حسین سیرت

ششمین کنفرانس سالانه تصویب برنامه عمل سال مالی ۱۳۹۷کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان برای دو روز (‌شنبه و یک‌شنبه دوم و سوم جدی ۱۳۹۶) در تالار دفتر مرکزی کمیسیون برگزار شد. در این کنفرانس رهبری کمیسیون مستقل حقوق بشر، رؤسای دفاتر ساحوی و ولایتی، هماهنگ‌کنندگان و کارمندان کمیسیون شرکت داشتند.

هدف برگزاری این کنفرانس، تصویب برنامه عمل سالانه سال مالی ۱۳۹۷ بود. برنامه عمل سندی است که نقشه راه فعالیت یک‌ساله کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان را مشخص می‌کند. این سند بر اساس برنامه استراتژیک کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان تهیه می‌شود.

در این برنامه تمام فعالیت‌های مربوط به بخش‌های مختلف کمیسیون پیش‌بینی و تصویب می‌شود تا عملکردها و فعالیت‌های کمیسیون مستقل مستقل حقوق بشر به شکل برنامه‌ریزی‌شده، مؤثر و نتیجه‌بخش انجام شوند. در  سند برنامه عمل کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان علاوه بر نوع‌ فعالیت‌ها، بودجه آن نیز مشخص می‌شود و هر فعالیت، داری بودجه از پیش تعیین‌شده است.

برنامه عمل کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان طوری تدوین می‌شود که تمام فعالیت‌ها نتیجه‌محور‌ند. یعنی با انجام هر فعالیت، باید نتیجه آن محسوس باشد؛ طوری که هیچ فعالیتی بدون نتیجه انجام نمی‌شود.

دست‌آوردهای بین‌المللی

رهبری کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در آغاز این کنفرانس از دستاوردها، فعالیت‌ها و چالش‌های فراراه کمیسیون سخن گفتند.

داکتر سیما سمر، رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان با افتتاح این کنفرانس گفت که کمیسیون در یک سال گذشته توانسته است در عرصه بین‌المللی و ملی، دستاوردهای خوبی داشته باشد. اما او تأکید کرد: «با وجود دستاوردها، ما راه طولانی برای نهادینه کردن ارزش‌های حقوق بشری در پیش داریم.»

کسب عضویت افغانستان در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد یکی از دستاوردهای کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان است. داکتر سیما سمر گفت: «کمیسیون در این عرصه نقش اساسی داشته است. ما تلاش کردیم تا افغانستان این عضویت را کسب کند و حکومت در عرصه حمایت از حقوق بشری مردم افغانستان در برابر شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد پاسخگو شود.»

رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان تأکید کرد که عضویت افغانستان به عنوان عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد «تنها یک نام نیست»؛ بلکه «حکومت مسئول است تا زمینه بهبود وضعیت حقوق بشر در افغانستان را فراهم سازد.» رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان افزود که عضویت در شورای حقوق بشر ملل متحد برای مدت سه سال است و با تمام شدن سه سال، افغانستان بار دیگر می‌تواند برای عضویت در این شورا درخواست دهد؛ اما شرط اصلی عضویت دوباره در این شورا، وابسته به عملکردهایی است که حکومت افغانستان برای بهبود وضعیت حقوق بشر تعهد کرده است. عضویت در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، زمینه مشارکت افغانستا در تصمیم‌گیری‌ها و رأی‌گیری‌ها در این شورا را فراهم می‌سازد.

ریاست مجمع نهادهای ملی حقوق بشر کشورهای آسیا‌ـ‌پاسفیک

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در سال ۱۳۹۶ میزبان کنفرانس نهادهای ملی حقوق بشر کشورهای آسیا‌ـ‌پاسفیک بود. هرچند قرار بود این کنفرانس در افغانستان برگزار شود؛ ولی بنابر دلایل امنیتی، کمیسیون‌های حقوق بشر این کشورها حاضر نشدند ‌برای اشتراک در این کنفرانس به افغانستان سفر کنند. به همین دلیل این کنفرانس در تایلند برگزار شد و کمیسیون مستقل حقوق بشر میزبانی این کنفرانس را در تایلند به عهده داشت.

