قانون تشكيل، وظايف و صلاحيتهاي كمیسيون مستقل حقوق بشر افغانستان
فرمان رئيس جمهوري اسلامي افغانستان در باره انفاذ
قانون تشكيل، وظايف و صلاحيتهاي
كيمسيون مستقل حقوق بشر افغانستان
شماره (16) :
تاريخ : 22 / 2 / 1384
مادۀ اول: قانون تشكيل، وظايف و صلاحيتهاي كميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان را كه به اساس مصو بۀ شمارۀ ( 7 ) مورخ 12 / 2 / 1384
از طرف مجلس عالي و زراء بداخل ( 4 ) فصل و ( 35 ) ماده تصويب گرديده است، تو شيح ميدارم .
مادۀ دوم: اين فرمان از تاريخ توشيح نافذ بوده و در جريدۀ رسمي نشر گردد.
حامد كر زي
رئيس جمهوري اسلامي افغانستان
فهرست مندرجات
قانون تشكيل، وظايف و صلاحيتهاي
كميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان
فصل اول
احكام عمومي
عناوين
ماده
مبني: مادۀ اول
تأسيس: مادۀ دوم
نام اختصاري: مادۀ سوم
مفهوم حقوق بشر: مادۀ چهارم
اهداف: مادۀ پنجم
همكاري ادارات: مادۀ ششم
فصل دوم
تشكيل كميسيون
تركيب: ماده هفتم
تسميه اعضاء: ماده هشتم
انتخاب معاون: ماده نهم
ايجاد بورد مسلكي: ماده دهم
شرايط عضويت كميسيون: ماده يازدهم
عدم اشتغال اعضاء به امور ديگر: ماده دوازدهم
تعليق عضو جديد: ماده سيزدهم
حالات سبكدوشي اعضاء: ماده چهاردهم
استعفاء: ماده پانزدهم
مصؤنيت از تعقيب عدلي: ماده شانزدهم
حالات تعقيب عدلي: ماده هفدهم
موقعيت دفتر مركزي و تأسيس دفاتر ساحوي: ماده هجدهم
دارالانشاء: ماده نزدهم
جلسات: ماده بيستم
فصل سوم
وظايف وصلاحيت هاي كميسيون
صلاحيت ها و وظايف: ماده بيست ويكم
اشتراك در جلسات سلانۀ كميساري عالي سازمان ملل متحد: ماده بيست و دوم
بررسي شكايات: ماده بيست وسوم
صلاحيت كميسيون درجمع آوري دلايل اثبات ماده بيست چهارم
عدم اجبار در نشرو افشاي اسناد و مدارك ماده بيست و پنجم
وضعيت حقوق بشري زنان، اطفال، معيوبين و معلولين ماده بيست وششم
وظايف وصلاحيت هاي رئيس كميسيون ماده بيست وهفتم
مسوؤليت فردي وجمعي ماده بيست وهشتم
فصل چهارم
احكام متفرقه
بودجه: ماده بيست ونهم
دريافت كمكهاي مالي و تخنيكي: ماده سي ام
ايجاد سيستم شفاف مالي ماده سي و يكم
ارائه گزارش ماده سي و دوم
مصئوليت امنيتي ماده سي و سوم
نشريه، آرم و مهر ماده سي و چهارم
تاريخ انفاذ ماده سي و پنجم
فصـل اول
احکام عمومي
مبني:
مادۀ اول: اين قانون به تأسي از حکم مادۀ پنجاه و هشتم قانون اساسي افغانستان و قطعنامۀ شماره 134 مؤرخ 20 دسمبر 1993 اسامبله عمومي ملل متحد به منظور نظارت بر رعايت حقوق بشر، بهبود و حمايت از آن و تنظيم امور مربوط به تشکيل، وظايف، صلاحيتها و طرز فعاليت کميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان وضع گرديده است.
تأسيس:
مادۀ دوم:
کميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان در چوکات دولت جمهوري اسلامي افغانستان تأسيس و طور مستقل فعاليت مينمايد.
کميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان در انجام فعاليتهاي خويش احکام قانون اساسي، اين قانون و ساير قوانين نافذه کشور را ملاک عمل قرار ميدهد.
نام اختصاري:
مادۀ سوم: کميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان منبعد درين قانون بنام کميسيون ياد ميگردد.
مفهوم حقوق بشر:
مادۀ چهارم: حقوق بشر به مفهوم اين قانون عبارت است از حقوق و آزاديهاي اساسي اتباع که در قانون اساسي، اعلاميهها، ميثاقها، قراردادها، پروتوکولها و ساير اسناد بينالمللي حقوق بشر که افغانستان به رعايت و تطبيق آنها متعهد است، تسجيل گرديده باشد.
