مقدمه:

خشونت‌های جنسیتی ‌یا خشونت با زنان از معضلات جدی حقوق بشر در افغانستان است که به اشکال و انواع متفاوتی مانند خشونت‌های جنسی، اقتصادی، لفظی‌ و روانی با زنان اعمال می‌شود. با وجود کوشش‌های بی‌وقفه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان و سایر نهاد‌های فعال در بیش از یک‌و‌نیم‌دهه، خشونت با زنان هم‌چنین از میان زنان قربانی می‌شود.

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان از طریق دفترهای ساحوی و ولایتی خویش، به صورت دوامدار شکایات مبنی بر خشونت با زنان را ثبت‌ و مستند و بر روند رسیدگی به این قضایا در نهاد‌های عدلی و قضایی کشور نظارت می‌کنند. یافته‌های کمیسیون مستقل حقوق بشر در این گزارش نشان‌دهنده ‌تداوم‌ افزایش خشونت با زنان در ساحات تحت پوشش کاری این نهاد است که در ادامه ‌شرح داده می‌شود‌.

چنان‌که یادآوری شد‌، در جریان هفت ماه سال 1398هـ.ش.، در حدود 2 هزار و 762 مورد خشونت با زنان در دفاتر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان به ثبت رسیده است. اما در هفت ماه سال 1397 در حدود 2 هزار و 536 مورد خشونت با زنان در دفاتر کمیسیون به ثبت رسیده بود. مقایسه آمار این دو سال نشان می‌دهد که خشونت با زنان در هفت ماه سال 1398 نسبت به هفت ماه سال 1397، در حدود 8.2 درصد افزایش یافته است.

انواع خشونت با زنان

از مجموع آمار خشونت با زنان که در هفت ماه سال 1398 به ثبت رسیده است، یک هزار  و 41 مورد آن خشونت روانی و کلامی است. این رقم در هفت ماه سال 1397 در حدود 900 رقم ثبت شده بود. یعنی موارد خشونت روانی در سال 1398 در حدود 141 مورد افزایش را نشان می‌دهد. 861 ‌مورد دیگر خشونت فزیکی است که در هفت ماه سال 1398 به ثبت رسیده است،  در حالی که در هفت ماه سال 1397 در حدود 820 مورد ثبت شده بود. مقایسه این دو رقم، نشان‌دهنده 41 مورد افزایش در هفت ماه سال 1398 است. خشونت اقتصادی در هفت ماه سال 1398، به 485 ‌مورد رسیده و در سال 1397 در حدود 377 مورد بوده است. مقایسه این دو رقم نیز نشان از افزایش 108 مورد است. 123 مورد دیگر خشونت جنسی است‌ که در هفت ماه 1398 ثبت شده است اما این رقم در هفت ماه سال 1397 در حدود 128 مورد بود؛ ‌مقایسه این دو رقم نشان از 5 مورد کاهش در سال 1398 است. رقم 252 سایر موارد خشونت‌هایی است که در هفت ماه سال 1398 به ثبت رسیده است و سایر موارد خشونت در سال 1397، در حدود 311 مورد بوده است.

1- خشونت فزیکی:

گسترده‌ترین و رایج‌ترین نوع خشونت با زنان، خشونت فزیکی و جسمی، به‌ویژه لت‌و‌کوب است. در سال 1398 از مجموع 861 مورد خشونت فزیکی،  درحدود 744 مورد آن  لت‌و‌کوب است که در دفاتر کمیسیون به ثبت رسیده است. این رقم، 26 درصد کل موارد خشونت با زنان را تشکیل می‌دهد. این رقم در هفت ماه سال 1397 در حدود 820 مورد ثبت شده بود که نسبت به سال قبل،‌ 41 مورد افزایش را نشان می‌دهد. 30 مورد قتل‌، 71 مورد جراحت، 7 مورد آتش زدن، 8 مورد کار اجباری، یک مورد قطع اعضای بدن نیز از جمله موارد خشونت با زنان است که در بانک اطلاعات کمیسیون حقوق بشر ثبت شده است.

