دفتر ولایتی بدخشان

نظارت از چگونگی وضعیت حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جزء فعالیت‌های کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان بوده و این فعالیت در برنامه عمل کمیسیون به عنوان مهم‌ترین فعالیت تسجیل گردیده است. قانون به مثابه یک ارزش به منظور رعایت، حمایت و بهبود وضعیت حقوق بشر در بلندترین سطح حکومت‌ها قرار داشته فعالیت‌های تمام ادارات دولتی و غیردولتی را در چارچوپ میکانیزم‌های تهیه شده ترسیم نموده و عرضه خدمات را به طور مساوایانه و متوازن برای شهروندان در عرصه‌های مختلف در نظرگرفته است. بدین منظور کمیسیون از فعالیت‌های ادارات برمبنای قانون نظارت نموده و یافته‌های خویش را به منظور دریافت راه حل به حکومت تقدیم می‌نماید. بناً دفتر ولایتی کمیسیون در ماه سرطان سال ۱۳۹۶، روستاهای آسیب‌پذیر ولسوالی شهربزرگ را تحت پوشش قرار داده که گزارش آن مفصلاً ارائه می‌گردد.

هدف:

بخش نظارت و بررسی دفتر ولایتی بدخشان از چگونگی وضعیت حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مردم ولسوالی شهربزرگ نظارت به عمل آورد. آن چه که قانون اساسی به مثابه وثیقه ملی دولت را مکلف به ارائه خدمات متوازن درسرتاسر کشور ساخته، رفع تکلیف نکرده است، بدین منظور گزارش این فعالیت به صورت مفصل شرح می‌گردد.

 

وضعیت عمومی ولسوالی شهر بزرگ:

تیم نظارت ساحوی پیرامون وضعیت عمومی ولسوالی شهربزرگ با ولسوال آن مصاحبه انجام داده. وی در خصوص وضعیت عمومی شهر بزرگ چنین بیان داشت: ولسوالی شهربرزگ با داشتن جغرافیایی ناهموار، کوه‌بند و با داشتن جمعیت تقریباً (80400) نفری و (71) قریه اصلی و فرعی که هرکدام قریه‌جات حدود 4 الی 8 ساعت راه به مرکزی ولسوالی فاصله دارند، و با نشیب و فراز فراوان مردم این ولسوالی روبرو هستند. اهالی اکثریت قریه‌جات این ولسوالی از نبود راه مواصلاتی با مشکلات متعدد روبه‌رو اند. سرک عمومی این ولسوالی ازمسیردره‌های سیل‌رو به مرکزی ولایت وصل شده و از چندین کوه دیگر، سیل و آفات طبیعی سرک این ولسوالی را تهدید می‌نماید. درطول سال‌های متمادی هیچ دفتری اقدام به ترمیم و بازسازی آن نکرده است. رئیس واعضای شورای انکشافی این ولسوالی به تیم نظارت ساحوی بیان داشتند: ازبس که مشکلات سرک شهربزرگ به نهادهای حکومتی و دفاتر کمک کننده مطرح گردید و مسئولین به پیشنهادات آنها توجه نه نموده  بی پروایی نموده اند، مردم و اعضای شورای انکشافی از پیگیری اعمار سرک  خسته شده اند، آنها یگانه راه‌حل برای رفع مشکل سرک شهربزرگ دفتر ولایتی کمیسیون مستقل حقوق بشر را می‌دانند، آنها تقاضا نمودند اگر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان به مشکل شهربزرگ رسیدگی نه نماید، دولت سالیان متمادی پیرامون این سرک وعده و وعید کرده، مگر به وعده هایش عمل نخواهد کرد.

 

وضعیت امنیتی ولسوالی شهر بزرگ:

تنها چیزیکه برای مردم شهر بزرگ با اهمیت بوده، امنیت است. اما آنچه که قابل یادهانی است اینکه مردم شهر بزرگ علاقه‌ای به گروپ‌های مخالف مسلح دولت نداشته و میخواهند در صلح و آرامی به سر ببرند.