در حال حاضر داکتر سیما سمر، رییس مجمع نهادهای حقوق بشر کشورهای آسیا‌ـ‌پاسفیک نیز است. کنفرانس سالانه این مجمع نیز تحت ریاست داکتر سیما سمر در تایلند برگزار شد و قرار است در دو سال آینده نیز ریاست این کنفرانس‌ها به عهده بانو سمر باشد.

استقلال عمل کمیسیون

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان آنگونه که از عنوانش پیداست در انجام مأموریت‌هایش برای حمایت، نظارت و انکشاف حقوق بشر در افغانستان مستقلانه عمل می‌کند. رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان گفت در پانزده سال گذشته کمیسیون استقلالش را حفظ کرده و تحت تأثیر هیچ فشاری قرار نگرفته است. خانم سمر افزود که استقلال‌ کمیسیون در این مدت صد‌درصد حفظ شده است.

رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان توضیح داد که بعضاً کمیسیون با فشارهایی مواجه بوده تا براساس خواست حکومت عمل کند. داکتر سیما سمر گفت:‌ «در پانزده سال گذشته گاهی حکومت تلاش کرده است که خواست‌هایش را بر کمیسیون بقبولاند؛ اما معیار عمل ما ارزش‌ها و اصول حقوق بشر و تسلیم چنین خواست‌هایی نشده‌ایم.»

خانم سمر افزود، هنگامی که کمیسیون با اجرای حکم اعدام ۱۷ تن از مجرمان مخالفت کرد و گفت که محاکم افغانستان معیارهای رسیدگی عادلانه به حکم اعدام را ندارند، ‌حکومت تحت فشارش قرار داد. حکومت در آن زمان از رییس کمیسیون خواست ‌در یک کنفرانس خبری این گفته‌هایش را رد کند؛ ولی کمیسیون تحت تأثیر این شعارها نرفت و از موقف‌گیری‌هایش دفاع کرد. بانو سمر گفت، کمیسیون باور دارد که «اعدام هرگز امنیت نمی‌آورد.»

خانم سمر افزود که در انتخابات سال ۲۰۰۹ نیز کمیسیون به دلیل اظهارات اعضایش در کمیسیون‌های انتخاباتی و نهادهای ناظر انتخابات با فشارهایی روبه‌رو شد؛ اما استقلالش را حفظ کرد و همواره تلاش کرد ‌مردم افغانستان از حقوق سیاسی‌شان برخوردار شوند.

ارتقای ظرفیت

رهبری کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان همواره بر ارتقای ظرفیت کارمندانش تأکید دارد. داکتر سیما سمر گفت، در صورتی که کارمندان کمیسیون مطالعه نکنند و دانش حقوق بشری‌شان را به روز نسازند، ممکن است همه‌روزه با چالش‌ها و خلأ معلوماتی مواجه شوند. او تأکید کرد: «دانش حقوق بشری در نتیجه بحث‌ها و تبادل نظر‌ها همه‌روزه تجدید می‌شود. شما [کارمندان کمیسیون] باید دانش خود را در عرصه حقوق بشر به‌روز نگهدارید تا فعالیت‌های‌تان با اسناد بین‌المللی حقوق بشر ‌مطابقت ‌داشته باشد.»

رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان هم‌چنین بر تعهد و صداقت کارمندان کمیسیون تأکید ‌و آن‌ها را به مطالعه بیشتر و تقویت دانش حقوق بشری تشویق کرد. خانم سمر گفت که کارمندان کمیسیون باید با فراگیری دانش نوین حقوق بشر اعتماد به نفس‌شان را بلند ببرند و توانایی پاسخ دادن در برابر پرسش‌های مرتبط با حقوق بشر را داشته باشند.