2- خشونت  جنسی:

خشونت جنسی ‌از مشکلات جدی زنان در افغانستان است. زنان و دختران زیادی هر‌ساله قربانی این جنایت می‌شوند و خشونت جنسی از تابوها در جامعه افغانستان است و برای کتمان آن تلاش می‌شود. به همین دلیل بسیاری از موارد خشونت جنسی گزارش داده نمی‌شود. با این حال در هفت ماه سال 1398 در حدود 123 مورد خشونت جنسی با زنان در دفاتر ساحوی و ولایتی کمیسیون به ثبت رسیده است. این رقم بیشتر از 4 درصد کل موارد خشونت با زنان را، که در بانک اطلاعات کمیسیون به ثبت رسیده، تشکیل می‌دهد. در عین حال این رقم در سال 1397 در حدود 128 مورد ثبت شده بود که بیشتر از 5 درصد موارد خشونت را تشکیل می‌داد و مقایسه این دو مورد، ‌کاهش یک‌درصدی را نشان می‌دهد.

خشونت جنسی با شیوه‌هایی متفاوت صورت می‌شود؛ مانند تجاوز جنسی، روابط نامعمول جنسی،  توهین و تحقیر جنسی، سقط جنین اجباری و دیگر ‌موارد. از میان تمام آمار خشونت جنسی، تجاوز جنسی که شنیع‌ترین نوع خشونت جنسی است در حدود 24 مورد، رابطه نا‌مشروع شوهر با دیگران نیز در حدود 24 مورد، آزار و اذیت جنسی در حدود 30 مورد، سقط جنین اجباری در حدود 7 مورد، اجبار به روابط زن و شوهر‌داری در حدود 15 مورد و در حدود 23 موارد شامل اجبار به فحشا و لواط است که در بانک اطلاعات کمیسیون به ثبت رسیده است.

3- خشونت اقتصادی:

خشونت اقتصادی، نوعی دیگر از خشونت با زنان است. این خشونت نیز به گونه‌های متفاوت انجام می‌شود. در جریان هفت ماه سال 1398 در حدود 485 مورد خشونت اقتصادی در دفاتر کمیسیون به ثیت رسیده است که 17.6 درصد کل موارد خشونت اقتصادی را تشکیل می‌دهد. در سال گذشته این رقم به 377 مورد رسیده بود ‌که 14.9 درصد کل موارد خشونت اقتصادی را تشکیل می‌داد. مقایسه این دو رقم نشان می‌دهد که خشونت اقتصادی در سال 2019 نسبت به سال 2018 در حدود 2.7 درصد افزایش را نشان می‌دهد.

از مجموع خشونت‌های اقتصادی، 422 مورد آن ‌دسترسی نداشتن زنان به نفقه، 10 مورد ممانعت از حق کار، 8 مورد انکار از حق میراث، 23 مورد عدم تصرف در اموال شخصی، نیز در 22 مورد از ندادن حق مهریه شکایت داشته است.

4- خشونت کلامی و روانی:

خشونت‌های زبانی و کلامی از موارد شایع خشونت با زنان است که ‌در داخل خانواده، نیز در محلات عامه به صورت آزار و اذیت خیابانی به وقوع می‌پیوندد. این خشونت‌ها نیز پیامدی منفی و زیانبار برای روح و روان زنان دارد.

بانک اطلاعات کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان نشان می‌دهد که در هفت ماه سال 1398 در حدود هزار و 41 مورد خشونت کلامی و روانی با زنان به وقوع پیوسته است. این رقم 37.7 درصد کل موارد خشونت با زنان را تشکیل می‌دهد.

از مجموع موارد خشونت کلامی و روانی با زنان در موعد یادشده، 601 مورد تمسخر و استهزا‌، 79 مورد اتهام، 153 مورد اخراج زنان از منزل، 52 مورد انزوای اجباری، 126 مورد تهدید به قتل، 14 مورد توهین به دلیل نداشتن طفل، 9 مورد توهین به دلیل نداشتن طفل مذکر و ‌باقی موارد را خشونت‌هایی مانند توهین به دلیل معلولیت و سوء شکل تشکیل می‌دهد.

5- سایر موارد خشونت:

خشونت با زنان، تنها موارد یادشده نیست. آمار ثبت‌شده خشونت در بانک اطلاعات کمیسیون نشان می‌دهد که افزون بر آمار یادشده در حدود 252 مورد نیز به ثبت رسیده است که شامل خشونت‌هایی مانند اخراج از منزل، ازدواج‌های اجباری، ازدواج‌های زود‌هنگام، ممانعت از حق انتخاب همسر را تشکیل می‌دهد.