دسترسي مساوي و عادلانه به بيمهها، تأمينات و خدماتيکه دولت ارائه ميدارد، نيز از جمله حقوق بشري افراد محسوب ميگردد.
اهداف:
مادۀ پنجم: کميسيون به منظور تحقق اهداف ذيل فعاليت مينمايد:
نظارت بر رعايت حقوق بشر در کشور.
تعميم و حمايت از حقوق بشر.
نظارت از وضعيت و چگونگي دسترسي افراد به حقوق و آزاديهاي بشري.
بررسي و تحقيق از تخلفات و موارد نقض حقوق بشر.
اتخاذ تدابير به منظور بهبود و انکشاف وضعيت حقوق بشر در کشور.
همکاري ادارات:
مادۀ ششم: ارگانهاي عدلي و قضائي، وزارتها، ادارات و مؤسسات دولتي و غيردولتي و ساير اتباع کشور مکلف اند در تحقق اهداف مندرج اين قانون با کميسيون همکاري نمايند.
فصـل دوم
تشکـيل کميسيون
ترکيب:
مادۀ هفتم:
کميسيون مرکب از (9) عضو که شامل مرد و زن ميباشد که براي مدت پنج سال از طرف رئيس جمهور تعيين ميشوند.
رئيس کميسيون از ميان اعضا از طرف رئيس جمهور تعيين ميگردد.
تسميه اعضا:
مادۀ هشتم: عضو کميسيون بنام کميشنر ياد ميشود.
انتخاب معاون:
مادۀ نهم:
کميسيون داراي يک معاون بوده که از ميان اعضاي آن توسط خود آنها انتخاب ميگردد.
حدود وظايف و صلاحيتهاي معاون از طرف رئيس کميسيون تعيين ميگردد.
ايجاد بورد مسلکي:
مادۀ دهم: به منظور پيشبرد بهتر وظايف، کميسيون ميتواند بورد مسلکي را که تعداد آنها از (10) نفر بيشتر نباشد، ايجاد نمايد.
شرايط عضويت کميسيون:
مادۀ يازدهم: اعضاي کميسيون و بورد مسلکي واجد شرايط ذيل ميباشند:
داشتن تابعيت افغانستان.
حد اقل اكمال سن (25) سالگي.
عدم حرمان از حقوق مدني و سياسي به اساس حکم محکمه باصلاحيت.
داشتن تحصيلات عالي حقوقي يا فقهي و يا داشتن تحصيلات عالي در ساير رشتهها توأم با تجربه عملي در امور حمايت و ترويج حقوق بشر.
متهم نبودن به جرم خيانت ملي و ساير جرايم ضد بشري.
داشتن شهرت نيک، استقلاليت متبارز، اعتماد مردمي و متعهد بودن به حقوق بشر.
عدم عضويت در احزاب سياسي حين تصدي وظيفه.
عدم اشتغال اعضاء به ساير امور:
مادۀ دوازدهم: عضو کميسيون درجريان تصدي وظيفه نميتواند به امور ديگري اشتغال ورزد. اشتغال به امور تدريسي در موسسات تعليمي و تحصيلي ازين حکم مستثني است.
تعليق عضويت:
مادۀ سيزدهم:
کرسي عضويت کميسيون در حالات ذيل تعليق ميگردد:
فوت، استعفا يا تقاعد.
محکوميت به خيانت ملي، جنايت و جرايم ضد بشري به اساس حکم محکمه باصلاحيت.
ابتلا به امراض صعب العلاج جسمي يا دماغي که مانع اجراي وظيفه شود.
توظيف به وظايف ديگر از طرف رئيس جمهور براي مدت بيشتر از شش ماه.
انفکاک از عضويت کميسيون.
کميسيون ميتواند درحالات مندرج فقره (1) اين ماده الي مدت يکماه شخص واجد شرايط را غرض احراز کرسي خالي عضويت به رئيس جمهور پيشنهاد نمايد.
حالات سبکدوشي اعضاء:
مادۀ چهاردهم:
عضو کميسيون در حالات ذيل در صورت موجوديت دلايل مستند و صريح از عضويت کميسيون سبکدوش ميگردد:
عدم کفايت در اجراي امور محوله.
افشاي اسرار کميسيون.
تخطي از احکام اين قانون.
2) انفصال عضو مندرج فقره (1) اين ماده در صورت موجوديت دلايل مستند و صريح به پيشنهاد دو ثلث اعضاي کميسيون و منظوري رئيس جمهور صورت ميگيرد.