 

دسترسی باشندگان ولسوالی شهر بزرگ به حق صحت:

در ولسوالی شهر بزرگ دوباب کلینیک (BHC) و ((CHC مصروف عرضه خدمات صحی برای مردم در قریه‌جات خورده‌کان و وندیان این ولسوالی می‌باشد. از جریان انجام مصاحبه با اهالی قریه‌جات ولسوالی فوق معلوم می‌شود که کلینیک‌های متذکره برای جمعیت این ولسوالی آن بسنده نبوده، نیاز است یک باب شفاخانه در این ولسوالی ایجاد شود تا به مشکلات مردم از ناحیه صحت پاسخ گو باشد. به قول مسؤل کلینیک خورده‌کان، روزانه بیشتر از یک‌صد مریض دراین کلینیک مورد معاینه قرار می‌گیرند، اکثریت مراجعین به امراض موسومی، تکالیف ولادی نسائی، اسهالات مبتلا اند، بعضاً مشکلات زنان در کلینیک‌های یاد شده قابل حل نبوده با تحمل زحمت به مرکزی ولایت منتقل می‌شوند. گاه وقت مریضان نسایی ولادی در نبود سرک معیاری طفل شان را از دست می‌دهند.

کلینیک خورده‌کان  در مرکز ولسوالی به حالت سابق‌اش باقی بوده هیچ تغیراتی به جود نیامده است. نبود برق، کمبود ادویه، نبود ساختمان معیاری و وسایل طبی موارد اند که مسئولین در گذشته مطرح نموده بودند.

 

وضعیت تعلیم وتربیه در ولسوالی شهر بزرگ:

دسترسی به حق تعلیم وتربیه از جملهٔ حقوق شهروندان است. قانون اساسی به منظور ایجاد فضایی مناسب تعلیم و تربیه تأکید نموده است،  نیاز است دولت و حکومت محلی در قسمت بهبود وضعیت تعلیم و تربیه توجه نمایند. معارف در ولسوالی شهر بزرگ شبیه سایر ولسوالی‌ها بوده، فاصله بیش از حد قریه‌جات به مکاتب، نبود معلم از طبقه اناث، مخلتط بودن مکتب‌ها، نبود میز و چوکی، کمبود کتاب، عدم ساختمان مکتب در برخی قریه‌جات موارد اند که مدیر معارف ولسوالی، یاد آورشد.

موجودیت معارف و مکاتب یکی از نیازمندی‌های امروز است معارف ولسوالی شهر بزرگ به تناسب سال‌های قبلی   رشد نسبتاً خوب از نگاه کیفیت و کمیت نموده است. چیزیکه مسئولین و افراد در جریان مصاحبه مطرح نمودند، اکثریت دختران بعد از اینکه به صنف دهم الی یازدهم رسیدند، مکتب را ترک می‌نمایند، انبوه از مشکلات فراه راه آنها بوده ، دوری مکتب از قریه، خلوت بودن مسیر راه آنها، نبود معلم ازطبقه اناث، نبود امکانات مالی، ازدواج‌های زود هنگام وغیره مشکلات است که سد راه تعلیم و تربیه دختران در ولسوالی شهر بزرگ واقع  شده است.

 

وضعیت اقتصادی باشندگان ولسوالی شهر بزرگ:

از جریان حرف‌های مصاحبه شونده‌گان چنین دریافت گردید که وضعیت اقتصادی مردم خیلی پائین بوده، درآمد اندک شان ازکشت و دهقانی بدست میاید وبقیه درآمد آنها از طریق مهاجرت و مزدورکاری جوانان و میان‌سالان در کشورهای ایران و پاکستان تأمین می‌گردد. شهر برزگ با جغرافیایی پیچیده و ناهموار فاقد زمین آبی برای مزرعه بوده، کشت و زراعت در حد پائین در آن بزر می‌شود، مردم نه نتها از ناحیه آب زراعتی محروم اند بلکه حدود 30% مردم به آب آشامیدنی صحی دسترسی ندارند.

تعداد کمی ازمردم شهر بزرگ از معدن طلای شهر بزرگ مستفید می‌شوند، به قول مردم محل در صورت که دولت استخراج معدن طلای شهر بزرگ را قانونی نماید و وسایل مجهز در اختیار مردم قرار دهد، مردم از ناحیه اقتصادی مشکلات شان رفع شده ضمناً به دولت هم عواید بیشتر بدست میاید.

تعداد اندکی از باشنده‌گان ولسوالی شهر بزرگ به تجارت مصروف اند، حاصلات مردم این ولسوالی گندم ، جو، زغیر، پتک وغامو می‌باشد.

