کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان

گزارش در مورد وضعیت بازگشت کنندگان در افغانستان

 

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان اخیرا در رابطه به وضعیت بازگشت کنندگان یک گزارش تحقیقی انجام داده است. این گزارش به صورت عموم وضعیت بازگشت کنندگان و دسترسی آنان را به حقوق بشری شان مورد بررسی قرار داده است.

داکتر سیماسمر رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان بیان کرد که دولت توجه اساسی به بازگشت کنندگان نکرده و بخش عمده از بازگشت کنندگان از نداشتن مسکن و عدم دسترسی به کار رنج می برند.

وی همچنین خواهان توجه اساسی دولت در مرزها شده و افزود که آنعده مهاجرینی که به صورت اجباری از کشورهای ایران و پاکستان اخراج می شوند، با مشکلات متعددی مواجه اند. وی افزود: « نظارت های مستقیم کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان از مرزهای اسلام قلعه ولایت هرات و مرز زرنج ولایت نیمروز نشان می دهد که رد مرز شدگان حقوق بشری شان در موارد مختلفی از سوی موظفین امنیتی ایران در هنگام اخراج نقض شده است.»

جزئیات یافته های گزارش به صورت خلاصه قرار ذیل است:

• نظارت مرزی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان نشان می‏دهد که در سال 1393 به تعداد 216.923 نفر از کشور ایران به صورت اجباری اخراج شده اند. مجموع رد مرز شده گان از کشورایران که از طریق مرزهای اسلام قلعه هرات و زرنج نیمروز طی 4 ماه اول 1394 صورت گرفته به تعداد 68261 تن می‏رسد.
• مهاجرینی که  به صورت اجباری اخراج می‏شوند که با وضعیت ناگوار و سرنوشت تلخ مواجه می‏شوند. کمیسیون مستقل حقوق بشر نظر به اهمیت موضوع، از طریق پرسش نامه با 2006 تن از رد مرز شده گان در مرز‏های ‏اسلام قلعه و زرنج مصاحبه نموده که راجع به وضعیت عمومی آنان اطلاعات تهیه شده است.  یافته‏های ‏این گزارش نشان می‏دهد که حدود 24 درصد رد مرز شده گان از شهر زاهدان بازداشت شده اند. 12 درصد از کرمان و 9 درصد از بندر عباس 7 درصد از یزد، 6 درصد از شیراز و حدود چهل درصد دیگر از سایر شهرها  مورد بازداشت قرار گرفته اند.
• اخراج اطفال بدون سرپرست و خانواده یکی از نگرانی های عمده برای کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان است. براساس اطلاعات کمیسیون تنها در سال 1393 خورشیدی 1.772 طفل افغان از ایران اخراج شده که 55 درصد آنها گفته اند که فامیل شان همراه شان نبوده است. این دسته افراد، یا به صورت تنهایی در ایران بوده است و یا فامیل شان در ایران مانده و خودش رد مرز شده است. اخراج کودکان بدون خانواده، آنها را در معرض خطرات جدی قرار می دهد.
• از مجموع مصاحبه شوندگان حدود 22 درصد شان گفته اند که قبل از اخراج برای شان آگاهی داده شده است. اما 78 درصد دیگر شان گفته اند که قبل از اخراج هیچگونه آگاهی را دریافت نکرده اند. افغان‏هایی ‏که از کشور ایران اخراج شده اند، با بیشتر آنان برخورد‏های ‏نادرست و غیر بشری صورت گرفته است. حقوق بشری اخراج شده گان از سوی موظفین امنیتی ایران در موارد متعددی نقض شده و آنان در وضعیت بدی قرار داشته اند.
• حدود 99 درصد از مصاحبه شوندگان در این تحقیق گفته اند که در هنگام اخراج از ایران، از نیروی زور استفاده شده است. بیش از 90 درصد کسانی که در توقیفگاه برده شده اند گفته اند که توقیفگاه امکانات و شرایط لازم را نداشته و در آنجا در وضعیت بدی به سربرده اند. ازدحام، کثیف بودن اتاق ها، بدرفتاری موظفین توقیفگاه، تاریکی و نبود آب و نان کافی از جمله مواردی است که مصاحبه شوندگان از آن یاد کرده اند.  همچنین حدود 30 درصد از مصاحبه شده گان گفته اند که در توقیفگاه خود شان و یا فامیل شان مجازات شده اند. لت و کوب، کار اجباری، توهین و دشنام از موارد عمده است که از آن یاد شده است.
