وضعیت حقوق بشری بیجاشدگان داخلی

وضعیت حقوق بشری بیجاشدگان داخلی

اسد ۱۴۰۰

(خلاصه گزارش)

خلاصۀ گزارش

این تحقیق به‌منظور بررسی وضعیت حقوق بشری بیجا شدگان داخلی انجام‌یافته و تلاش گردیده تا علاوه بر ایجاد تصویر روشن از وضعیت بیجاشدگان داخلی و شناسایی چالش‌های حقوق بشری فراروی آنان، راهکار‌های مناسب و عملی نیز برای رفع چالش‌ها، پیشنهاد گردد.

معلومات این تحقیق به وسیله‌‌های پرسش‌نامه (مطالعات میدانی) و مطالعات کتابخانه‌ی به‌دست‌آمده است. در مطالعات میدانی 2903 تن از بیجا شدگان داخلی در 19 ولایت کشور[1] که محل اقامت فعلی بیجا شدگان بوده است به‌صورت تصادفی انتخاب و پرسش‌نامه تکمیل نموده‌اند. از میان ۲۹۰۳ پرسش‌شونده ۱۵۹۹ تن (۵۵.۱٪) آنان مرد و ۱۳۰۴ تن (۴۴.۹٪) دیگر زن بوده‌اند. این افراد از ۳۰ ولایت کشور[2] به ۱۹ ولایت یادشده بیجا شده بودند.

بررسی وضعیت

آمارهای به نشر رسیده از سوی وزارت دولت در امور حوادث نشان داده است که در دوسال اخیر حدود ۵ میلیون تن در سراسر کشور به دلیل ناامنی و خشونت‌های گروه‌های مخالف دولت بیجاشده‌اند. بر اساس این معلومات در شش ماه اخیر ۶۲ هزار و ۴۸۰ خانواده بیجاشده‌اند که ۳۲ هزار ۲۸۴ خانواده آن فقط در جریان یک ماه (۱۷ جوزا تا ۱۷ سرطان سال جاری) در ۲۵ ولایت کشور به دلیل افزایش جنگ و خشونت، بیجاشده‌اند[3].

این در حالی است که بر اساس معلومات ارایه شده از سوی وزارت امور مهاجرین و عودت کنندگان در سال ۱۳۹۴ به کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، آمار بیجا شدگان داخلی به ۱ میلیون و ۲۵۷ هزار و ۵۵۲ تن (1257552) شامل ۲۰۹ هزار و ۵۹۲ خانواده (209592) که اوسط هر خانواده ۶ تن در نظر گرفته‌شده بود، می‌رسید.[4]

مقایسه آمار سال ۱۳۹۴ و آمار که در سال جاری از سوی وزارت دولت در امور حوادث به نشر رسیده است نشان می‌دهد که تعداد بیجاشدگان ۷۴.۸٪  افزایش یافته است

همچنین نظارت کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان از وضعیت حقوق بشری بیجاشدگان در سال ۱۴۰۰ نشان داده است که ۱۵۸ هزار و ۳۹۲ خانواده در ۳ ماه اول سال ۱۴۰۰ و در ۲۶ ولایت کشور[5] به دلیل افزایش جنگ و ناامنی بیجاشده‌اند. در صورت که میانگین خانواده ۶ تن در نظر گرفته شود، گردد تعداد بیجاشدگان داخلی تنها در سه ماه اول سال جاری به ۹۵۰ هزار و ۳۵۲ تن خواهد رسید. ولایت ننگرهار با ۲۲۷۹۰ خانواده بیجاشده در اول و ارزگان با ۱۰۰ خانواده بیجاشده در آخر جدول قرار دارند.

عوامل بیجا شدگی داخلی

یافته‌های این تحقیق نشان داده است که از میان 2903 پرسش‌شونده 1977 تن (۶۸.۱٪) جنگ و خشونت‌های مسلحانه، 347 تن (12%) تهدیدهای ناشی از رفتار‌ مخالفان مسلح دولت با مردم محل، 212 تن (۷.۳٪) نبود کار و زمینه درآمد، 152 تن (۵.۲٪) فقر، 69 تن (۲.۴٪) نبود مکتب و شفاخانه به علت تسلط مخالفان مسلح دولت بر منطقه، 58 تن (2%) مشکلات ناشی از حوادث طبیعی، 44 تن (۱.۵٪) خصومت‌های شخصی، ۳۲ تن (۱.۱٪) کمبود امکانات آموزشی در منطقه را عامل بیجا شدگی داخلی خود گفته‌اند. از این میان پاسخ 12 تن (۰.۴٪) در پرسشنامه روشن نگردیده است.

