مکتوب به ایالات متحده امریکا، طالبان و جمهوری اسلامی افغانستان
مکتوب به ایالات متحده امریکا، طالبان و جمهوری اسلامی افغانستان
خبرها درباره تبادله زندانیان میان دولت جمهوری اسلامی افغانستان و طالبان سبب نگرانی مردم و پرسشبرانگیز شده است. با اینکه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان به طور منظم از زندانها بازدید میکند، فهرست نام این پنج هزار زندانی طالب به کمیسیون داده نشده است. در ضمن، فهرست نام زندانیانی که نزد طالباناند نیز در دسترس کمیسیون قرار داده نشده است.
بنابراین یکم، تمامی شهروندان حق دارند درباره روند صلح، به شمول رهایی زندانیان، آگاهی داشته باشند و دوم، این پرسشها درباره سه مسأله مطرح است: نخست، دسترسی قربانیان به عدالت؛ دوم، طی مراحل قانونی زندانیان؛ و سوم، تأیید هویت زندانیان، نظارت و برنامههای پس از آزادی.
- قربانیان
- در میان زندانیان طالب کسانی هستند که جرایم متعددی مرتکب شدهاند. شمار زیادی از این جرایم افراد ملکی را هدف قرار دادهاند. این قربانیان چطور به عدالت خواهند رسید؟
- چه سازوکارها و روندهای مشخصی، اکنون و در آینده، امکان دسترسی قربانیان این زندانیان را به عدالت فراهم خواهد کرد؟ این موارد چطور در سازوکارهای وسیعتری قرار خواهند گرفت؟ (سازوکارهای اطمینانبخشی که در بر دارنده یک نقشه راه برای رسیدن میلیونها قربانی افغان به عدالت باشد.)
- آیا خانوادههای قربانیان از زندانی مشخصی شکایت ثبت کردهاند؟ در این صورت، چه سازوکارها و روندهای مشخصی به قربانیان امکان دسترسی به «حق العبد»شان را فراهم خواهد کرد؟
- روند قانونی
2.1. زندانیان طالب:
- آیا زندانیان مراحل قانونیشان را طی کردهاند؟
- در صورتی که مراحل قانونی طی شده باشد، چه تعداد از زندانیان دوره حبسشان را کامل کردهاند؟
- زندانیان به دلیل کدام دسته از جرایم یا جرایم منتسب زندانی شدهاند؟ چه تعداد از این جرایم یا جرایم منتسب متهم به جرایم تروریستیاند؟
- آیا این زندانیان مشکوک به نوع خاصی از اِعمال خشونت یا حملهاند؟ چه تعداد از این اَعمال خشونتآمیز یا حملات، نظامیان را هدف قرار داده است و چه تعداد افراد ملکی را؟
- آیا این زندانیان متهم به جرایم ضد بشری یا جنایت جنگیاند؟
- چه تعداد از این زندانیان شهروندان افغانستاناند؟ چه تعداد از آنان بینالمللیاند؟ در صورتی که اتباع کشور نیستند، پس اتباع چه کشورهاییاند؟ آیا این زندانیان خارجی، با طی مراحل قانونی مناسب به کشور متبوعشان برگردانده خواهند شد؟
- در صورت موجودیت، چه تعداد از این زندانیان هنگام بازداشت شدن کودک بودهاند، یا هنوز هم کودکاند؟
- در کل، چه تعداد زندانی طالب در قید دولت افغانستان است؟
2.2. زندانیان در قید طالبان:
- آیا تمامی این زندانیان از نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستاناند؟ اگر نه، چه تعداد آنان ملکی، مقامات دولتی یا دیگر موارداند؟
- در صورت موجودیت، چه تعداد از این زندانیان کودکاناند؟
- آیا کدام نهادی مستقل اجازه بازدید از این زندانیان را داشته است؟
- آیا این زندانیان به مراقبتهای صحی و تغذیه کافی دسترسی دارند؟ آیا زندانیان میتوانند با خانوادههایشان تماس بگیرند؟
- در کل، چه تعداد زندانی در قید طالبان است؟
- رهایی
3.1. شناسایی
- روند شناسایی زندانیان برای اطمینان یافتن از هویت آنان چگونه است؟ چه کسی مسئول این روند خواهد بود؟
3.2. نظارت
- بر زندانیان، پس از رهایی، چگونه نظارت خواهد شد تا درباره تخطی نکردن آنان از مفاد موافقتنامه آمریکا و طالبان برای آوردن صلح در افغانستان، اطمینان حاصل شود؟
3.3. مراقبت
- زندانیان، پس از رهایی، به کجا خواهند رفت؟ آنان تحت مراقبت چه کسانی رها میشوند؟
- چه موازینی برای اطمینان یافتن از مراقبت مستمر و توانایی زندانیان برای امرار معاش و زندگی در جامعه، پس از آزادی، وجود دارد؟
- در صورتی که این زندانیان هنگام حبس کشیدن مورد سوء استفاده قرار گرفته باشند (به شمول شکنجه)، چه تضمینی برای دسترسی آنان به عدالت وجود دارد؟
پرسشهای مطرحشده به تمامی شهروندان کشور و جامعه مدنی امکان تأمل و دسترسی به اطلاعات اساسی را درباره رهایی زندانیان میدهد. دسترسی به اطلاعات برای مشروعیت روند و همچنین صلح پایدار بسیار مهم است. ما از طرفهای درگیر میخواهیم که در نخستین فرصت به این پرسشها پاسخ دهند.
کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان
۱۳ حوت 1398