بخش حمایت از حقوق  افراد دارای معلولیت

کمیسیون مستقل حقوق بشرافغانستان

مقدمه:

 افراد دارای معلولیت10% کل نفوس جهان را تشکیل می دهد که این رقم بزرگترین اقلیت جهان را تشکيل داده و بطور غیر مستقیم، معلو ليت یک سوم جمیعت جهان را متاثر نموده است . 80% افراد دارای معلولیت در کشور های جهان سوم یا در حال توسعه زندگی می کنند. 380 میلیون اشخاص واجد سن کار به نحوی از انحا دارای معلولیت می باشند و از این تعداد 80% شان بی کارند. 90% اطفال دارای معلولیت در کشور های در حال توسعه به مکتب رفته نمی توانند. زنان دارای معلولیت بیشترین آسیب پذیری را دارا می باشند و اما در افغانستان نظر به آخرین سروی[1] که در سال 2005 صورت گرفته است، 2.7%  کل نفوس کشور را افراد دارای معلولیت تشکیل می دهد و بطور اوسط از هر پنج فامیل یک نفر دارای معلولیت می باشد  که 59%  آنان را مردان و 41% را زنان تشکیل می دهند. 69.7% آنان در مناطق روستایی و 30.3% در شهرها بسر می برند، که بیشتر از 70% آنان به مکاتب دسترسی ندارند.

با توجه به مشکلات زیادی که افراد دارای معلولیت در افغانستان به آن مواجه اند و با درنظر داشت نیازمندی ها ی جدی آنان در عرصه های حقوق بشری ، بخش حمایت ازحقوق افراد دارای معلولیت مانند سایر بخش های  کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان  مطابق به قانون تشکیل ، وظایف و صلاحیت های کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان بویژه ماده  پنجم آن فعالیت می نماید که چنین مقرر داشته است:

1. نظارت بر رعایت حقوق بشر در کشور.
2. تعمیم و حمایت از حقوق بشر.
3. نظارت از وضعیت و چگونگی دسترسی افراد به حقوق و آزادی های بشری.
4. بررسی و تحقیق از تخلفات و موارد نقض حقوق بشر.
5. اتخاذ تدابیر به منظور بهبود و انکشاف وضعیت حقوق بشر در کشور."

  و هکذا بر مبنای  ماده بیست وششم که ذیلاً مشعر است:

 "وضعیت حقوق بشری زنان، اطفال ، معیوبین و معلولین (اشخاص دارای معلولیت):

کمیسیون مکلف است به منظور حمایت و بهبود وضعیت حقوق بشری زنان، اطفال، معیوبین و معلولین (اشخاص دارای معلولیت) و سایر اقشار و گروهای آسیب پذیر و ارایه خدمات و تأمینات و مواظبت بیشتر از حقوق شان، طرح های مورد نظر را به مراجع دولتی و نهادهای جامعه مدنی پیشنهاد نماید."

 در راستای بهبود وضعیت زندگی و شمولیت افراد دارای معلولیت در فعالیت های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت در نومبرسال 2005 درچوکات اداری کمیسیون ابتدا در کابل  تأسیس  و بعد در سایر دفاتر ساحوی کمیسیون ایجاد و  به  فعالیت آغاز نموده اند.

 هدف:

بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت برای حمایت ، بهبود و انکشاف وضعیت حقوق بشری افراد دارای معلولیت و شمولیت مؤثر و خودکفا آنان در جامعه و احترام به کرامت انسانی شان مانند سایر شهروندان کشور فعالیت می نماید.

برای نیل به اهداف فوق بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت فعالیت های ذیل را مد نظر گرفته است: 

        ارتقای ظرفیت کاری کارمندان این بخش در راستای تحقق برنامه های حقوق بشری بطور مؤثر.

        دادخواهی از حقوق افراد دارای معلولیت در تمام زمینه ها در سطح کشور و در همین راستا حمایت از جامعه مدنی.

        تحقیق شکایات و نظارت از وضعیت حقوق بشری افراد دارای معلولیت با همکاری بخش نظارت و بررسی از تخطی ها ی حقوق بشر.