استعفا:
مادۀ پانزدهم: عضو کميسيون ميتواند درخواست استعفاي خويش را به کميســيون ارائه نمايد. منظوري اســتعفا از طرف رئيـس جمهور صــورت ميگيرد.
مصونيت از تعقيب عدلي:
مادۀ شانزدهم: اعضاء و ساير مامورين کميسيون در اجراي وظايف قانوني خويش مورد تعقيب عدلي قرار نميگيرند.
حالات تعقيب عدلي:
مادۀ هفدهم: هرگاه عضو کميسيون به جرم متهم شود، مامور مسئول از موضوع به کميسيون اطلاع ميدهد و متهم تحت تعقيب عدلي قرار گرفته ميتواند.
درحالات جرم مشهود، مامور مسئول ميتواند متهم را بدون اجازۀ کميسيون تحت تعقيب عدلي قرار داده و گرفتار نمايد.
در هر دو حالت هرگاه تعقيب عدلي قانوناً توقيف را ايجاب نمايد، مامور مسئول مکلف است موضوع را بلافاصله به اطلاع کميسيون برساند و تصويب آن را حاصل نمايد.
موقعيت دفتر مرکزي و تأسيس دفاتر ساحوي:
مادۀ هژدهم:
دفتر مرکزي کميسيون در شهر کابل ميباشد. کميسيون ميتواند نظر به ضرورت و به منظور تطبيق بهتر اهداف اين قانون، دفاتر ساحوي و ولايتي خويش را طور مؤقت يا دايم تأسيس نمايد.
دارالانشاء:
مادۀ نزدهم:
(1) کميسيون به منظور پيشبرد امور اداري، داراي دارالانشاء ميباشد.
در رأس دارالانشاء رئيس اجرائيوي قرار دارد.
دارالانشاء وظايف خود را مطابق به احکام اين قانون و طرزالعملي که از طرف کميسيون تصويب ميگردد، اجرا مينمايد.
(2) رئيس، مامورين و ساير کارکنان دارالانشاء مطابق احکام قانون کار و قانون مامورين با نظرداشت اهليت، کفايت، تخصص فردي، تعهد به امر حقوق بشر و ترکيب عادلانه قومي، جنسي و زباني استخدام ميگردند.
جلسات:
مادۀ بيستم:
جلسات عادي کميسيون هفتۀ يکبار داير ميگردد. جلسات فوق العاده به تصميم رئيس کميسيون يا درخواست يک ثلث اعضا داير شده ميتواند.
نصاب جلسات کميسيون بحضور داشت دو ثلث اعضاء تکميل و تصاميم به اکثريت آراي اعضاي حاضر اتخاذ ميگردد.
در صورت تساوي آراء، رأي رئيس کميسيون تعيين کننده است.
فصل سوم
وظايف و صلاحيتهاي کميسيون
صلاحيتها و وظايف:
مادۀ بيست و يکم: کميسيون به منظور تحقق اهداف مندرج اين قانون داراي وظايف و صلاحيتهاي آتي ميباشد:
نظارت بر وضعيت حقوق بشر.
نظارت از تطبيق احکام قانون اساسي، ساير قوانين، مقررات، لوايح و تعهدات در رابطه به حقوق بشر.
نظارت از اجراآت و عملکردهاي سيستم اداري، عدلي و قضائي، نهادها و مؤسسات انتفاعي و غيرانتفاعي ملي و بين المللي در کشور که بر وضعيت حقوق بشر مؤثر باشد.
نظارت از اجراآت مراجع و مقامات دولتي و غير دولتي در رابطه به توزيع عادلانه و قابل دسترسي خدمات و تأمينات.
نظارت از وضعيت و چگونگي دسترسي افراد به حقوق و آزاديهاي بشري.
بازديد از محلات سلب آزادي و نظارت از تطبيق قوانين مربوط به رفتار با محبوسين و محجوزين مطابق احکام قانون مربوط.
بررسي تخلفات و موارد نقض حقوق بشري.
جمعآوري اسناد، مدارک، شواهد و معلومات در موارد نقض حقوق بشر.
ارجاع نتايج بررسيها جهت حل و جلوگيري از تخلف و نقض حقوق بشر به مراجع مربوط و تعقيب اجراآت در زمينه.
طرح و تطبيق برنامۀ ملي آموزش و آگاهي حقوق بشر.
همکاري با ادارات مربوطه در زمينة رعايت موازين حقوق بشر در نصاب تعليمي.