قدریه یزدان‌پرست، کمیشنر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در این کنفرانس بر اهمیت برنامه استراتژیک و برنامه عمل سالانه برای پیشبرد بهتر و بیشتر فعالیت‌های کمیسیون تأکید کرد و گفت، در صورتی که فعالیت‌های کمیسیون براساس برنامه عمل انجام  نشود، ‌این فعالیت‌ها از نظم و نسق لازم برخوردار نخواهد بود. خانم یزدان‌پرست گفت، ارزیابی فعالیت‌های یک سال گذشته نیز مهم است؛ زیرا این ارزیابی نشان می‌دهد که برنامه عمل تا چه اندازه اجرا شده و چه مشکلاتی فراروی اجرای آن‌ وجود دارند.

تناسب بین برنامه‌های کاری و نیروی کار انسانی در کمیسیون مورد دیگری بود که خانم یزدان‌پرست به آن اشاره کرد و گفت، به هراندازه که حجم کار در کمیسیون بیشتر می‌شود، نیاز است ‌کارمندان بیشتری برای پیشبرد این مسئولیت‌ها استخدام شوند. خانم یزدان‌پرست با اشاره به خشونت‌های روز‌افزون علیه زنان تأکید کرد که فعالیت‌های بیشتری برای آموزش حقوق بشر، به‌خصوص حقوق زنان، در ولایات انجام شود.

براساس اظهارات خانم یزدان‌پرست، در برخی از ولایات افغانستان مانند غور، خشونت علیه زنان به شکل سازمان‌یافته وجود دارد که باید کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان راهکارهای مؤثرتری را برای مبارزه با خشونت علیه زنان روی دست گیرد.

مولوی عبدالرحمان هوتک، کمیشنر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در این کنفرانس گفت، با آنکه کمیسیون با درنظرداشت بودجه و امکانات خود برای تأمین حقوق بشر در افغانستان تلاش می‌کند، ولی توقع مردم از کمیسیون برای حمایت از حقوق بشری آن‌ها و نظارت بر تأمین آنها بسیار زیاد است.

آقای هوتک‌ افزود که کنفرانس سالانه تصویب برنامه عمل سالانه فرصتی است که از دستاوردهای یک‌ساله کمیسیون قدردانی ‌و نکات مثبت و منفی کارکردهای یک‌ساله برجسته شود تا با رسیدگی به این کاستی‌ها، کمیسیون بتواند در سال جدید مالی فعالیت‌هایش را بهتر ‌انجام دهد. آقای هوتک بر روحیه همدلی و دوستانه در فضای کاری کمیسیون تأکید کرد و گفت، تنها در فضای همکاری متقابل است که فعالیت‌های سازمانی به‌درستی ‌اجرا می‌شود.

استفاده از تجارب گذشته برای اهداف آینده

محمد‌موسی محمودی، رییس اجرائیه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان برگزاری کنفرانس سالانه برنامه عمل را بسیار مهم خواند و گفت که این کنفرانس یک فرصت عالی برای ارزیابی فعالیت‌های یک سال گذشته و استفاده از تجارب مدافعان حقوق بشر‌ برای پیشبرد اهداف کمیسیون است.

آقای محمودی افزود که سال مالی ۱۳۹۶ پر از دستاوردها بود و در این سال کمیسیون توانست به اهداف سازمانی خود دست پیدا کند. او افزود که کمیسیون توانست با حفظ استقلال‌ و به صورت مؤثر ‌از حقوق بشری مردم افغانستان مواظبت و مراقبت کند.

رییس اجرائیه کمیسیون با اشاره به دستاوردهای بین‌المللی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان گفت که رسیدن کمیسیون به رهبری کمیسیون‌های حقوق بشر کشورهای آسیا‌ـ‌پاسفیک دستاورد بسیار مهمی است. او گفت، پس از آنکه رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان فعالیتش را به عنوان رییس کمیسیون‌های حقوق بشر کشورهای آسیا‌ـ‌پاسفیک آغاز کرده، پیام‌های زیادی را همه‌روزه از این کشورها دریافت می‌شود و نهادهای حقوق بشر خواهان همکاری و تشریک تجارب برای بهبود وضعیت حقوق بشری در کشورهای آسیا‌ـ‌پاسفیک می‌شوند.

