دفتر ولایتی بدخشان

معلوليت يكی از حقیقت‌های زندگی بشر بوده و اشخاص دارای معلوليت مانند دیگران حقوقی همسان دارند. معلول به کسانی گفته می‌شود كه نظر به عللی، محدوديت‌های داشته باشند، اما در صورتی‌كه تسهيلات و امكانات برایشان مهيا گردد، آنان می‌توانند مانند سایر اعضای جامعه، به زندگی خود ادامه دهند.

اما عوامل مختلفی در به میان آمدن معلولیت‌ها اثرات مستقیم دارند. به طور مثال، در کنار جنگ‌ها، رویدادهای انفجاری و انتحاری، ازدواج‌های زيرسن، ازدواج‌ها با خویشاوندانی نزديك ، استفاده از داروها بدون مشورهٔ پزش، تغذيه نادرست در زمان بارداری، انجام كارهای شاقه و طاقت فرسا، از عواملی دانسته می‌شوند که در به‌وجود آمدن معلولیت‌ها، نقش اساسی دارند.

با توجه به اهمیت این مسا‌ٔله، افراد معلول بیشتر از هر فردی دیگری نیاز به حمایت و محافظت دارند، در واقع بسترسازی برای دستیابی معلولان به آموزش، بهداشت و سایر خدمات اجتماعی یکی از مسٔولیت‌های مهم و قانونی دولت برشمرده می‌شود. اما پیش از انجام هر کار دیگری، تثبیت هویت افراد دارای معلولیت و داشتن یک آمار دقیق و واقعی از آنها، مهم‌ترین کاریست که باید انجام شود.

در همین حال، مسٔولان در ولایت بدخشان، شماری افراد دارای معلولیت را در این ولایت بیش از ۲۰ هزار تن می‌دانند. آنها می‌گویند که شماری افراد دارای معلولیت احتمالاً بیشتر از آمار ارائه شده می‌باشد.

سید مصطفی احمدی، مدیر بخش شهدا و معلولانِ ریاست کار و امور اجتماعی ولایت بدخشان در رابطه به چگونگی میزان افراد دارای معلولیت، گفت:« با آنکه آمار دقیقی از افراد دارای معلولیت در دست نیست، اما به گونهٔ تخمینی  شماری معلولان این ولایت ‌بیش از ۲۰ هزار تن می‌باشند.»

آقای احمدی می‌گوید که از میان رقمی یاد شده، تنها برای ۷۰۰۰ تن از این معلولان، معاش ماهوار پرداخت می‌شود. او فزود: برای آنعده از معلولانی معاش فراهم می‌شود که هویت و نوعیت معلولیت‌شان تثبیت و درج اسناد رسمی این ریاست شده باشد. او همچنان، در بارهٔ بقیه معلولان گفت که این اداره در حال شناسایی افراد معلول است، در صورتی‌که آنها مراجعه نمایند به مشکلات‌شان رسیدگی خواهند شد.

 آقای احمدی، از کمبود امکانات و وجوه مالی یاد کرد، او گفت که با در نظرداشت امکانات موجود، به مشکلات شماری محدودی از معلولان رسیدگی کرده می‌توانند. همچنان او گفت که تنها دفتر صلیب سرخ در عرصهٔ توانبخشی معلولان فعالیت دارد.

مسٔولان ریاست کار و امور اجتماعی این ولایت می‌افزایند که این ریاست تنها برای کسانی معاش پرداخت می‌کند که معلولیت آنها ناشی از جنگ‌ها و مخاصمات مسلحانه باشد.

شفیق‌الله ایوبی، رئیس کار و امور اجتماعی، شهدا و معلولین ولایت بدخشان گفت:« اغلباً کسانی مستحق دریافت معاش ماهوار دانسته می‌شوند که معلولیت آنها کلی و ناشی از وقوع جنگ‌ها باشد.» به گفته آقای ایوبی، با توجه به نیازمندی‌های موجود، حقوق ماهواری معلولان، احتیاج‌های اولیه آنها را رفع ساخته نمی‌تواند.

رئیس کار و امور اجتماعی این ولایت میگوید:« به دلیل نبود تسهیلات و امکانات لازم در بخش آموزش، بیشتری افراد معلول از حق آموزش محروم شده‌اند. او افزود: نابینایان و ناشنوایان بیشتر از این حق محروم شده‌اند.»

این مقام محلی گفت که در برابر موجودیت چنین مشکلات و محدودیت‌هایی، دولت و نهادهای مدنی، مطابق به قانون مکلفیت دارند تا زمینهٔ اشتراک مؤثر اشخاص دارای معلولیت را فراهم بسازند، تا اینکه این افراد، شبیه افراد غیر معلول، در اجتماع اشتراک مؤثر داشته باشند.

در همین حال، سراج‌الدین یک تن از معلولان این ولایت، از دولت انتقاد کرده گفت:« مقامات دولتی همواره به ما وعده‌های زیادی می‌دهند، اما هیچ یکی از آن عملی نشده است. ایجاد فرصت‌‌‌های کار و استخدام سه فیصد از معلولان  در نهادهای دولتی از جمله وعده‌‌های‌‌اند که تا هنوز یک فیصدی آن تحقق نیافته است.»