طرح و تطبيق برنامهها در جهت تأمين و حمايت از جريان رسيدگي به جرايم، جنايات و موارد نقض حقوق بشر که شامل پروسۀ عدالت انتقالي ميگردد.
ابراز نظر و ارائۀ مشوره به شوراي ملي و حکومت به منظور طرح، تصويب يا تعديل و لغو قوانين و مقررات در رابطه به حمايت، بهبود و انکشاف حقوق بشر.
ارائۀ مشورههاي لازم به شوراي ملي و حکومت به منظور امضاء، تصويب و يا الحاق افغانستان به معاهدات بينالمللي حقوق بشر.
ارائۀ مشوره به حکومت غرض تطبيق بهتر تعهدات افغانستان در قبال عهدنامههاي بينالمللي حقوق بشر.
انجام تحقيقات علمي به منظور دريافت شيوههاي مؤثر جهت هماهنگي پرنسيبها و میکانيزمهاي بينالمللي حقوق بشر با عقايد، فرهنگ و عنعنات ملي و تهيه طرح در زمينه.
ارايۀ مشوره و تهيه مواد و معلومات لازم به منظور راپوردهي دولت مبني بر تعهدات حقوق بشري افغانستان.
همکاري با مراجع دولتي و غير دولتي و ساير مؤسسات به منظور تطبيق بهتر موازين حقوق بشر و بلند بردن درجه رعايت حقوق بشر در عرصههاي مربوط.
همکاري در جهت تطبيق اصلاحات اداري به منظور تأمين، حمايت، بهبود و انکشاف حقوق بشر.
همکاري با سازمان ملل متحد و ساير مؤسسات منطقوي و بينالمللي در جهت اهداف و وظايف در حدود صلاحيت.
انجام مشورههاي ملي و نظر خواهي عمومي به منظور دريافت شيوههاي عملي، بهبود، حمايت و انکشاف حقوق بشر و تهيۀ طرح در زمينه.
ارائۀ نظريات، پيشنهادات و راپورها به مقامات مسئول، مراجع و شوراهاي ملي، ولايتي، ولسواليها و قريهها غرض بهبود، حمايت و انکشاف حقوق بشر.
ارتقاي ظرفيتهاي کاري نهادهاي محلي حقوق بشر و حمايت از نقش و وظايف آنها.
پخش و نشر اعلاميههاي عمومي و بيانات رسمي دربارۀ وضعيت حقوق بشر.
مطالبه توضيحات راجع به علل عدم رعايت اصول و موازين حقوق بشر از مسئولين امور.
تبليغ و ترويج حقوق بشر غرض آگاهي اتباع کشور.
ارائۀ گزارش سالانه از وضعيت حقوق بشر به رئيس جمهور.
ارائه و نشر راپور و گزارشات در رابطه به وضعيت حقوق بشر.
ارائۀ مشوره در موارد چگونگي رسيدگي به تخلفات از موازين حقوق بشر به رئيس جمهور.
اداره و رهبري امور دفترمرکزي، دفاتر ساحوي و ولايتي و مراقبت از اجراآت و فعاليتها و سلوک فردي مامورين و کارکنان مربوط.
تأمين روابط به سطح ملي و بينالمللي در عرصه فعاليتهاي حقوق بشر و تطبيق بهتر احکام اين قانون.
تأمين امکانات و تسهيلات مادي لازم جهت پيشبرد فعاليتهاي کميسيون.
تنظيم امور گزارش دهي و احصائيه در رابطه به وضعيت حقوق بشر غرض استفاده علمي و عملي.
وضع لوايح جهت تنظيم امور مربوط به حقوق، وجايب، مکلفيتها، امتيازات و بيمههاي اعضاء، مامورين و ساير کارکنان کميسيون.
مسئوليت از تطبيق اين قانون.
اشتراک در جلسات سالانة کميساري عالي سازمان ملل متحد:
مادۀ بيست و دوم: رئيس يا نماينده باصلاحيت وي ميتواند در جلسات سالانۀ کميساري عالي سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر و ساير گردهماييهاي منطقوي و بينالمللي مشابه طبق قانون اشتراک نمايد.
بررسي شکايات:
مادۀ بيست و سوم:
کميسيون، شکايات واصله از نقض حقوق بشر را بررسي مينمايد.
کميسيون، شکايات واصله را تحليل و ارزيابي نموده، اسناد، شواهد و معـلومـــات لازم را جمعآوري و در رفع آن با مـراجع مربــوط همکــاري مينمايد.
کميسيون ميتواند عنداللزوم موضوع را با نظر داشت جــــــــــــــــــزء (9) مادۀ بيست و يکم اين قانون به مراجع مسؤول محول نمايد.