• حدود 25 درصد مصاحبه شوند گان گفته اند که اموال و وسایل شان در ایران جا مانده است. وسایل خانه، پول پیش پرداخت اجاره ای، باقی ماندن معاش بالای کارفرما، قرضه‏ها ‏و حسابات شخصی از مواردی است که این افراد از آن یاد کرده اند.
• بررسی های گزارش نشان می دهد که اکثریت کمک ها به بازگشت کنندگان ‏به صورت مقطعی و کوتاه مدت بوده است. چنین کمک‏هایی ‏نمی‏تواند مشکلات بازگشت‏کنندگان را به صورت بنیادی حل نماید. حدود 77 درصد از بازگشت‏کنندگان در افغانستان، امنیت شغلی ندارند. این امر سبب مهاجرت مجدد بازگشت کنندگان شده است.
• از مجموع  62 شهرک که در 29 ولایت کشور، به بازگشت کنندگان اختصاص داده شده تنها 29 شهرک آن تا حدودی قابل استفاده است که تعدادی کمی از بازگشت کنندگان در آن زندگی می کنند. پروژه شهرکهای مهاجرین در کابل و ولایت‌ها مشکلات زیادی دارند. نبود زمین کافی، دوری زمین‌ها از شهرها و فقدان خدمات اساسی در شهرکها؛  از مشکلات عمده در قسمت دسترسی بازگشت کنندگان به مسکن است. همچنین بازگشت کنندگان در بسیاری موارد به آب صحی آشامیدنی و خدمات درست صحی دسترسی ندارند.
• توجه به مسایل آموزش و پرورش اطفال بازگشت کننده از مسایل مهم است. برخی بازگشت کنندگان به زبان های خارجی درس خوانده اند و در زمان بازگشت در کشور در قسمت زبان آموزش با مشکل مواجه بوده اند که دولت در این زمینه توجه اساسی نکرده است.
• بیشتر بازگشت کنندگان به سوی شهرها رجوع می کنند و در مناطق شهری مسکن گزین می شوند.  موضوع کار و اشتغال، فرهنگ شهر نشینی و امنیت از دلایل اصلی تمایل بازگشت‏کنندگان در مناطق شهری شناخته شده است.
• در این گزارش، نبود اشتغال، افزایش نا امنی، نا امیدی نسبت به آینده و  فساد اداری از  دلایل مهم موج تازه از مهاجرت و عدم تمایل به بازگشت شناخته شده است.
• بررسی ها  نشان می‏دهد که از سال 2002 الی 2014  حدود 5.8 میلیون مهاجر افغان، به کشور بازگشته اند. میزان بازگشت تا سال 2009 رقم بلند داشته است، اما پس از سال 2009 درارقام بازگشت‏کنندگان در مقایسه به سالهای قبل کاهش قابل ملاحظه دیده می‏شود.
• در 9 ماه نخست سال 2015 حدود12967 افغان از پاکستان رد مرز گردیده که  9922 آن از مرز تورخم و 3045 شان از مرز سپین بولدک ولایت قندهار رد مرز شده اند. ایجاد محدودیت کاری، لغو اجاره و قرار دادها از سوی شرکت های پاکستانی به صورت غیر قانونی، آزار و اذیت توسط موظفین امنیتی از جمله مواردی بوده است که بازگشت کنندگان از پاکستان از آن سخن گفته اند.
• در سال 1393 در مجموع حدود 4025  نفر از ایران به صورت اختیاری بازگشت نموده اند. اما میزان بازگشت داوطلبانه از ایران در سال 1394 کاهش کم سابقه  داشته است.  در 9 ماه اول سال 2015  میلادی  حدود 2484 مهاجر از ایران بازگشت نموده اند که در مقایسه با 9 ماه نخست سال 2014 حدود 34 درصد کاهش داشته است.
• در سال 1393 به تعداد 1441 نفر به صورت داوطلبانه از سایر کشورها بازگشت نموده اند.  بیشتر این بازگشت‏کنندگان از کشورهای یونان، بلغاریا، اندونیزی و ناروی اند. میزان بازگشت داوطلبانه از سایر کشورها، در 5 ماه اول سال 1394 در مقایسه با 5 ماه اول سال 1393  حدود 44 درصد کاهش را نشان می‏دهد.
• در شش ماه اخیر سال 1393 به تعداد 7290 مهاجر افغان از سایر کشورها اخراج شده اند. بیشترین این اخراج شدگان از کشور عربستان بوده اند.