گفته می‌شود که بیشتری معلولان این ولایت، قربانیان جنگ‌های گذشته و جاری‌اند، از سویی‌هم، این معلولان اکثرشان نان‌آوران خانواده‌های‌ خود هستند، آنها توان انجام کارهای شاقه را ندارند، به گفته معلولان، نهاد‌های حکومتی کار چشم‌گیری برای پشتیبانی و کمک به آن‌ها نکرده‌است.

در کنار سایر مشکلات، آنچه افراد دارای معلولیت را بیشتر رنج می‌دهد، ذهنیت و زبان تبعیض‌آلود جامعه‌است. چون بسیاری‌ها، معلولان را افراد ناتوان خطاب می‌کنند.

آیت‌الله، خودش نیز معلول است، می‌گوید که از نگاه‌های تحقیرآمیز رنج می‌برد. او گفت:« وقتی‌ در کوچه و بازار عبور می‌کند، مردم با الفاظ زشت با وی صحبت می‌کنند؛ مردم نقص و حالتِ معلولیت‌‌اش را به رخش می‌کشند و تمسخرش می‌کنند.»

از جانب دیگر، نبود زمینه‌های مناسب برای فراگیری آموزش و کارهای حرفه‌ای، مشکلات دیگریست که معلولان از آن یاد می‌کنند. آنان می‌گویند که به نسبت مشکلات اقتصادی و عدم همکاری از جانب دولت، کودکان‌شان نمی‌توانند به تحصیل خود ادامه دهند. آنها ضمن ابراز این مطلب، از مقامات مسٔول می‌خواهند که به مشکلات و احتیاج‌های معلولان رسیدگی نمایند.

عبدالغیاث مثلی سایر معلولان از دولت می‌خواهد که، در قسمت حقوق، سرپناه و توان‌بخشی افراد دارای معلولیت، توجه لازم نمایند. به گفته وی:« شمار زیادی از معلولان با مشکلاتی صحی و سرپناه دست وپنجه نرم می‌کنند، اکثر‌شان به مرض‌های روانی مبتلا شده‌اند، بنااً رسیدگی به مشکلات معلولان یکی از مکلفیت‌های قانونی دولت است.»

با آنکه در قانون اساسی کشور، تبعیض میان شهروندان ممنوع دانسته شده، اما دیده می‌شود که هنوزهم نگاهی تبعیض‌آمیز نسبت به این افراد وجود دارد، و برخی‌ها معلولان را افراد ناتوان می‌پندارند.

بر بنیاد ماده ۲۲ قانون اساسی کشور«هرگونه تبعیض و امتیاز بین اتباع کشور ممنوع است» و نباید هیچ فرقی میان معلول و افراد غیر معلول وجود داشته باشد؛ زیرا همهٔ شهروندان در برابر قانون، حقوقی یکسان دارند.

یکی از مشکلات اساسی معلولان، نبود زمینه‌های لازم در دسترسی به آموزش و پرورش است. مطابق ماده ۴۳ قانون اساسی، تحصیل تا سطح لیسانس، حق هر شهروند محسوب شده و دولت مکلف به رعایت آن می‌باشد. پس نظام آموزشی و تحصیلی کشور باید همه‌شمول باشد و معلولان نیز به طور واقعی از این حق مستفید گردند.

سید مصطفی احمدی، کارمند ریاست کار و امور اجتماعی ولایت بدخشان در باره‌ٔ چالش‌های موجود در برابر معلولان گفت: « یکی از مشکلات اساسی، عدم تطبیق قانون به ویژه قانون حقوق و امتیازات اشخاص دارای معلولیت است.»

وی می‌افزاید: با آنکه درعرصهٔ معلولیت اسناد فراوانی به تصویب رسیده است؛ ولی این اسناد نیاز به تطبیق و اجرا دارد و باید دولت مطابق به مفاد این قوانین، تمام سهولت‌ها و حقوق اشخاص دارای معلولیت را در نظر داشته باشد. تا اینکه همه‌ٔ افراد دارای معلولیت، مانند افراد غیر معلول، به تمام حقوق و امتیازات شهروندی دسترسی پیدا نمایند.

آقای احمدی می‌گوید که، اگر مسایل حقوق افراد دارای معلولیت نظیری حق استخدام  در کار، تعلیم و تحصیل، صحت، ورزش و... مدنظر گرفته شود و این ماده‌ها جامه‌ی عمل بپوشند، به ‌تدریج مشکلات اشخاص دارای معلولیت حل خواهد شد.

او همچنان گفت:« اصل قانون گرایی و تطبیق آن یکی از راهکارهای مهم و اساسی در زدودن و کاهش مشکلات اشخاص دارای معلولیت است.»

در همین حال، سمیع‌الله سیحون، یک تن فعالان نهادهای مدنی ولایت بدخشان می‌گوید که عمده‌ترین مشکلات معلولان، ضعف جسمی یا نبود توان مالی نیست، بلکه نوع نگاهی مسئولان و برخی از شهروندان است که آنان را نیروهای کم توان و ضعیف می‌پندارند، و این نگاه مشکلات آنها را تقویت کرده و آنان را از داشتن جامعه حامی، محروم ساخته است.

آقای سیحون گفت: « آنچه در شرایط فعلی در عرصه اشتغال و خود کفایی معلولان مهم دانسته می‌شود، تحقق سهمی سه درصدی در استخدام معلولان در دستگاه‌های دولتی و بسترسازی برای ترغیب کار فرمایان بخش غیر دولتی جهت جذب و به کارگیری معلولان است.»