرغړونی
ماشومان په ډیرو حالتونو کی د بیا اصلاح د پاره چی د
ماشومانود عدالت سیستم اساسی هدف په نړی کی بلل کیږی،
لاسرسنه نه لری. د ۱۹۹۴ ز کال د ماشومانو د کنوانسیون په
تطبیق سره چی افغانستان هغه ته ژمن دی، په ۲۰۰۵ ز کال د
مارچ په میاشت کی د افغانستان دولت یو قانون چی د سرغړونکو
ماشومانو ته رسیدنی قانون نومیږی، تصویب کړ. چی هغه د
ماشومانو د حقونو د کنوانسیون د ماشوم د عدالت یوه برخه
بللای شو. د ماشوم د حقونو په کنوانسیون کی لیکلی اساسات
او ددی قانون مواد څخه د سرغړونکو ماشومانو د پاره د محور
په توگه گټه اخیستل شوی دی.
په دی څیړنه کی چی د یونسیف په مرسته سرته رسیدلی ده، هڅه
شوی ده چی په افغانستان کی دقانون څخه په سرغړونکو
ماشومانود وضعیت څخه د پیږندلی په هکله او د هغوی سره د
عدالت د سیستم د کړنو په برخه کی ډیر معلومات وړاندی شی.
ددی رپوټ څخه لاس ته راغلی معلومات:
د اصلاح په مراکزونو کی په سلوکی ۵۵ ماشومانو ځانونه د
فقیرو کورنیو څخه معرفی کړی دی. او په سلوکی ۴۲ بیا د
منځنی اقتصاد لرونکی کورنیو څخه ځان ښودلی دی. هیڅ یو
ماشوم د شتمنو کورنیو څخه نه وؤ.
په عامه توگه کی په سلو کی ۶۹ ماشومانو ویلی دی چی ترنیول
کیدو د مخه دوی په دی کار بوخت وه. (په سلوکی ۷۶ هلکان او
په سلوکی ۳۲ نجونی)
د اصلاح په مرکز کی ډیر ماشومان نالوستی وه. (په سلوکی ۶۲
نجونی اوپه سلو کی ۳۶هلکان)، یوازی په سلوکی ۸ نجونی او په
سلوکی ۲۸ هلکانو د لومړنیو زده کړو پورته زده کړی وه.
په سلوکی ۴۱ د هغه مرکه شوو ماشومانو څخه چی د اصلاح په
مرکز کی وه، د محکمی د پریکړی انتظار یوست او په سلوکی ۳
هغه ماشومان چی ضمانت یی نه درلود، په بندیخانه کی وه.
په ټولنیزه توwww.freshclips.comه
په ۳٪ ماشومانو چی ځواب ورکړی وو، هغوی د شپږ میاشتو را
پدی خوا د محکمی د روستی پریکړه ته انتظار درلود.
د صلاح په مرکزوکی د نجونی په سلوکی ۱۵٪ وی. دا په داسی
حال کی وه چی ډیرو نجونو ویلی وه چی دوی لومړی د ښځو په
بندی خانه کی ساتل شوی دی. په ځینو ولایتونو کی د اصلاح
مرکز ونه یوازی د هلکانو د پاره دی.
د هلکانوسرغړونی په معمولی ډول ۳۴٪ پټونی او غلا او ۲۷ ٪
قتل او د سړی تښتونی، ۱۲ ٪ زنا او لواطت ، ۲٪ جنسی تجاوز
اوبدی کړنی وی.
د هغه پرخلاف د نجونو سرغړونی په ډیرو مواردو کی ۵۶٪
اخلاقی اتهام، د کوره څخه تیښته، لواطت او زنا وه. په ډیرو
دغه قضیو کی نجونی په ښکاره ډول د ناوړو کړونو قربانی شوی
وی. ۱۱ ٪ ماشومانو د قاچاقو په اتهام، ۸ ٪ د قتل او سړی
تښتونی په اتهام او ۱۱ ٪ نود یی د جگړی او نورقضیو په سبب
باندی وؤ.
۱۴ ٪ نوری نجونی کوم جرم یا سرغړونه نه لرله خو د ورکتیا
او بی کوری له درکه هم هلته اوسیدلی.
۴۸ ٪ ماشومانو د قضیو د پروسو د بهیر په برخه کی د وهلو
خبر ورکړی دی. ۸ ٪ نور بیا د بدی ژبی استعمال شکایت کړی دی.
یوازی ۳۹ ٪ ماشومانو د خپل بهیر عادی ښودلی دی.