        ارایه مشوره ها در مورد شمولیت  موضوعات حقوق بشری افراد دارای معلولیت در نصاب تعلیمی مکاتب.

        راه اندازی کمپاین برای  الحاق افغانستان به کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت و همچنان تصویب وانفاذ سایر قوانین درعرصه معلولیت در کشور.

        تقویت و همکاری ، کمیته دادخواهی از حقوق اشخاص دارای معلولیت.

        تقویه وانکشاف مرکز منابع معلوماتی  اسناد حقوق بشری و سایر اسناد ملی و بین المللی مربوط به معلولیت.

        مطالعه و شناسایی مشکلات و چالش های افراد دارای معلولیت در جامعه.

        هماهنگی لازم برای اعاده حقوق بشری افراد دارای معلولیت با سایر نهاد های همکار عرصه معلولیت.

        جمع آوری آمار و ارقام  مکمل در رابطه به سطح دسترسی افراد دارای معلولیت به فرصت های کاری، دسترسی به خدمات صحی، خدمات آموزشی و دسترسی محیطی فزیکی.

        ترجمه ، چاپ ، نشر و توزیع اسناد ملی و بین المللی حقوق بشری افراد دارای معلولیت بخصوص کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت بزبان های رایج کشورو همچنان بزبان های اشاره و بریل.

        همکاری و هماهنگی با کمیته کاری  ایجاد فرهنگ  و اصطلاحات مناسب برای افراد دارای معلولیت و مسایل مربوط به معلولیت به زبان های قابل استفاده ای افراد دارای معلولیت.

        راه اندازی برنامه های مختلف آگاهی دهی در رابطه با معلولیت (ورکشاپ ها، سمینارها، برنامه های رادیوی تلویزیونی).

        تهیه و تولید مواد آکاهی بخش از قبیل : فلم هنری ، فلم مستند، فلم مستند از نهاد  های همکار در عرصه خدمت رسانی و دادخواهی،  اسپات ها، پوسترها، بروشورها، بیلبورد ها و جزوه های معلوماتی.

        ارایه مشوره های لازم به دیگر نهاد های عرصه معلولیت برای ترویج ، حمایت و انکشاف  حقوق بشری اشخاص دارای معلولیت.

        راه اندازی کمپاین های گوناگون برای ایجاد  پالیسی ها و طرزالعمل  های موثر و کارآمد برای تأمین حقوق بشری افراد دارای معلولیت و هماهنگی با سایر نهاد های همکار در این زمینه.

        قابل دسترس ساختن مواد و اسناد ملی و بین المللی حقوق بشر برای افراد دارای معلولیتی ناشنوایی و نابینایی.

        تجلیل از سوم دسمبر روز جهانی اشخاص دارای معلولیت.

  بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیـــــت همه فعالیت های خویش را روی چهاربخش عمده  ذیل تمرکز میدهد :

        حمایتی .

        نظارتی .

        آگاهی دهی  .

        هماهنگی و ارتباطات .    

 حمایت :

 برای حمایت از حقوق بشری اشخاص دارای معلولیت، بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت کمیسیون وظیفه دارد که  دولت و نهاد های ذیربط را تشویق و ترغیب نموده  تا ایجاد، تطبیق و انفاذ قانون ویژه  معلولیت (قانون حقوق و امتیازات ویژه اشخاص دارای معلولیت) ، ساير قوانین، برنامه ها  و استراتژی های  که به نفع افراد دارای معلولیت بوده و حقوق بشری شان را درنظر گرفته باشند و پالیسی های عامه را که  متضمن حمایت و بهبود  حقوق و کرامت انسانی افراد دارای معلولیت میگردد به تصویب رسانده و در عمل پیاده کند و خاصتاً به کنوانسیون بین المللی حقوق افراد دارای معلولیت که تا هنوز بیش از 100 کشور جهان به آن پیوسته است، ملحق گردد.