مدت بیجا شدگی

بر اساس یافته‌های این تحقیق از میان 2903 پرسش‌شونده 281 تن (۹.۷٪) آنان تأیید نموده‌اند که بیشتر از پنج سال را در حالت بیجا شدگی بسر برده‌اند. همچنین این معلومات نشان می‌دهد که 118 تن (۴.۱٪) کمتر از پنج سال، 238 تن (۸.۲٪) کمتر از چهار سال، 35۳ تن (۱۲.۲٪) کمتر از سه سال، 497 تن (۱۷.۱٪) کمتر از دو سال، ۴۴۹ تن (۱۵.۵٪) کمتر از یک سال، 949 تن (۳۲.۷٪) کمتر از شش ماه را در حالت بیجا شدگی بسر برده‌اند. ۱۸ تن (۰.۶٪) باقی‌مانده به این پرسش پاسخ نداده‌اند

صدمات وارده بر بیجا شدگان در محل اصلی زندگی آنان

یافته‌های این تحقیق همچنین نشان داده است که 2475 تن (۸۵.۳٪) از کسانی که پرسش‌نامه تکمیل نموده‌ گفته‌اند که در محل اصلی زندگی خود قبل از این‌که بیجا شوند صدماتی را متحمل گردیده‌اند؛ اما 428 تن (۱۴.۷٪) دیگر تأیید نموده‌اند که قبل از بیجا شدن، به‌غیراز مجبور شدن به ترک محل زندگی خود، صدمۀ دیگری را متحمل نگردیده‌اند.

از میان کسانی که قبل از بیجا شدن و در محل اصلی زندگی خود صدمه‌دیده‌اند، 543 تن (۲۱.۹٪) تأیید نموده‌اند که عضو یا اعضای خانواده خود را ازدست‌داده‌اند، 316 تن (۱۲.۸٪) گفته‌اند که عضو یا اعضای خانوادۀ آنان زخمی گردیده‌اند، 849 تن (۳۴.۳٪) گفته‌اند که خانه‌های خود را ازدست‌داده‌اند، 344 تن (۱۳.۹٪) گفته‌اند که محصولات زراعتی خود را ازدست‌داده‌اند، 274 تن (۱۱.۱٪) تأیید نموده‌اند که کار و شغل خود را ازدست‌داده‌اند، 63 تن (۲.۵٪) گفته‌اند که فرزندانشان از حق آموزش محروم گردیده‌ و 86 تن (۳.۵٪) در پاسخ به این پرسش چیزی نگفته‌اند.

عامل  صدمات وارده بر بیجا شدگان

عوامل صدمات وارده بر افراد بیجا شده در محل اصلی زندگی آنان متفاوت بوده است. این تحقیق دریافته است که از میان ۲۴۷۵ تنی که تأیید نموده‌ بودند صدمه‌دیده، 2062 تن (83.3%) آنان از مخالفان مسلح دولت، 233 تن (9.4%) از نیروهای مسلح وابسته به دولت و 180 تن (7.3%) باقی‌مانده از حوادث طبیعی به‌عنوان عامل صدمات وارده بر خود، در محل زندگی اصلی خویش یادکرده‌اند.

میزان دسترسی بیجا شدگان به حقوق و آزادی‌های شخصی

این بخش تحقیق نشان داده است که بیجا شدگان داخلی پس از ترک محل زندگی اصلی خود در چه وضعیتی بسر برده تا چه اندازه به حقوق و آزادی‌های شخصی خود دسترسی داشته و با چه مشکلات و چالش‌های روبرو می‌باشند.

الف: امنیت شخصی بیجا شدگان

بر اساس یافته‌های این تحقیق از میان ۲۹۰۳ پرسش‌شونده 2253 تن (77.6%) آنان گفته‌اند که در محل که بیجا شده و فعلاً زندگی می‌کنند از امنیت لازم برخوردار نمی‌باشند؛ اما 650 تن (22.4%) دیگر گفته‌اند که در محل اقامت جدید خود از امنیت موردنیاز بهره‌مند می‌باشند.

از میان آنانی که گفته‌اند از امنیت شخصی برخوردار نیستند، ۷۴۱ تن (۳۲.۹٪) ناامنی‌های ناشی از جرائم جنایی، ۷۰۳ تن (۳۱.۲٪) احتمال حمله مخالفان مسلح دولت بر محل اقامت جدید خود، ۶۰۷ تن (۲۶.۹٪) جنگ و خشونت‌های مسلحانه در محل اقامت جدید خود و ۲۰۲ تن (۹٪) باقی‌مانده تهدید‌های ناشی از خصومت‌های شخصی را به‌عنوان چالش‌های امنیت شخصی خود گفته‌اند.