آقای محمودی در این کنفرانس بر دستاوردهای کمیسیون در سطح ملی نیز اشاره کرد. او گفت که در یک سال مالی گذشته کمیسیون دستاوردهای چشم‌گیری داشته؛ چنان‌که در عرصه توسعه حقوق بشر، کمیسیون یکی از پرکارترین سال‌ها را پشت سر گذاشته است. آقای محمودی افزود که کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در یک سال گذشته کنفرانس‌های «حقوق بشر و توسعه پایدار»، «حمایت از مدافعان حقوق بشر» و «ژورنالیزم تحقیقی و حقوق بشر» را برگزار کرده و زمینه توسعه حقوق بشر را فراهم کرده است.

بر اساس اظهارات رییس اجرائیه کمیسیون، در سال گذشته مالی، موضوعات تحقیق کمیسیون در عرصه‌های «قربانیان جنگ» و «کار شاقه اطفال» تعیین شده و در حال حاضر کار بر سر انجام این تحقیقات توسط بخش تحقیق کمیسیون جریان دارد. او افزود که آمار کمیسیون نشان می‌دهد که شاکیان نقض حقوق بشر در سال گذشته افزایش یافته و قربانیان بیشتری برای رسیدگی به حقوق خود به دفاتر ساحوی و ولایتی مراجعه کرده‌اند. آقای محمودی ارتقای ظرفیت کارمندان کمیسیون را با اهمیت خواند و گفت که بیش از ۴۰۰ تن از کارمندان کمیسیون در یک سال گذشته در برنامه‌های ارتقای ظرفیت در داخل و بیرون از کشور شرکت کرده و دانش حقوق بشری‌شان را ارتقا داده‌اند.

رییس اجرائیه کمیسیون با اشاره به تلاش کمیسیون برای فراهم کردن مکان‌های معیاری برای فعالیت‌های حقوق بشری گفت که کار عملی برای ساخت تعمیر‌ دفتر مزارشریف و دایکندی جریان دارد و تاکنون ۳۰ درصد امور ساختمانی این دفاتر انجام شده است. آقای محمودی گفت که کمیسیون در سال گذشته مالی با چالش‌هایی نیز مواجه بود چنان که رهبری کمیسیون همواره بر عدالت و احترام به حقوق بشری مردم افغانستان در روند صلح تأکید کردند. او افزود که کمیسیون مستقل حقوق بشر هیچگاه از موقف خود برای حمایت و دفاع از حقوق بشری مردم افغانستان عقب‌نشینی نکرده ـ‌‌با وجود فشارهایی که در این عرصه وجود داشته است.

همکاری کمیسیون با محکمه جزایی بین‌المللی

آغاز فعالیت محکمه جزایی بین‌المللی برای ثبت قضایای نقض حقوق بشر افغانستان امید تازه‌ای را برای تحقق حقوق بشری مردم افغانستان خلق کرده است. رییس اجرائیه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان گفت که کمیسیون برای همکاری با محکمه جزایی بین‌المللی ابراز آمادگی کرده و آماده است ‌به منظور تأمین عدالت و رسیدگی به موارد نقض حقوق بشر در افغانستان از مجرای محکمه جزایی بین‌المللی همکاری کند. آقای محمودی گفت: «ما در سطح تبادل معلومات با محکمه بین‌المللی جزایی همکاری خواهیم کرد؛ اما اینکه کمیسیون به عنوان بازوی تحقیقی محکمه بین‌المللی جزایی فعالیت کند، تصمیمی گرفته نشده است.»

رییس اجرائیه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان افزود که در کنفرانس کنونی آخرین برنامه عمل برای استراتژی پنج‌ساله تصویب می‌شود. او گفت که این برنامه عمل به عنوان مؤثرترین و مهم‌ترین سند برای برنامه استراتژيک است.

