اعلامیه‌های مطبوعاتی بازدید:237 تاریخ نشر:2021-06-06

گرامیداشت نوزدهمین سالروز تأسیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان با تأکید بر حضور معنادار و نقش اثرگذار زنان در مذاکرات صلح، با ارائه پیشنهادهایی به این منظور به تمامی طرف‌ها

اعلامیۀ رسانه‌ای

16 جوزای 1400

گرامیداشت نوزدهمین سالروز تأسیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان

با تأکید بر حضور معنادار و نقش اثرگذار زنان در مذاکرات صلح، با ارائه پیشنهادهایی به این منظور به تمامی طرفها

 

در این دو دهه از عمر نظام سیاسی جدید، جنگ، بزرگ‌ترین مانع دسترسی مردم به حقوق‌بشری خود و اصلی‌ترین عامل نقض حقوق‌بشر و تخطی‌ها از آن ‌بوده است. درحقیقت جنگ' دسترسی مردم ‌به حقوق‌بشر و شرایط و فرصت‌های لازم برای رعایت و نهادینه شدن ‌ارزش‌های دموکراتیک و حقوق‌بشری را محدود می‌کند. باید گفت، بیشترین عمر کمیسیون مستقل حقوق‌بشر افغانستان در مبارزه با جنگ و تفکر جنگ‌طلبانه ‌سپری شده است و بیشترین اعلامیه‌ها و واکنش‌های این نهاد علیه نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه انتشار یافته است، به‌ویژه به این دلیل که دسترسی به حقوق‌بشر فقط در وضعیت صلح‌آمیز ممکن است.

اکنون در نوزدهمین سالروز تأسیس کمیسیون مستقل حقوق‌بشر افغانستان، جنگ هم‌چنان چالش اصلی بر سر تحکیم دموکراسی و تحقق ارزش‌های دموکراتیک و حقوق‌بشری در کشور است.

با آغاز مذاکرت صلح' کمیسیون امیدوار بود که زمینه‌ها و فرصت‌ها برای ختم جنگ و خشونت و تحقق صلحی فراگیر، عادلانه و پایدار فراهم شود و سرانجام کمیسیون بتواند به وظایف و اهداف اصلی خود، یعنی نظارت بر رعایت حقوق‌بشر، حمایت از آن و نهادینه‌سازی آن در کشور بپردازد، اما تا هنوز روند مذاکرات نتوانسته است انتظارات مردم و کمیسیون را بر آورده سازد: خشونت‌ها کاهش نیافته است؛ اعتمادسازی لازم میان طرف‌های درگیری فراهم نیامده است؛ چشم‌اندازهای دستیابی صلح هم‌چنان ناروشن به نظر می‌رسد و جایگاه حقوق‌بشر در مذاکرات' متناسب با انتظارات کمیسیون نبوده است.

ختم جنگ و حل و فصل مسائل از راه مذاکره، اساسی‌ترین مسئله و خواست کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان بوده است و به این دلیل، همزمان با روند مذاکرات صلح، دیدگاه‌ها، پیشنهادها و نگرانی‌های خود را در قالب اعلامیه‌ها، بیانیه‌ها و نشرات خود به شیوه‌‌های متفاوت بازتاب داده است. کمیسیون در مجموع بر حفظ قانون اساسی، ارزش‌ها و دستاوردهای دموکراتیک مردم افغانستان، به‌ویژه حقوق زنان و تأمین عدالت برای قربانیان جنگ، تمرکز داشته است و رعایت آن‌ها را بخشی مهم از راهکارهای اساسی برای حل منازعه دیرپا در کشور می‌دانسته است. اکنون نیز بر تمام آن‌ها تأکید دارد و در نظر گرفتن آن‌ها را سازنده و برای دستیابی به صلحی فراگیر، عادلانه و پایدار تعیین‌کننده می‌داند‌.

کمیسیون، افزون بر تأکید بر آنچه قبلاً در نشرات خود بیان کرده است، با توجه به روند مذاکرات صلح، توجه دولت، گروه طالبان، جامعه مدنی و جامعه بین‌المللی ‌را به حقوق زنان و حقوق قربانیان جنگ که زنان، به اضافه کودکان، بخش‌ بزرگی از آن‌ها را تشکیل می‌دهند، معطوف می‌دارد.