قابل‌یادآوری است که یافته‌های کمیسیون در سال 1394 نشان داده بود که ۶۷٪ پرسش‌شوندگان از امنیت شخصی خودنگرانی داشتند. مقایسه آمار فعلی که در آن ۷۷.۶٪ بیجا شدگان تأیید نموده‌اند که از امنیت شخصی برخوردار نیستند، با سال ۱۳۹۴ نشان می‌دهد که ۱۰.۶٪ بر تعداد بیجا شدگان که از امنیت شخصی خود نگران می‌باشند افزوده گردیده است.

ب: دسترسی بیجا شدگان به سرپناه

مبتنی بر یافته‌های این تحقیق از میان کل پرسش‌شوندگان، 2607 تن (۸۹.۸٪) آنان گفته‌اند که دارای سرپناه می‌باشند؛ اما 296 تن (۱۰.۲٪) دیگر گفته‌اند که سرپناه ندارند.

از میان 2607 تنی که گفته بودند سرپناه دارند، 1177 تن (۴۵.۱٪) آنان در خانه‌های کرایی یا گروی، 624 تن (۲۳.۹٪) زیر خیمه و در کمپ، 388 تن (۱۴.۹٪) در خانۀ دوستان و آشنایان قبلی، 246 تن (۹.۴٪) در خانۀ که خود قبلاً داشته یا خریده‌اند، 123 تن (۴.۷٪) زیر خیمه و در خارج کمپ و 49 تن (۱.۹٪) در محلات عمومی مثل مکتب، مسجد و غیره زندگی می‌کنند.

ج: دسترسی بیجا شدگان به خدمات صحی

بر اساس یافته‌های این تحقیق از میان 2903 پرسش‌شونده 1896 تن (۶۵.۳٪) گفته‌اند که به خدمات صحی دسترسی دارند؛ اما 1007 تن (۳۴.۷٪) دیگر گفته‌اند که به خدمات صحی دسترسی ندارند. از میان 1007 تنی که گفته‌اند به خدمات صحی دسترسی ندارند، 451 تن (۴۴.۸٪) فاصله زیاد مرکز صحی تا محل زندگی آنان، 379 تن (۳۷.۶٪) نبود مراکز صحی  و 177 تن (۱۷.۶٪) کمبود مرکز صحی را از دلایل عدم دسترسی خود به خدمات صحی، گفته‌اند.

د: دسترسی بیجا شدگان به حق آموزش

یافته‌های این تحقیق نشان داده است که از میان 2903 پرسش‌شونده 1514 تن (۵۲.۲٪) آنان گفته‌اند که خود یا اعضای خانوادۀ آنان که واجد شرایط می‌باشند از رفتن به مکتب، پوهنتون و دیگر مراکز آموزشی محروم می‌باشند؛ اما 1389 تن (۴۷.۸٪) دیگر گفته‌اند که به مکتب، پوهنتون، و مراکز آموزشی، دسترسی داشته و از این حق بشری خود بهره‌مند بوده‌اند.

از میان 1514 تنی که تأیید نموده‌اند از آموزش محروم می‌باشند، 259 تن (۱۷.۱٪) آنان فاصله زیاد نهاد آموزشی تا خانه، 353 تن (۲۳.۳٪) نبود مرکز آموزشی در محلی که زندگی می‌کنند و 902 تن (۵۹.۶٪) آنان عدم امنیت، فقر و مشکلات شخصی را از دلایل عدم دسترسی خود و اعضای خانواده‌اش به آموزش گفته‌اند.

هـ: دسترسی بیجا شدگان به شغل باثبات

ضرورت داشتن و نیازمندی به شغل ثابت و دائمی برای پیشبرد زندگی روزمره روشن است. بیجا شدگان داخلی عمدتاً به دلیل بیجا شدگی در محل جدید خود با بی‌ثباتی شغلی مواجه‌اند. به اساس یافته‌های این تحقیق از میان تمام پرسش‌شوندگان 2465 تن (۸۴.۹٪) آنان گفته‌اند که شغل باثبات ندارند اما 438 تن (۱۵.۱٪) آنان تأیید کرده‌اند که دارای شغل دوام‌دار یا باثبات می‌باشند.

و: راه‌های تأمین مخارج خانواده‌های بیجا شدگان که شغل ثابت ندارند

بر اساس یافته‌های این تحقیق از میان ۲۴۶۵ تنی شغل باثبات ندارند، 1831 تن (۷۴.۳٪) آنان از طریق کار روزمزد و غیردائمی، 174 تن (۷.۱٪) با پولی که قبلاً ذخیره داشته‌اند، 170 تن (۶.۹٪) از طریق گدایی و 145 تن (۵.۹٪) دیگر از طریق پولی که اعضای مسافر خانواده یا اقارب آنان کمک می‌کنند، مخارج روزمره خانواده‌های خود را تأمین می‌کنند. ۱۴۵ تن (۵.۹٪) این افراد پاسخ مشخصی به این پرسش نداده‌اند.