از مجموع آمار ثبت‌شده بالا، 37 مورد ازدواج اجباری‌، 7 مورد اجبار به استفاده از مواد مخدر، 30 مورد ‌دسترسی نداشتن به خدمات صحی، 24 مورد چند همسری، 31 مورد ممانعت از انتخاب همسر، 22 مورد ممانعت از حق تحصیل، 37 مورد ممانعت از دید و بازدید نزدیکان، 26 مورد نفی قرابت و ‌باقی موارد را خشونت‌هایی مانند ممانعت از فعالیت‌های سیاسی و مدنی تشکیل می‌دهد.

 

پیامد خشونت با زنان

خشونت با زنان، پیامدهای ناگوار اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را بر زندگی زنان افغانستان ‌همراه دارد. گزارش حاضر نشان می‌دهد که اعمال خشونت با زنان در 8.2 درصد مشکلات روانی و روحی، در 37.1 درصد بی‌سرنوشتی،  در 1.7 درصد  اقدام به خود‌سوزی، در یک درصد اقدام به خود‌کشی، در یک درصد‌ ترک تحصیل، در 6.5 درصد ترک منزل، در یک درصد ترک وظیفه، در 14.4 درصد تقاضای تفریق، در یک درصد حاملگی بر اثر تجاوز و باقی رقم یاشده را مواردی مانند رو آوردن به فحشا، ابتلا به امراض جنسی، معلولیت اعضای بدن و غیره‌ تشکیل می‌دهد.

محل وقوع خشونت

خشونت در درون خانواده‌ رایج‌ترین ‌نوع خشونت با زنان است. از مجموع آمار هفت‌ماهه سال ‌1398 یعنی‌ 2 هزار و 762 مورد، حدود 97.1 درصد در محیط خانه به وقوع پیوسته است. این رقم نشان می‌دهد که محیط خانه، نا‌امن‌ترین جای برای زنان در افغانستان به حساب می‌آید. باقی موارد در خیابان یا کوچه، محل كار یا اداره، شفاخانه، مكتب، دانشگاه، توقیف‌خانه و زندان‌ها اتفاق افتاده است.

علل و عوامل خشونت با زنان‌

خشونت با زنان، ناشی از عوامل متعددی است. بانک اطلاعات کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان نشان می‌دهد که مهم‌ترین عوامل خشونت با زنان عبارت‌اند از‌: موجودیت عرف و عنعنات نا‌پسند، نبود امنیت و ضعف در حاکمیت دولت در ولسوالی‌ها و ولایات دور‌دست، ‌برخورد قاطع نکردن با مجرمان و استمرار فرهنگ معافیت از مجازات، فساد اداری و سوء‌استفاده از موقف وظیفه‌‌ای، دخالت افراد متنفذ در امر رسیدگی به قضا‌،‌ دسترسی محدود زنان به عدالت (محاکم، سارنوالی‌های منع خشونت، توقیف‌خانه‌های زنانه و وکلای مدافع)، دفتر ثبت ازدواج و طلاق در نقاط دوردست،‌ بی‌سوادی و سطح پایین آگاهی‌ عامه، فقر و بی‌کاری، افزایش اعتیاد به مواد مخدر است که سبب استمرار خشونت‌های خانوادگی با زنان در کشور می‌شود.

اجرائات کمیسیون در مورد قضایای خشونت با زنان‌

کمیسیون مستقل حقوق بشر در قبال قضایای خشونت با زنان اجرائات مؤثر دارد. در هفت ماه سال 1398‌، از‌ مجموع 2 هزار و 762 مورد خشونت با زنان‌، 164 مورد از طریق میانجگری ‌یا مداخله قانونی حل شده است، 49 ‌مورد با مکتوب به خانه‌های امن معرفی شده است،420 قضیه به پولیس ‌اجاع شده است،530 قضیه به سارنوالی ‌اجاع شده و 263 ‌قضیه به محاکم ‌اجاع شده است. در 583  قضیه مشوره لازم حقوقی ارائه شده و به ریاست‌های حقوق در مرکز و ولایات کشور معرفی شده است، 50 ‌قضیه به مراکز صحی معرفی شده است، 227 قضیه با مکتوب به ارگان‌های دولتی مانند وزارت امور‌ زنان در مرکز، ریاست امور زنان در ولایایت و ریاست حقوق وزارت عدلیه معرفی شده است. اجرائات در خصوص ‌باقی موارد خشونت در  اقداماتی مانند مستند‌سازی، معرفی به انجمن مستقل وکلای مدافع و سایر ادارت بوده است.