برای رسیدگی به موارد نقض حقوق بشری افراد دارای معلولیت درهر سطحی که باشد، با همکاری و همیاری دیگر بخش های کمیسیون: بخش نظارت و بررسی از تخطی ها حقوق بشر، بخش زنان، بخش اطفال و بخش تعلیمات حقوق بشر هماهنگی و نظارت صورت گرفته ، اجراآت مقتضی بعمل می آید و همچنان موارد نقض حقوق بشری شانرا جهت اعاده حقوق افراد دارای معلولیت به ارگان های مربوط عدلی و قضایی کشور ارجاع می نماید.

     به طور خلاصه حمایت مستقيم و غير مستقيم به طرق ذیل صورت می گیرد:

        رسیدگی به شکایات ، پیگیری و  ارجاع  آن به مراجع مربوط عدلی و قضایی و سایر ارگان های دولتی؛

        ارائه پیشنهاد ها برای دولت پیرامون رفع مشکلات ، اصلاح لوایح ، مقررات و مواد  تبعیض آمیز در ارتباط با افراد دارای معلولیت بر مبنای ارزشهای حقوق بشری؛

        حمایت از افراد دارای معلولیت برای ایجاد زمینه های کاریابی ، تعلیم و تربیه ، تعلیمات با همی ، آموزش حرفه متناسب با توانمندی و ظرفیت آنان و برخورداری از امتیازات مسکن؛

        جمع آوری آمار و ارقام  مکمل در رابطه به دسترسی افراد دارای معلولیت  به فرصت های کاری، دسترسی به خدمات صحی، خدمات آموزشی و دسترسی محیطی فزیکی؛

        تطبیق مواد قانون اساسی و اسناد بین المللی که در مورد رفع کلیه انواع تبعیض به نفع افراد دارای معلولیت صراحت دارد؛

        تشویق و ترغیب  برای تصویب کنوانسیون حقوق  افراد دارای معلولیت الحاق افغانستان به آن؛ و

        تطبیق و نظارت از کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت در صورت تصویب از جانب افغانستان.

  نظارت:

بر اساس نقش  نظارتی که بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت  دارد  و  بتاسی از مواد 6 ، 7 ، 22 ،  53 ، 84 قانون اساسی  کشور ، ماده 25  اعلامیه جهانی حقوق بشر ، ماده 23  کنوانسیون حقوق کودک (CRC)   ،  ماده 11  کنوانسيون رفع هر گونه تبعيض علیه زنان  ، ماده 25 کنوانسیون حقوق مدنی سیاسی  و  مواد 6  و 7 کنوانسیون حقوق اقتصادی ، اجتماعی  و  فرهنگی از مراکز و نهاد های دولتی و غیر دولتی به همکاری بخش نظارت و بررسی از تخطی های حقوق بشری، بخش انکشاف حقوق زنان ،بخش اطفال  نظارت  و رسیدگی به  عمل می آورد  .

 این  نظارت ها الی حصول اطيمنان کامل  از رفع  هر گونه تبعیض و نقض حقوق بشری و آعاده حقوق افراد دارای معلولیت تعقیب و ادامه می یابد.

 از نهاد های آتی در باره   وضع حقوق بشری افراد دارای معلولیت نظارت بعمل می آید :

        آسایشگاه های افراد دارای معلولیت؛

        شفاخانه ها یی که افراد دارای معلولیت در آن جا تحت معالجه قرار دارند؛

        مکاتب و مدارس مخصوص افراد دارای معلولیت؛

        اتحادیه های افراد دارای معلولیت؛

        نهاد های که پیرامون تامین حقوق بشری افراد دارای معلولیت کار و فعالیت دارند؛

        کار گاه ها و مراکز آموزش حرفه ای برای افراد دارای معلولیت؛

        نظارت از نحوه عملکرد پولیس و ساير افراد امنيتی در مقابل افراد دارای معلو ليت؛

        دفاتر عدلی و قضایی جهت پی گيری دو سيه های قضائی  افراد دارای معلو ليت؛  

        نظارت از توقیف گاه ها و زندان ها؛ و  

        کمپ های مهاجرین و بیجا شدگان داخلی.