۱۱ ٪ نجونی او ۵۵ ٪ هلکان د نیولو په وخت کی وهل شوی دی.
۳۶ ٪ ویلی دی چی د توقیف په وخت کی د پولیسو د نارواوو سره
مخامخ شوی دی.
لږ تر لږه ۵۹ ٪ ماشومان د اصلاح د مرکز نه مخکی د پولیسو د
توقیف وره تیره کړی ده. چی د هغه ډلی نه ۵۳ ٪ ماشومان ( ۴۹
٪ نجونی او ۵۴ ٪ هلکان) د لویانو سره يو ځای ساتل کیږی.
۱۰ ٪ ماشومان ویلی دی چی دوی د مور او پلار د لیدلو څخه
منعه شوی دی. چی دا د هغوی ضرر رسیدنه نور هم ډیروی.
د توقیف په وخت کی یوازی ۲۳ ٪ د مدافع وکیلانو موقع موندلی
ده. (۱۷ ٪ هلکان او ۶۲ ٪ نجونی) په داسی حال کی چی په
محکمه کی وکیلانو ته د ماشومانو لاسرسنه ۳۸ ٪ ډیره شوی ده.
۵۸ ٪ ماشومانو ویلی دی چی دوی د بندیتوب په وخت کی ناروغه
شوی دی. یوازی ۴۲ ٪ ویلی دی چی دوی ته روغتیایی آسانتیاوی
برابری شوی دی.
د قانون څخه د سرغړونو په حالت کی د نجونو وضعیت له
هلکانو نه ډیره بده وؤ. دا ځکه چی په ډیرو ولایتونو کی د
نجونو د پاره ا صلاح مرکز نشته او نجونی د ښځو په بندی
خانه کی ساتل کیږی.
ټول ماشومان د خوراک د کیفیت څخه په شکایت کی وه.
د دی رپوټ څخه لاس ته راغلی معلومات شیی چی د قانون څخه د
سرغړونکو ماشومان سره کړنی سختی دی. دا د خپګان وړ دی چی د
ماشومانو سره د عدالت د سیستم په برخه کی کله چی دا رپوټ
گورو، نو ډیر ځله داسی معلومیږی چی دغه کړنی د بیا اصلاح د
پاره نه دی، بلکی د جزا ورکولو د پاره دی. د اوږدی مودی
بندیتوب په داسی حال کی چی ماشومانو د پاره د ښوونی او
روزنی او لومړی ودو آسانتیاوی، روغتیایی خدمتونه (روغتیا
او خوراک) د هغوی د پاره نه وی د خپگان وړ دی.
د افغانستان د بشری حقونو خپلواک کمیسیون د افغانستان د
دولت څخه غواړی چی د نړیوالو او ملی ژمنو په مطابق سره
داسی گټور پروگرام جوړ کړی تر څو دا ماشومان په بیړه سره
وساتل شی او د هغوی سره هره لازمی مرستی وشی. دا رپوټ دولت
او نورو مسؤلو څانگوته تو سلسله غوښتنی وړاندی کوی تر څو د
هغه په تطبیق سره داسی میکانیزم جوړ شی چی د ماشومانو د
سرغړونی کچه ډیره ټیټه شی او د هغوی سره مرسته وشی.
په قانون کی اصلاحات راوستل ، د سرغړونکو ماشومانو د پاره
او د ماشومانو د پاره د ښو مقرراتو او قواعدو راوستل چی د
هغوی روزنه وشی او د ټولنیزو خدمتونه د پاره تیار کړل شی،
په ټولو ولایتونوکی د ماشومانو د پاره ځانگړی محکمو او
څارنوالیو جوړول، د بندی توب په برخه کی بدیل راوستل، د
ماشومانو د عدالت د پاره د ملی حمایتی څانگو پرانستل، د
هغوی د سن ټاکنه او داسی اقدامات تر لاس لاندی نیول تر څو
دغه ماشومان بیرته ټولنی ته ورشی، د دغو رپوټ د غوښتنو څخه
دی.
دغه رپوټ د افغانستان د بشری حقونو د خپلواک کمیسیون په
ویب پاڼه کی په انگریزی او دری ژبو کی دستیاب دی او په ډیر
ژر موده کی به د پښتو په ژبه کی هم دستیاب وی.
د نور معلوماتو لپاره اړیکه ونیسی:
د ټیلیفون شمیره: ۲۵۰۰۶۷۶
د ای میل ادرس:
aihrc@aihrc.org.af
ویب پاڼه:
www.aihrc.org.af
|