برنامه استراتژیک کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان که برای پنج سال تدوین شده در سال ۲۰۱۸ به پایان می‌رسد. آقای محمودی گفت که کار بر سر برنامه استراتژیک جدید در ماه جون سال ۲۰۱۸ آغاز خواهد شد. کمیسیون مستقل حقوق بشر توانسته است ‌فعالیت‌هایش را در پانزده سال گذشته بر اساس دو برنامه استراتژیک به پیش ببرد. آقای محمودی گفت، برنامه استراتژیک جدید کمیسیون با توجه به پیشرفت‌هایی در عرصه حقوق بشر صورت گرفته «با تغییرات شکلی و ماهوی» تدوین خواهد شد.

رییس اجرائیه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان گفت، با وجود تلاش‌های جدی کمیسیون برای ترویج ارزش‌های حقوق بشری و حمایت از حقوق بشر، در برخی موارد ناامنی سبب می‌شود که همکاران کمیسیون نتوانند برای نظارت و حمایت از حقوق بشری مردم به ساحات ناامن بروند. او تأکید کرد، هرگاه‌ دولت قادر به برقراری امنیت در مناطق ناامن شود، کارمندان کمیسیون آماده‌اند ‌برای انجام مأموریت‌های‌شان به این مناطق بروند.

در این کنفرانس دو روزه، بخش‌های حمایت و انکشاف حقوق زنان، اطفال، اشخاص دارای معلولیت، آمبودزمن، نظارت و بررسی، تعلیمات حقوق بشر، مطبوعات و نشرات در رابطه به شیوه اجرای فعالیت‌ها و دستاوردهای‌شان معلومات دادند. هم‌چنین در دومین روز کنفرانس درباره تهیه گزارش‌های ماهوار، معرفی لوایح و مقررات، معرفی تشکیل کمیسیون برای اشتراک‌کنندگان آگاهی داده شد.

معرفی رهنمود نظارت بر محلات سلب آزادی موضوع دیگری بود که توسط عبدالاحد فرزام، رییس دفتر ساحوی کابل کمیسیون مستقل حوق بشر عرضه شد و در آن شیوه‌های نظارت بر زندان‌ها و رسیدگی به وضعیت حقوق بشری زندانیان تشریح داده شد.

پاسخ به پرسش‌های کارمندان 

محمد‌موسی محمودی، رییس اجرائیه کمیسیون مستقل حقوق بشر در پایان این کنفرانس به تمام پرسش‌های اشتراک‌کنندگان کنفرانس پاسخ گفت. او خطاب به کارمندان کمیسیون تأکید کرد که به عنوان یک فعال حقوق بشر همواره برخورد مناسب با نهادهای دولتی داشته باشند. او تأکید کرد که حتا اگر مأموران دولتی با کارمندان کمیسیون بدرفتاری می‌کنند، کارمندان کمیسیون با حوصله‌مندی و بدون دست زدن به خشونت در برابر چنین برخوردها زمان و مکان چنین رفتارها را ثبت کنند. آقای محمودی تأکید کرد که زمان تحمل در برابر چنین بدرفتاری‌ها به پایان رسیده و کمیسیون با استفاده از میکانیزم‌های دولتی تلاش می‌کند ‌با پیگرد این موارد مسئولان دولتی را در قبال مسایل حقوق بشری پاسخگو سازند.

کنفرانس سالانه تصویب برنامه عمل، با ‌پاسخ‌دهی به پرسش‌های کارمندان کمیسیون به پایان رسید. رییس اجرائیه کمیسیون به تمام پرسش‌های اداری، لوجستیکی و مالی ‌کارمندان کمیسیون‌، پاسخ داد. آقای محمودی تأکید که کارمندان کمیسیون و سایر شهروندان می‌توانند با استفاده از صندوق شکایات و درج شکایت در وبسایت انترنتی کمیسیون، شکایات و خواست‌های‌شان را از رهبری کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان مطرح کنند.