    آگاهی  :

بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت برای آگاهی دهی مؤثر و کارآمد و تحت پوشش  قراردادن  طیف وسیع مردم از طرق مختلف، آگاهی دهی را برای تنویر اذهان عامه درباره حقوق و کرامت انسانی ، توانایی ها ، ظرفیت ها و نقش افراد دارای معلولیت در جامعه استفاده بعمل می آورد که می توان از طریق سمعی و بصری  تولید فلم های مستند و هنری از افراد دارای معلولیت، اسپات ها وبروشور ها نام برد، برای آگاهی مراجع قانونگذاری و دولتی و رسانه ها از محتویات کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت ترجمه ، چاپ ، نشر و توزیع آن از وسایل  مختلف رسانه ی استفاده نموده است.

برای آگاهی دهی افراد دارای معلولیت نا شنوایی ونا بینایی و دسترسی آنان به  اسناد بین المللی حقوق بشر و حقوق افراد دارای معلولیت، بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت کمیسیون تولید چنین مواد و اسناد ضروری را بزبان اشاره بزبان های دری و پشتو و نیز  به خط بریل تهیه و ترتیب نموده  است،

همچنان آگاهی عامه و مراجع مربوطه برای ایجاد سهولت های دسترسی فزیکی به مراکز عام المنفعه ، مکاتب ، شفاخانه ها و غیره....نموده  و می نماید.

  بطور خلاصه آگاهی دهی از طرق و وسايل ذيل صورت  می گیرد :

        تدویر ورکشاپ ها .

        تدویر جلسات آموزشی

        تدویر سمینار ها.

        چاپ  و توزیع مواد تبلیغاتی آگاهی بخش( جزوه های معلوماتی ،بروشور، پوستر، استیکر..) 

        ترجمه ، چاپ ، نشر و توزیع کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت بزبان های رایج کشور و زبان اشاره و بریل از طریق وسایل مختلف اطلاعات جمعی.

        کمک به تدویربر نامه های رادیویی .

        کمک به تدویربر نامه های تلویزیونی .

        تهیه و تولید فلم های: هنری و مستند وفلم  مستند از نهاد های همکار در عرصه معلولیت.

        تهیه نمایش نامه های کوتاه یا اسپات های تلویزیونی.

        تولید اسناد حقوق بشر بزبان اشاره.

        تولید اسناد حقوق بشر به خط بریل.

        نصب بیل بورد ها.

        دایر نمودن نمایشگاه عکس.

  هماهنگی و ارتباطات : 

بخش حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت در رابطه به برنامه هاو تامین حقوق بشری  افراد دارای معلولیت و دسترسی آنان به قصد استفاده از حقوق شان و ایجاد زمینه ها و فرصت های خود کفایی و زمینه های اشتغال  آنان  با بخش های مربوطه کمیسیون  و نهاد های ملی و بین المللی که به مو ضوعات معلوليت سرو کار دارند ،  هماهنگی های لازم  را ایجاد می نماید که  این هماهنگی ها  بیشتر  در راستای تصویب قوانین و خاصتاً کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت،   بررسی از  قضایای نقض حقوق بشری این قشر ،  بلند بردن ظرفیت درک افراد دارای معلولیت و جامعه از حقوق شان ، ایجاد زمینه های آموزش حرفه ئی ، کاریابی و کارگماری ، تعلیمات باهمی،  و  جلوگیری ازوقوع مشکلات  و اقدام برای رفع این پرابلم ها از طریق هماهنگی های لازم  بدست می آید.