پیشنهادات:

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در مورد وضعیت بازگشت‏کنندگان، پیشنهادات ذیل را به دولت افغانستان ارایه می‏کند.

1. از دولت افغانستان تقاضا می شود تا پالیسی خاصی را برای بازگشت با کرامت  و باعزت مهاجرین افغان و ادغام مجدد آنها در افغانستان طرح و تطبیق نماید. برای این امر بودجه کافی را اختصاص داده و از بازگشت‏کنندگان از طریق ارائه خدمات و به ویژه اشتغال آنها که یکی از مهمترین نیازهای آنها است، حمایت نماید.
2.  یافته‏های ‏کمیسیون نشان می‏دهد که وضعیت رد مرزشدگان در مرز‏ها ‏به بدترین حالت قرار دارد. حکومت باید به رد مرز شدگان در مرزها به صورت جدی توجه و آنان را مورد حمایت قرار دهد.
3.  از دولت افغانستان تقاضا می شود تا خدمات اساسی چون سرپناه، آموزش و پرورش، خدمات صحی، Sanitation (بهداشت و سیستم تخلیه فاضلاب)، آب آشامیدنی صحی را در شهرک های عودت کنندگان فراهم نماید. زنان، کودکان و افراد دارای معلولیت را به دلیل آسیب پذیری آنها، مورد توجه ویژه ای قرار دهد.
4. دولت افغانستان باید از طریق دستگاه دیپلوماسی با دولت های ایران و پاکستان زمینه های برگشت داوطلبانه و با کرامت مهاجرین افغان را فراهم نماید و این دولت ها را وادار سازد تا هنگام اخراج مهاجرین افغان، با آنها برخورد انسانی نموده و از بدرفتاری با آنها جلوگیری نماید.
5. دولت افغانستان باید دولت ایران را ترغیب نماید تا به هیچ صورت کودکان افغان را بدون سرپرست و خانواده شان، اخراج ننماید. دولت افغانستان باید از طریق گفتگوهای دیپلوماتیک با دولت های یونان و ایتالیا به وضعیت پناهجویان افغان در این کشورها رسیدگی نموده و از حقوق بشری آنها حمایت نماید.   
6.  دولت افغانستان با کشورهای میزبان به ویژه با پاکستان و ایران دیپلماسی روشن را برای جلوگیری از اخراج اجباری ایجاد نماید. همچنین جهت تأمین حقوق شهروندی مهاجرین در کشورهای میزبان از طریق نمایندگی های سیاسی تلاش کند.

 

یادداشت:

برای دسترسی به گزارش کامل وضعیت برگشت کنندگان از وبسایت کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان دیدن نمایید.

آدرس وبسایت: www.aihrc.org.af

برای معلومات بیشتر در مورد این گزارش به این شماره ها در تماس شوید: 0790690090 و 0793351321