چهارچوب قانونی‌ افغانستان‌‌ برابری، حمایت و فرصت‌ها را برای زنان براساس اصول اسلامی تضمین می‌کند. افغانستان ‌از امضاکنندگان کنوانسیون‌ها و معاهدات بزرگ بین‌المللی حقوق بشر از جمله کنوانسیون محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان (سیدا) است که در سال ۲۰۰۳ آن را تصویب کرد. مادۀ ۲۲ قانون اساسی افغانستان هر گونه تبعیض و تمایز بین شهروندان افغانستان را ممنوع قرار داده و زنان و مردان را در پیشگاه قانون برابر‌ اعلام کرده‌است. در سال ۲۰۰۹ افغانستان قانون منع خشونت علیه زنان را به‌منظور فراهم کردن حمایت قانونی و شرعی برای زنان و رسیدگی به خواسته‌‌های حقوقی قربانیان تدوین کرد. موقف قانونی زنان در اسناد مهم ملی، استراتیژی‌ها‌ و برنامه‌هایی مانند استراتژی انکشاف ملی افغانستان، برنامۀ عمل ملی زنان افغانستان و برنامۀ عمل ملی قطعنامۀ ۱۳۲۵ حمایت و تقویت می‌شود.

در افغانستان میزان مشارکت زنان در مذاکرات صلح‌، ۹٪ است که ‌منحصر به نمایندگان در هیئت مذاکرۀ دولت است. این درصد‌‌ ‌کمی از زنان کشور ‌است که نیمی از جمعیت افغانستان را تشکیل می‌دهند. در حالی که ‌یافته‌های تحقیقاتی به‌گونه روشن نشان می‌دهد که مردم افغانستان خواهان مشارکت فعال‌تر زنان در روند ‌صلح‌اند. در یک تحقیق ملی  که از سوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در مورد زنان، صلح و امنیت در سال ۲۰۱۹ در کشور انجام شد، ۷۲٪ از پاسخ‌دهندگان از میزان حضور زنان در روند صلح ابراز نارضایتی کردند و خواستار روند صلحی فراگیرتر شدند. یک تحقیق تازه‌تر از سوی  واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان AREU نیز نشان می‌دهد که شرکت‌کنندگان تحقیقات در چهار ولایت کشور نقش زنان را در پایداری روند صلح، ‌حیاتی می‌دانند. در گزارش AREU آمده‌است که علمای دینی هیچ دلیل و مبنایی در اسلام برای محدود‌کردن مشارکت زنان در روند صلح نمی‌بینند. سازمان‌ها و فعالان جامعۀ مدنی زنان افغان فعالانه از ‌روند فراگیر صلح، به‌ویژه با توجه به تعهد افغانستان ‌به برنامۀ عمل ملی 1325، حمایت می‌کنند.

با توجه به این موضوعات‌ و براساس واقعیت‌های موجود در افغانستان، ‌کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان‌ ‌بر اهمیت تمامی حقوق ‌زنان تأکید  ‌می‌کند و حمایت از حقوق زنان را‌ یک ‌اولویت در ‌جریان مذاکرات صلح، ‌توافقنامۀ صلح و ‌پیگیری روند استقرار صلح می‌داند و بر عملی‌شدن آن پافشاری می‌کند‌. تحقق این حقوق نیز در راستای اهداف برنامۀ عمل ملی افغانستان ـ قطعنامۀ 1325‌ قرار دارد که بر مشارکت سیاسی زنان، دسترسی آنان به عدالت، پاسخگویی به خواست‌های آنان، آموزش و اشتغال آن‌ها، نیز‌ حمایت از زنان در برابر خشونت و تبعیض، به‌ویژه در مورد زنان حاشیه‌نشین، تأکید می‌کند.

کمیسیون مستقل حقوق‌بشر افغانستان دیدگاه تفصیلی خود را در این زمینه در سندی با عنوان «بررسی مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان، نگرانی‌ها و خواسته‌های آنان در روند مذاکرات صلح» بیان کرده است که به مناسبت گرامیداشت نوزدهمین سالروز تأسیس این نهاد منتشر شده است و در آن بر نقش معنادار و مشارکت اثرگذار زنان در روند مذاکرات صلح و به گونه مشخص‌تر به حقوقی مانند: حق زندگی، حق آموزش، حق کار، حق دسترسی به عدالت و حق سهم‌گیری و مشارکت سیاسی زنان به گونه مفصل پرداخته است. هم‌چنین در ‌پایان آن سند به دولت افغانستان، گروه طالبان، نهادهای جامعه مدنی و جامعه بین‌المللی پیشنهادهای زیر را ارائه کرده است:

پیشنهادها:

الف) به دولت افغانستان

دولت افغانستان، به عنوان مجری اصلی، مسئول است‌ که ‌با رعایت تعهدات ملی و بین‌المللی‌اش، تمامی شهروندان را برای برخورداری از حقوق‌شان توانمند کند و زمینۀ احقاق حقوق زنان را فراهم آورد. با توجه به اینکه نفس تلاش‌ها در برقراری صلح و امنیت با مشارکت فعال زنان دارای اهمیتی بالاتر‌ است، از حکومت افغانستان انتظار می‌رود که بیشتر از پیش برای اجرای برنامۀ عمل ملی 1325 تلاش کند. برنامۀ عمل ملی 1325 با چهار رکن اساسی سهم‌گیری، حمایت، پیش‌گیری، رفاه و بهبود طراحی شده‌است.