 

وضعیت حقوق بشری باشندگان ولسوالی شهر بزرگ:

از جریان انجام مصاحبه با اهالی قریه‌جات آسیب پذیر، ملاقات‌های که با مسئولین محلی در ولسوالی شهر بزرگ صورت گرفت، چنین نتیجه گرفته می‌شود: مردم این ولسوالی از لحاظ وضعیت امنیتی در وضعیت بهتر قرار دارند. اما ازلحاظ عرضه خدمات نسبت به ولسوالی‌های همجوار از وضعیت خوبی برخوردارنیست، حکومت محلی درمدت 14 سال  نتوانسته در قسمت عرضه خدمات مانند: راه مواصلاتی، برق، کلینیک پل وپلچک و آب آشامیدنی به مردم شهر بزرگ انجام دهد. اما وضعیت حقوق بشری مردم در این ولسوالی خوب بوده، آزادانه مصروف کار در کشت و مزرعه شان هستند، دولت هم فرصت‌های دسترسی به حقوق اساسی شهروندان را تا جای مساعد ساخته و مردم از نبود راه مواصلاتی، نبود برق، نبود کلینیک معیاری و نبود آب آشامیدنی شدیداً رنج می‌ برند.

 

یافته‌های دفتر ولایتی کمیسیون:

• ماده 6 قانون اساسی دولت را به یک جامعه مرفه، مترقی بر اساس عدالت اجتماعی و کرامت انسانی، حمایت از حقوق بشر، تحقق دموکراسی، تأمین وحدت ملی، برابری بین همه اقوام و قبایل و انکشاف متوازن در همه مناطق کشور مکلف ساخته است.  اما رعایت، حمایت و انکشاف و توسعه حقوق بشر در شرایطی قابل اطمینان است که دولت به منظور نهادینه ساختن این ارزش‌ها خدمات متوازن را برای شهروندان عرضه نماید. اما مردم شهر بزرگ هنوز به سرک نسبتاً معیاری که بتواند نیازهای اولیه آنها را رفع کند دسترسی ندارند. احداث سرک به نقاط دور افتاده باعث توسعه، انکشاف و پیشرفت آن منطقه گردیده در زندگی مردم از هر لحاظ  تغیراتی به وجود میاورد. بدبختانه از ابتدای حکومت مؤقت تا اکنون دولت نتوانسته برای مردم ولسوالی شهربزرگ سرک خامه احداث کند تا نیاز اولیه آنها را مرفوع سازد.
• دسترسی مردم به حق صحت، قانون اساسی  دولت جمهوری اسلامی افغانستان را مکلف ساخته تا خدمات صحی را برای شهروندان کشور رایگان عرضه کند، میزان عرضه خدمات رایگان برای باشندگان ولسوالی شهر بزرگ خیلی پائین بوده و کلینیک‌های که در این ولسوالی به اساس سهم بندی وزارت صحت عامه در نظر گرفته شده عادلانه نبوده برای تعداد نفوس که درجغرافیایی شهر بزرگ زندگی دارند بسنده نمی‌باشد. بناً نیاز است در قسمت ارتقای کلینیک شهر بزرگ به شفاخانه، باید دولت تلاش جدی نماید.
• دسترسی به حق تعلیم و تربیه از جمله حق‌های اساسی شهروندان محسوب می‌شود. قانون اساسی در قسمت حق تعلیم و تربیه تا درجه لیسانس برای شهروندان، زمنیه فراگیری درس و تعلیم را رایگان پیش‌بینی کرده است، اما هنوز باشنده‌گان قریه‌جات داونگ‌های شهر بزرگ به صورت درست به حق تعلیم و تربیه دسترسی نداشته، مردم ازنعمت سواد محروم می‌باشند، در قریه آب‌گنده و قریه‌جات همجوار آن حدوداً 1400 خانواده زندگی می‌نمایند که تخمیناً 8400 هزار جمعیت هستند، در این منطقه یک باب مکتب ابتدائیه فعال است آنهم از صنف سه به بالا شاگرد ندارد، در چنین وضعیتی سرنوشت تعداد کثیری از باشنده‌گان این محل در آینده چگونه خواهد شد؟ وضعیت معارف در این قریه خیلی شکننده بوده، تعداد اطفال از صنف شش مکتب را ترک نموده دختران زیر سن به ازدواج داده می‌شود.
• دسترسی زنان به صنعت و حرفه: قانون اساسی دولت را مکلف ساخته برای رشد و انکشاف صناعی، ارتقاء سطح زندگی مردم و حمایت از فعالیت‌های پیشه‌وران پروگرام‌های موثر طرح و تطبیق می‌نماید.
•  قانون اساسی، خانواده را رکن اساسی جامعه تلقی نموده و به دولت تکلیف گذاشته که مورد حمایت قرار دهد، هنوز در جامعه بسته ولسوالی شهر بزرگ دختران زیرسن به ازدواج داده می‌شوند، حق تعلیم و تربیه آنها سلب و با گرفتن مهرهای گزاف سرنوشت آنها به خشونت و هزاران معایب ومصایب دیگر تبدیل می‌گردد، یکی از موضوعات اجتماعی که به عرف خیلی مزخرف تبدیل شده، بلند بودن مهریه در ولسوالی شهر بزرگ است، تعداد زیاد از جوانان در قریه‌جات این ولسوالی با پرداخت مهریه گزاف ( 500000 ) پنج لک افغانی نمی‌توانند ازدواج نمایند، با سپری شدن یک الی دوماه از عروسی شان دیار مهاجرت را به منظور پرداخت بدهی‌کاری‌شان از ناحیه ازدواج اختیار می‌نمایند، هر فرزند شهر بزرگ بعد از عروسی حدوداً 5 الی 10 سال مسافر می‌شوند، این باعث می‌شود که از یک‌طرف پسر زحمات زیاد را متقبل شود، ازطرف دیگر غیابت آنها باعث خشونت‌های فامیلی گردیده، سرنوشت فرزندان شان را خراب نماید.