اجرائات نهادهای عدلی و قضایی در قبال قضایای خشونت با زنان:

الف: پولیس:

از مجموع 420  مورد خشونت که به پولیس ‌اجاع شده است، به 270 ‌مورد رسیدگی صورت گرفته و به سارنوالی محول شده است. عامل150 ‌مورد‌ فرار است که تحت تعقیب و گرفتاری پلیس قرار دارد.

ب: سارنوالی:

از مجموع 530  قضیه که به سارنوالی‌های اختصاصی مبارزه با خشونت با زنان محول شده است، 110  قضیه آن از طریق مشوره لازم حقوقی حل شده است و  در 230 مورد، پروسه تحقیقات کامل و  محول به محاکم شده است. ‌باقی قضایا در حال رسیدگی است.

ج: محاکم:

هم‌چنین از 263 مورد خشونت که به محاکم افغانستان محول شده است، 160 ‌مورد به فیصله نهایی و قطعی محاکم رسیده است و 113 قضیه آن در حال رسیدگی است.

 

پیشنهادها:

با توجه به یافته‌های این گزارش‌، موارد زیر به عنوان راهکارهای مؤثر به منظور حل مشکل حقوقی زنان، کاهش موارد خشونت با آنها و ارتقای سطح آگاهی زنان ‌به حقوق‌شان، پیشنهاد می‌شود:

1. افزایش آگاهی مردم ‌به حقوق و امتیازات اجتماعی، به‌خصوص جایگاه و موقعیت حقوقی زنان در روابط خانوادگی و اجتماعی؛
2. ایجاد راهکارهای مؤثر برای مبارزه با حاکمیت عرف و سنت‌‌های نا‌پسندی که سبب استمرار فرهنگ مردسالار در کشور می‌‌شود؛
3. ایجاد فرصت‏‌ها و زمینه‌‏های شغلی به منظور تأمین زمینه‏‌های استقلال‌ مالی زنان؛
4. ایجاد فرصت‏‌های اداری در سطوح بر ادارات و نهادهای ملی به منظور سهیم کردن آنان در تصمیم‌‌گیری‏‌ها و سیاست‌‌گذاری‏‌های کلان ملی؛
5. استخدام کارمندان باتجربه و متخصص در سارنوالی اختصاصی مبارزه با خشونت با زنان، تقویت محکمه مبارزه با خشونت با زنان و گسترش این ساختار در ولایات دور‌دست کشور، هم‌‌چنین تقویت حضور زنان در صفوف نیروهای امنتی کشور؛
6. تعدیل قانون منع آزار و اذیت زنان و اطفال برای تعیین و تشخیص مصادیق آزار و اذیت و اینکه کدام موارد در حد تخلف اداری و مستوجب تطبیق مؤیده اداری و کدام مصادیق جزایی و مستوجب تطبیق مؤیده جزایی‌‌اند.
7. تعدیل قانون منع خشونت با زنان و کد جزا با هدف برداشت قید انصراف قربانی از دعوا؛
8. ایجاد سازوکار مؤثر نظارتی بر تطبیق قوانین در نظام عدلی و قضایی کشور به منظور مبارزه با فساد اداری در نهاد‌های عدلی و قضایی و تقویت اعتماد بین مردم و دولت؛
9. فراهم‌‌آوری تسهیلات لازم برای ثبت ‌ازدواج و طلاق در سراسر کشور و نظارت بر اجرای دقیق این امر؛ و

10. ایجاد خانه‌‌های امن بیشتر در نقاط دور‌دست کشور با هدف حمایت بهتر از آن دسته از قربانیان خشونت که زمینه برگشت‌‌شان به خانه‌‌های خود ممکن نیست.