ز: استفاده از کمک‌های نهادهای دولتی و غیردولتی

یافته‌های این تحقیق همچنین نشان داده است که از میان 2903 پرسش‌شونده 1588 تن (۵۴.۷٪) گفته‌اند که از کمک‌های نهادهای دولتی و غیردولتی استفاده کرده‌اند؛ اما 1315 تن (۴۵.۳٪) دیگر گفته‌اند که از این کمک‌ها استفاده نکرده‌اند.

از میان 1588 تنی که گفته بودند از کمک‌های نهادهای دولتی و غیردولتی استفاده کرده‌اند، به تعداد 1434 تن (۹۰.۳٪) گفته‌اند که میزان کمک‌ها برای تأمین هزینه‌های زندگی خانواده‌های آنان کافی نبوده است. تنها 154 تن (۹.۷٪) دیگر گفته‌اند که این معاونت‌ها برای تأمین مخارج زندگی خانواده‌های آنان کافی بوده است.

یافته کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان همچنین نشان‌داده است که بخش عمده از کمک‌ها به صورت نقدی و برای یکبار توزع گردیده است. مقدار پول کمکی از ۱۵ هزار تا ۱۴۰۰ افغانی گزارش گردیده و در کنار آن مواد خوراکه، خیمه، پتو و لوازم آشپزخانه نیز توسط نهادهای ملی و بین‌المللی به بیجاشدگان کمک گردیده است.

از مهم‌ةرین نهادهای کمک کننده دبلیو اف پی، آی آر سی، یو ان اچ  سی آر، هبیتات، داکار، یونیسیف، آی او ام دی آر سی، وزارت دولت در امور حوادث، حلال احمر افغانی و وزارت امور مهاجرین و عودت کنندگان بوده‌اند.

ح: دسترسی بیجا شدگان به آب آشامیدنی صحی

بر اساس یافته‌های این تحقیق از میان 2903 تن بیجا شدۀ داخلی که پرسش‌نامه تکمیل نموده‌اند 1873 تن (۶۴.۵٪) گفته‌اند که به آب آشامیدنی سالم و پاک دسترسی دارند؛ اما 987 تن (۳۴٪) دیگر گفته‌اند که به آب آشامیدنی سالم و پاک دسترسی ندارند. 43 تن (۱.۵٪) باقی‌مانده پاسخ روشنی به این پرسش نداده‌اند.

ط: دسترسی به‌حق مشارکت در انتخابات

بر اساس یافته‌های این تحقیق از میان کل پرسش‌شوندگان 1446 تن (۴۹.۸٪) گفته‌اند که از حق مشارکت در انتخابات محروم بوده و 1240 تن (۴۲.۷٪) آنان تأیید نموده بودند که از این حق با دادن رأی در انتخابات ریاست جمهوری اخیر استفاده کرده‌اند. پاسخ 217 تن (۷.۵%) در این زمینه مشخص نبوده است.

از میان 1446 تنی که گفته‌اند از حق مشارکت در انتخابات استفاده نکرده‌اند، 533 تن (۳۶.۹٪) ترس از مخالفان مسلح دولت، 508 تن (۳۵.۱٪) ثبت‌نام نکردن قبلی، 182 تن (۱۲.۶٪) تفاوت محل ثبت رأی‌دهی و محل که بیجا شده‌اند و 223 تن (۱۵.۴٪) عدم علاقه‌مندی شخصی را از دلایل اصلی عدم استفاده از این حق، گفته‌اند.



[1] ارزگان، بامیان، بدخشان، بلخ، پکتیا، جوزجان، خوست، دایکندی، سمنگان، غور، فاریاب، قندهار، کابل، کندز، کنر، میدان وردک، ننگرهار، هرات و هلمند.

[2] ارزگان، بامیان، بادغیس، بدخشان، بغلان، بلخ، تخار، پروان، پکتیا، پکتیکا، جوزجان، خوست، دایکندی، زابل، سرپل، سمنگان، غزنی، غور، فاریاب، فراه، کابل، کندهار، کنر، کندز، لغمان، لوگر، میدان وردک، ننگرهار، هرات و هلمند.

[4] کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، وضعیت بیجا شده گان داخلی در افغانستان»، 1394، کابل، ص 33.

[5] ننگرهار، قندهار، لغمان، هلمند، فاریاب، تخار، کنر، بغلان، بامیان، هرات، کندز، بادغیس، پکتیا، سرپل، نیمروز، جوزجان، غور، فراه، بدخشان، خوست، بلخ، سمنگان، نورستان، دایکندی، زابل و ارزگان.

نسخه PDF گزارش را از اینجا دانلود کنید:


بازنشر این مطلب