 

تدویر جلسه داد خواهی از جانب دفتر ولایتی کمیسیون جهت جلب توجه و رسیدگی به مشکلات باشندگان ولسوالی شهر بزرگ

همان گونه که بیان گردید، مشکلات و نگرانیهای فوق  در جلسه دادخواهی مورخ 28/4/1396 دفتر ولایتی کمیسیون مستقل حقوق بشر با حضور داشت روسای نهادهای ذی ربط دولتی، انجوها و جامعه مدنی به بحث و بررسی گرفته شد و از تمام نمایندگان ادارات ذی ربط  تقاضا گردید که پیرامون موضوعات و مشکلات متذکره در حوزه کاری‌شان تکالیف که قانوناً آنها را ذمه بدوش ساخته رفع وجیبه نمایند تا اینکه مردم محروم قریه‌جات ولسوالی شهر بزرگ از این به بعد از حقوق حقه‌شان بهره‌مند شوند. سرانجام روسای دوایر دولتی و غیر دولتی این ولایت از برگزاری جلسه دادخواهی کمیسیون استقبال نموده، وعده سپردند که در قسمت رفع مشکلات و حقوق شهروندی مردم ولسوالی شهر بزرگ تلاش نموده و از فعالیت‌های خویش دفتر ولایتی کمیسیون را درجریان قرار خواهند داد.

 

نتایج جلسه و تعهدات نهادهای دولتی و غیردولتی این ولایت به خاطر رسیدگی به مشکلات باشندگان ولسوالی شهر بزرگ

۱.  ریاست حج و اوقاف ولایت بدخشان به دفتر ولایتی کمیسیون اطمینان داد که یک قطعه مکتوب به مدیریت حج و اوقاف ولسوالی شهر بزرگ فرستاده است ، از این مدیریت خواسته است تا از طریق امامان مساجد سطح آگاهی مردم را نسبت به حقوق شرعی و قانونی زنان بالا برده و نیز جلوی مهر گزاف عروسی‌ها را بگیرند.

۲. ارسال مکتوب ضم گزارش هذا به اداراتی چون معارف، امور زنان، صحت عامه، قوماندانی امنیه و ریاست حج اوقاف از جانب مقام ولایت بدخشان، هچنان مکتوب تاکیدی ضم گزارش هذای دفتر ولایتی کمیسیون به دارات دولتی ذی ربط نیز ارسال گردیده است.

۲. ریاست صحت عامه این ولایت یک پایه لابراتوار مجهز با یک لابرانت و تمام وسایل لابراتواری را به کلینیک صحی مرکز ولسوالی شهر بزرگ فرستاده و عملاْ به فعالیت آغاز کرده است.

۳. هم‌چنان در قسمت منفک شدن دو خانم پولیس در ولسوالی شهر بزرگ، ریاست امور زنان این ولایت با فرستادن یک قطعه مکتوب به قوماندانی امنیه این ولسوالی، خواهان رسیدگی به مشکلات این دو خانم گریده و قوماندان امنیه این ولسوالی وعده سپرده که هر چه زودتر این مشکل حل خواهد شد.