به‌طور مشخص، حکومت می‌تواند موارد ذیل را به عهده گیرد:

  • تقویت حضور سیاسی و معنادار زنان با افزایش نقش آنان در میز مذاکرات؛ زنان نباید فقط به حیث مذاکره‌کننده حضور داشته باشند، بلکه باید به عنوان میانجی و امضا‌کننده نیز نقش داشته باشند.
  •  افزایش حضور زنان در میز مذاکرات از 9% به دست‌کم 30%.
  • موافقت و مذاکره بر آن مفاد موافقتنامه صلح که به لحاظ جنسیتی حساس‌اند. برای مثال، مفاد مربوط به فرصت‌های آموزش یا اشتغال، مشخصاً برای زنان و دختران محروم؛ تأمین‌ حقوق زنان قربانی جنگ؛ حمایت از زنان در برابر خشونت مبتنی بر جنسیت و دیگر انواع خشونت؛ دسترسی به عدالت جنسیتی؛ برنامه‌های بازتوانایی مرتبط به جنسیت، مانند حمایت روانی‌ـ‌اجتماعی و توان‌بخشی؛ فراهم‌کردن فضایی امن برای حضور زنان در سیاست، نیروهای پولیس و امنیتی، اقدامات مدنی و غیره.
  • توجه ویژه به زنان و دختران محروم، مانند زنان همسرازدست‌داده در جنگ، بیجاشدگان داخلی‌ و افراد دارای معلولیت‌. به‌رغم مفاد برنامۀ عمل ملی 1325، اقدامات ناچیزی در این مورد اِعمال شده‌است. وزارت امور زنان در همکاری با جامعۀ مدنی در سال 2019 برنامۀ عمل و پالیسی‌ای را برای زنان متأثر از جنگ و یا حالات اضطرار تدوین کرد.‌ حکومت باید درباره اجرای فعالانه این برنامۀ عمل و پالیسی اطمینان دهد.
  • در چهارچوب برنامۀ عمل ملی 1325 و حمایت جامعۀ جهانی، برنامه‌هایی طراحی شوند تا پلی میان کمک‌های بشردوستانه و پروژه‌های انکشافی ایجاد شود. با اینکه در ‌وضعیت‌های اضطرار کمک‌های بشردوستانه ضروری است، همکاری انکشافی راه‌حل‌هایی پایدار برای مشکلات ساختاری ارائه می‌کند. از آن جمله باید وضعیت زندگی زنان بهتر و فرصت‌های بهبودپذیری آن‌ ‌بیشتر شو‌د.

 

ب) به گروه طالبان

  • احترام به حقوق زنان و حفظ تمامی آن‌ها به‌گونه‌ای که در قانون اساسی افغانستان تصریح شده‌است، از جمله مفاد مادۀ 22 که تأکید می‌کند (تمام زنان و مردان «در برابر قانون حقوق و وجایب ‌مساوی دارند»)، مادۀ 23 در مورد حق زندگی، مادۀ 44 در مورد حق زنان به آموزش، و مادۀ 48 در مورد حق کار تمام شهروندان.
  • توقف فوری کشتار و محاکمۀ زنان در محاکم صحرایی.
  • حمایت از حقوق دختران به تحصیلات ابتدایی، متوسطه و عالی (دانشگاه) و اجازه‌دادن به آموزش زنان از طریق برنامه‌های سوادآموزی و سایر ابتکارات اجتماعی (به سطح محل‌) برای آموزش آنان.
  • با رعایت قواعد‌ بین‌الملل بشردوستانه‌، هر نوع حمله بر تأسیسات و کارکنان مکاتب را ممنوع اعلام کند و اطمینان دهد که جنگجویان آن‌ هرگز از مکاتب برای اهداف نظامی استفاده نخواهند کرد.
  • انجام تمام اقدامات لازم برای اطمینان از اینکه کارکنان صحی خانم می‌توانند با ‌آسودگی خاطر و بدون اعضای‌ مرد‌ خانواده به خارج از مراکز صحی سفر کنند تا به زنان محروم در اردوگاه‌‌های بیجاشدگان داخلی، زنان همسرازدستداده در جنگ، یا کسانی که به مراکز صحی دسترسی ندارند، رسیدگی کنند. هم‌چنین، فراهم‌کردن دسترسی زنان به خدمات صحی در مناطق تحت تسلط این گروه.
  • تسهیل سازوکاری ارزیابی‌کنندۀ مستقل و خارجی ‌برای ارزیابی دسترسی زنان به حقوق‌شان، مشخصاً دسترسی زنان به حق آموزش، حق کار‌ و حق مشارکت سیاسی.
  • تأمین امنیت برای زنانی که تصمیم به انتخاب‌کردن یا انتخاب‌شدن ‌دارند و حمایت از آن‌ها، نیز تضمین مشارکت سیاسی زنان در تمامی سطوح.