صلاحيت کميسيون در جمعآوري دلايل اثبات:
مادۀ بيست و چهارم: کميسيون ميتواند در جريان بررسي شکايات، اسناد و شواهد را از اشخاص و مراجع مربوط مطالبه نمايد.
عدم اجبار در نشر و افشاي اسناد و مدارک:
مادۀ بيست وپنجم: کميسيون به افشاء و نشر اسناد، مدارک و شواهدکه در اختيار دارد، مجبور شده نميتواند.
وضعيت حقوق بشري زنان، اطفال، معيوبين و معلولين:
مادۀ بيست و ششم: کميسيون مکلف است به منظور حمايت و بهبود وضعيت حقوق بشري زنان، اطفال، معيوبين و معلولين و ساير اقشار و گروهاي آسيب پذير و ارائۀ خدمات و تأمينات و مواظبت بيشتر از حقوق شان، طرحهاي مورد نظر را به مراجع دولتي و نهادهاي جامعه مدني پيشنهاد نمايد.
وظايف و صلاحيتهاي رئيس کميسيون:
مادۀ بيست و هفتم: رئيــس کميســيون داراي وظايف و صــلاحيتهاي ذيل ميباشد:
رهبري عمومي فعاليتهاي کميسيون.
رياست از جلسات کميسيون.
نظارت از تطبيق بودجه.
صدور اوامر و هدايات در جهت تطبيق احکام اين قانون.
مسئوليت فردي و جمعي:
مادۀ بيست و هشتم: رئيس و اعضاي کميسيون در پيشبرد فعاليتهاي ساحات مربوط، مسئوليت فردي و در رابطه به تصاميم و اجراآت عمومي کميسيون مسئوليت جمعي دارند.
فصل چهارم
احکام متفرقه
بودجه:
مادۀ بيست و نهم:
کميسيون بودجۀ خويش را ترتيب نموده، غرض طي مراحل از راه بودجۀ ملي به شوراي وزيران ارائه مينمايد.
کميسيون بودجۀ خويش را طور مستقلانه مطابق به قوا نين مربوط تطبيق مينمايد.
دريافت کمکهاي مالي و تخنيکي:
مادۀ سي ام: کميسيون ميتواند به منظور تنظيم بهتر فعاليتها، مؤثريت اجراآت و تطبيق برنامههاي توسعهیی خويش در چوکات اين قانون و قوانين مربوط از سازمان ملل متحد و ساير مؤسسات تمويل کنندۀ بينالمللي کمکهاي مالي و تخنيکي دريافت نمايد.
ايجاد سيستم شفاف مالي:
مادۀ سي و يکم:کميسيون مکلف است به منظور تطبيق بهتر بودجه، سيستم شفاف مالي را در رابطه با ادارۀ امور مالي، تعميرات، وسايل و لوازم مورد ضرورت و نظارت بر امور عوايد و مصارف را ايجاد نمايد.
ارائۀ گزارش:
مادۀ سي و دوم:
کميسيون راپور عمومي سالانه به شمول مصارف مالي خود را در ظرف يکماه بعد از افتتاح جلسات سالانۀ شوراي ملي به ولسي جرگه تقديم مينمايد.
راپور شامل تمام اجراآت و فعاليتهاي انجام شده، گزارش وضعيت عمومي حقوق بشر توأم با نظريات و پيشنهادات در مـوارد مربــوط به حقـوق بشر ميباشد.
کميسيون ميتواند گزارشهاي جداگانه را توأم با نظريات و پيشنهادات در موارد مربوط به نظارت، حمايت، بهبود و انکشاف حقوق بشر به ولسي جرگه ارائه نمايد.
رئيس و اعضاي کميسيون بنابر تقاضاي ولسي جرگه هنگام بررسي راپور عمومي سالانه در جلسه مربوط اشتراک مينمايند.
مصونيت امنيتي:
مادۀ سي و سوم: وزارت امور داخله و ساير مراجع ذيربط امنيتي براي تامين امنيت و حفاظت اعضاي کميسيون و دفاتر مربوط آن تدابير لازم را اتخاذ مينمايد.
نشريه، آرم و مُهر:
مادۀ سي و چهارم: کميسيون داراي نشريه، آرم و مهر مخصوص ميباشد.
تاريخ انفاذ:
مادۀ سي و پنجم: اين قانون از تاريخ توشيح نافذ و در جريدۀ رسمي نشر گردد.
برای دریافت فایل pdf اینجا کلیک کنید. قانون تشكيل، وظايف و صلاحيت هاي كيمسيون مستقل حقوق بشر افغانستان