 هماهنگی ها که در زمینه حل مشکلات  و تحقق حقوق افراد دارای معلولیت با نهاد ها ی ذیل صورت می گیرد عبارت اند از:

        وزارت خانه ها ، مراکز و مؤسسات دولتی

        ریاست ها و کمیسیون ها ی مستقل

        دفاتر ملل متحد  

        مؤسسات غیر دولتی داخلی و بین المللی  

        انجمن های ملی و بین المللی

        مجلسین شورای ملی

        کمیته دادخواهی از حقوق افراد دارای معلولیت

        شورا های ولایتی

        رسانه ها

 اجراات عمده سال 1386

        تدوير 69 ورکشاپ آموزشی و 219 جلسه آگاهی دهی در 30 ولايت که تعداد 9784 تفر منجمله 3200 خانم از آن مستفيد شده اند؛

        تجليل  سوم دسمبر روز جهانی افراد دارای معلوليت به همکاری دفاتر سازمان های جامعه مدنی؛ دفتر ملل متحد در کابل؛  و وزارت کار ، امور اجتماعی؛ شهدا و معلولين در کابل و هفت ولايت ديگر تو سط دفاتر ساحوی کميسسيون تجليل گرديد که بر علاوه ايراد سخنرانی ها؛  برو شور ها، پو ستر ها و ساير نبشته های معلوماتی به اشتراک کننده ها توزيع گرديده و هم در بعض ولايت ها،  نمايشات ورزشی، نمايشات عکاسی و آثار هنری و صنايع دستی افراد دارای معلو ليت و به کمک کميسيون مستقل حقوق بشر و ساير نهاد ها براه انداخته شد.

        کميسيون مستقل حقوق بشر به تعداد 7000 نسخه پو ستر و 4000 قطعه بروشور را با محتوای مسايل حقوق افراد دارای معلوليت توسط مطبعه خويش به چاپ رساند  که نسخه های آن به تمام ولايت ها فرستاده شد. همچنان طور مشترک بادفتر برنامه انکشافی ملل متحد به تعداد بيست قطعه بلبورد را به ديزاين های مختلف که مو ضوعات حقوق معلو لين را احتوا مينمود چاپ و برای مدت يک ماه در نکات عمده شهر کابل به نمايش گذاشت.

        کميسيون مستقل حقوق بشر دو فلم کوتاه، 30-40 دقيقه ئی را، توسط شرکت های خصوصی فلم سازی تهيه نمود. فلم اولیآن فلم مستند به نام "روايت توانائی" است که هدف آن نشان دادن توانمندی ها و خلاقيت های افراد دارای معلو ليت و جلو گيری از مأ يو سيت آن ها است.  فلم دومی به نام "حبيب" هنری بوده که داستان يک پسر جوان دارای معلوليت را نشان ميدهد که اويتيم بوده و چطور به اثر توهين و تحقير خانواده عمويش مجبور ميشود خانه را ترک بگويد و لی با استعداد عالی هنری که دارد خود را در بين مردم تثبيت مينمايد.

        کميسيون اعلاميه جهانی حقوق بشر را به زبان اشاره ئی پشتو و فارسی توسط مو سسه مساعدت به  نا رسايان شنوائی ترجمه نموده و آنرا به شکل دی . وی . دی تکثير نمود.

        کميسيون کنوانسيون حقوق افراد دارای معلو ليت را به لسان فارسی ترجمه و توسط روزنامه "هشت صبح" طی چندين شماره  به نشر رساند.

        کميسيون  برنامه تحقيقاتی را به همکاری مو سسه" تحقيقات اجتماعی" جهت دريافت مشکلات افراد دارای معلو ليت در خانواده و اجتماع و عوامل اساسی آن و طرح پيشنهادات  به مقصد رفع آن، در هشت ولايت افغانستان براه انداخت که تحقيقات مذکور نهائی شده و تحت چاپ قرار دارد.

        کارمندان بخش حقوق افراد دارای معلوليت کميسيون طور مستمر  و هنگام با کميته دادخواهی حقوق افراد دارای معلو ليت که در آن شخصيت های از سازمان های جامعه مدنی و پارلمان نيز عضويت دارند، در جهت داد خواهی به منظور امضاء و تصويب کنوانسيون حقوق افراد دارای معلو ليت فعاليت در خور تو جه انجام داده است. علاوتأ کميسيون تا کنون دو بار از وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی افغانستان رسمأ تقاضاء نموده تا افغانستان کنوانسيون حقوق افراد دارای معلو ليت را امضاء نمايد، همچنا