 

ج) به نهادهای جامعۀ مدنی

سازوکاری فراگیر برای صلح (‌هیئت مشاوران متخصص جنسیت‌ / ‌Specialized Gender Advisory Board‌‌) را ایجاد کند.

هیئت مشاوران متخصص جنسیت می‌تواند موارد زیر را به عهده بگیرد:

  • شبکۀ زنان افغان در چهارچوب برنامۀ عمل ملی 1325 کمیته‌های ولایتی صلح، نیز کمیته‌های مشورتی ولایتی را تأسیس کرده‌است که متشکل از بخش‌های متفاوت جامعه‌ و موظف به هماهنگی، آگاهی‌دهی‌ و دادخواهی برای مشارکت زنان ‌در روند صلح است. با تکیه بر این تجربه و مشوره با دیگر ذینفعان، شبکۀ زنان افغان می‌تواند نقشی فعال‌ در تأسیس «گروه کارشناسان حمایت جنسیتی» داشته باشد.
  • شرکت دست‌کم پنج زن که به شریعت و جایگاه زنان در اسلام آگاهی داشته باشند.
  • حضور متخصصان حقوق بشر و حقوق زنان در مذاکرات. 
  • ارائه‌ پیشنهادها و خواست‌های زنان و دختران‌ ‌از مناطق متفاوت کشور‌ در مذاکرات صلح و مذاکره در مورد اولویت‌های اصلی مربوط به حقوق زنان برای گنجاند‌ه‌شدن در توافقنامۀ نهایی.
  • دادخواهی برای درنظرگرفته‌شدن اقدامات حمایتی دربارۀ خشونت علیه زنان در مناطق متأثر از جنگ.
  • دادخواهی برای درنظرگرفته‌شدن اولویت‌های زنان و دختران محروم، مانند بیجاشدگان داخلی، افراد دارای معلولیت و زنان همسرازدست‌داده در جنگ.
  • ایجاد خط ارتباطی با زنان صلح‌ساز در سراسر جهان، به‌ویژه ‌زنان در جهان اسلام.

 

د) به جامعۀ بین‌المللی

حضور جامعۀ بین‌المللی عامل اساسی ‌حمایت از حقوق زنان در افغانستان بوده‌است و ‌اهمیتی چشم‌گیر ‌دارد. برای افزایش بیشتر تأثیر پشتیبانی مداوم جامعۀ بین‌الملل در این برهۀ مهم‌، موارد زیر را توصیه می‌کنیم:

  • با توجه به تأکید اتحادیۀ اروپا در مورد نقش زنان در روند صلح، باید برای وصل‌شدن زنان در جامعۀ مدنی افغانستان با زنان صلح‌ساز در سطح جهان، راهکاری ‌ایجاد شود.
  • اِعمال فشار مستمر بر طرف‌های مذاکره‌کننده برای اطمینان‌یافتن از شمولیت حقوق زنان و حمایت مالی و فنی از «گروه کارشناسان حمایت جنسیتی».
  • با توجه به اینکه جامعۀ بین‌المللی مسئولیت حفاظت از معاهدات اصلی حقوق بشر را بر عهده دارد، باید فراتر از ‌محکوم‌کردنِ صرفْ عمل کند و اصل مسئولیت حفاظت، مشخصاً رکن دوم آن را به عنوان بخشی از دستورکار پیش‌گیری رعایت کند  و از دولت افغانستان در زمینۀ حفاظت از افراد ملکی حمایت کند.
  • اجرای چهارچوب رویکرد مبتنی بر حقوق بشر با تحولات مربوط به حقوق زنان؛ به این معنا که اصول اساسی حقوق بشر به‌حیث سازوکارهای محافظتی در پروژه‌های انکشافی، نیز ‌بخشی از برنامه‌های جذب کمک‌های مشروط خواهد بود. درج معیارها و شاخص‌های حقوق بشری بیشر در تخصیص بودجۀ دولتی.
  • افزایش کمک‌های مالی به سازمان‌هایی که برنامه‌های ظرفیت‌سازی زنان صلح‌ساز برای مذاکره‌، اطلاع‌رسانی‌ و اثرگذاری بر تصمیمات را برگزار می‌کنند.

 


بازنشر این مطلب